Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
373 bài, trang 7 trên 19
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược thô kết hợp thuốc tây mà không biết nguy cơ tương tác thuốc qua gan. Các hoạt chất thực vật có thể ức chế hoặc kích hoạt enzyme cytochrome P450, làm biến đổi nồng độ thuốc điều trị trong máu, dẫn đến ngộ độc hoặc thất bại điều trị nguy hiểm.
Rễ cam toại chứa nhiều diterpene có khả năng ức chế mạnh tế bào ung thư trong ống nghiệm. Dù vậy, độc tính kích ứng cao và nguy cơ phá hủy tế bào lành khiến vị thuốc này chưa thể dùng làm thuốc điều trị ung thư trên người.
Nhiều người có thói quen hãm lá cam thảo dây uống thay nước mỗi ngày vì vị ngọt thanh mát, dễ chịu. Dù thảo mộc này chứa các hoạt chất chống oxy hóa, việc dùng liên tục tiềm ẩn nguy cơ tích lũy độc tính abrin hiện diện ở mọi bộ phận cây, do đó không nên uống hằng ngày.
Cam toại có tác dụng trục dịch, lợi tiểu trên mô hình động vật nhưng chứa độc tính đường ruột và gan rất mạnh. Nguy cơ viêm loét, hoại tử biểu mô ruột cấp tính cao khiến vị thuốc này không thể tùy tiện sử dụng, người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng chữa tràn dịch.
Cam thảo đất chứa nhiều hoạt chất sinh học hỗ trợ hạ đường huyết và thanh nhiệt, nhưng có thể gây nguy hiểm cho người hay tụt đường huyết, huyết áp thấp, suy thận và người thể hàn. Dùng sai đối tượng dễ dẫn đến choáng váng, tụt huyết áp kịch phát hoặc rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng.
Cam thảo đất chứa các hoạt chất kích thích tiết insulin và ức chế enzym phân giải đường tương đương thuốc tây. Việc tự ý uống chung thảo dược này với thuốc điều trị đái tháo đường có thể tạo ra tương tác hiệp đồng nguy hiểm, làm tụt đường huyết đột ngột và đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.
Nghiên cứu trên cây cam thảo đá bia (*Telosma procumbens*) tại Việt Nam ghi nhận sự hiện diện của 18 hợp chất polyoxypregnane glycoside mới, nổi bật với hoạt chất ngọt gấp 1.000 lần đường sucrose. Tuy nhiên, mọi dữ liệu hiện chỉ dừng lại ở bước phân lập cấu trúc hóa học in vitro, chưa có bằng chứng lâm sàng về khả năng chống oxy hóa trên người.
Cam thảo đá bia có vị ngọt đậm tự nhiên nhờ hợp chất polyoxypregnane glycoside, nhưng uống mỗi ngày thay nước lọc tiềm ẩn nguy cơ quá tải gan thận, kích ứng dạ dày do tích tụ hợp chất đắng và saponin, hoàn toàn không an toàn cho sức khỏe.
Rau cam thìa mọc hoang được nhiều người hái ăn nhờ hương vị lạ và chất chống oxy hóa tự nhiên, nhưng ẩn chứa nguy cơ tích tụ acid oxalic gây hại bài tiết, vị đắng gắt khó tiêu và nguy cơ nhiễm kim loại nặng từ đất ô nhiễm nếu chế biến sai cách.
Cây cam xũng (*Sauropus rostratus*) được dân gian dùng trị ho, viêm họng. Khoa học bước đầu ghi nhận chiết xuất từ chi cây này có hoạt tính kháng viêm trên tế bào và động vật, nhưng người bệnh cần dùng thận trọng do thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người.
Cam đàng hoang (*Calycopteris floribunda*) là dược liệu cổ truyền trị vàng da, giàu triterpene và flavonoid. Tuy nhiên, dữ liệu tiền lâm sàng trực tiếp chứng minh khả năng hạ men gan và chống peroxy hóa lipid của cây hiện chưa đầy đủ. Người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc chuẩn.
Cam thảo nam chứa hoạt chất amellin được ghi nhận có tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện biến chứng đái tháo đường trong các tài liệu dược liệu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược.
Cam toại và Đại kích là các dược liệu trục thủy cực mạnh nhưng tiềm ẩn độc tính cao, tạo nên bởi phổ diterpenoid đặc thù như ingenane, jatrophane và casbane. Việc sử dụng bắt buộc phải qua chế biến với giấm thanh để hạ độc và tránh kết hợp sai tỷ lệ với cam thảo nhằm phòng ngừa nguy cơ ngộ độc nguy hiểm.
Cam thảo bắc và cam thảo dây là hai loài thảo mộc hoàn toàn khác biệt về hoạt chất hóa học lẫn tác dụng dược lý. Người dùng tuyệt đối không nên tùy tiện thay thế lẫn nhau trong điều trị bệnh, bởi cam thảo bắc chứa glycyrrhizin tác động lên huyết áp, trong khi cam thảo dây tiềm ẩn nguy cơ độc tính từ hạt và tác động bất lợi lên sinh sản.
Các dẫn xuất ingenol chiết xuất từ cây cam toại cho thấy tiềm năng "đánh thức" virus HIV tiềm ẩn trong các mô hình phòng thí nghiệm và tế bào nuôi cấy. Tuy nhiên, các nghiên cứu này hoàn toàn chưa được thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thô để chữa bệnh.
Nhiều người có thói quen uống nước cam thìa để trị đầy bụng, khó tiêu sau bữa ăn. Dù các hợp chất đắng trong thảo mộc có cơ sở sinh học giúp kích hoạt phản xạ hỗ trợ tiêu hóa qua thụ thể vị giác, nhưng khẳng định cam thìa chữa khỏi các bệnh đường tiêu hóa là lời đồn thiếu bằng chứng lâm sàng.
Chiết xuất thảo dược và thực phẩm bổ sung có thể tương tác phức tạp với thuốc kê đơn thông qua hệ enzym Cytochrome P450 ở gan. Việc tự ý dùng chung có nguy cơ làm tăng độc tính hoặc làm mất tác dụng của thuốc điều trị, đòi hỏi sự thận trọng đặc biệt từ người bệnh.
Nhiều người tin rằng cam thảo có thể chữa lành vết loét dạ dày và diệt vi khuẩn Helicobacter pylori. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa khẳng định cam thảo không thể thay thế phác đồ kháng sinh và ức chế axit chuẩn mực; người bệnh cần điều trị y tế chính quy để tránh biến chứng nguy hiểm.
Cam thảo đất từ lâu được truyền tai với công dụng làm tan sỏi thận nhờ tác dụng thanh nhiệt, lợi tiểu. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện đại cho thấy các hoạt chất trong dược liệu này chỉ mới dừng lại ở thử nghiệm mô phỏng trên máy tính nhằm hỗ trợ phòng ngừa, hoàn toàn không thể làm tan biến những viên sỏi đã hình thành trong cơ thể.
Cam thìa thuộc họ Cúc (Asteraceae), nhóm thực vật chứa sesquiterpene lactones dễ gây mẫn cảm. Người có tiền sử dị ứng hoa cúc hoặc các cây cùng họ tuyệt đối không nên dùng, do nguy cơ cao gặp phản ứng chéo, viêm da tiếp xúc dị ứng, chàm hoặc co thắt đường thở nguy hiểm.
