Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.101 bài, trang 207 trên 1.456
Uống rượu ngâm rết sống không giúp chữa khỏi bệnh xương khớp mà tiềm ẩn rủi ro tiêu cơ vân, hoại tử ống thận và suy đa cơ quan nguy hiểm. Nghiên cứu y học đã ghi nhận trường hợp ngộ độc dẫn đến suy thận cấp sau khi uống rượu rết, cảnh báo người dân không tự ý dùng bài thuốc truyền miệng này.
Cả quả sa kê và khoai tây đều là nguồn tinh bột tự nhiên lành mạnh, nhưng sa kê vượt trội về hàm lượng chất xơ giúp no lâu, trong khi khoai tây cung cấp nhiều kali và vi chất thiết yếu. Lựa chọn thực phẩm nào phụ thuộc vào việc kiểm soát khẩu phần và phương pháp chế biến không dầu mỡ.
Cobratoxin chiết xuất từ nọc rắn hổ mang cho thấy tiềm năng giảm đau mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm thông qua hệ cholinergic mà không gây nghiện như morphin. Tuy nhiên, bằng chứng trên người hiện rất hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng nọc rắn tự nhiên để chữa bệnh.
Nhiều người có thói quen đắp củ ráy tươi để trị mụn nhọt, nhưng biện pháp truyền miệng này tiềm ẩn nguy cơ cao gây viêm da tiếp xúc kích ứng và dị ứng dữ dội. Bề mặt da mụn vốn đã suy yếu hàng rào bảo vệ, việc tiếp xúc với hoạt chất kích thích tự nhiên có thể gây bỏng rát, phồng rộp và làm tổn thương nặng nề hơn.
Rau rút là món ăn quen thuộc, nhưng cây rút dại mọc hoang ở bờ nước hay ruộng lúa có thể gây nhầm lẫn nguy hiểm. Do dữ liệu an toàn thực phẩm và độc tính trên người của rút dại còn rất hạn chế, việc tự ý hái loài cây này làm thức ăn tiềm ẩn rủi ro ngộ độc cao.
Ngô công (rết) là vị thuốc cổ truyền nhưng mang độc tính mạnh, có thể gây nguy hiểm tính mạng nếu dùng sai. Dù nọc rết chứa peptide ức chế thụ thể Nav1.7 giúp giảm đau mạnh trong phòng thí nghiệm, độc tính nọc toàn phần vẫn chiếm ưu thế, người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chiết xuất sa mộc có hoạt tính giảm đau, kháng viêm trên động vật thông qua ức chế COX-2 và PGE2. Tuy nhiên, bài thuốc đắp vỏ sa mộc trị đau nhức xương khớp trong dân gian chưa có bằng chứng lâm sàng trên người, tiềm ẩn nguy cơ kích ứng da nếu dùng tùy tiện.
Xông khói sa mộc đuổi muỗi là kinh nghiệm dân gian quen thuộc, nhưng liệu luồng khói này có an toàn cho phổi? Các bằng chứng khoa học cho thấy khói đốt gỗ phát tán bụi mịn và hợp chất hữu cơ bay hơi, tiềm ẩn nhiều nguy cơ kích ứng hô hấp hơn là mang lại lợi ích cho sức khỏe.
Rhodiola rosea (cây rễ vàng) có tác dụng hỗ trợ cải thiện chứng trầm cảm mức độ nhẹ đến vừa, nhưng hiệu lực chống trầm cảm thuần túy vẫn thấp hơn thuốc kê đơn tiêu chuẩn sertraline. Bù lại, thảo dược này mang lại tỷ lệ gặp tác dụng phụ thấp hơn đáng kể và độ dung nạp tốt hơn.
Nhiều người truyền tai nhau đào củ râu hùm về sắc uống hằng ngày để trị bệnh và bồi bổ. Tuy nhiên, giới chuyên gia khuyến cáo không nên tự ý sử dụng, bởi khoa học chưa có dữ liệu an toàn trên người và việc lạm dụng thảo mộc thô tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc mạn tính.
Sa mộc là loài cây chứa nhiều hoạt chất sinh học tiềm năng nhưng chưa hề có nghiên cứu lâm sàng khẳng định độ an toàn trên người. Phụ nữ mang thai, người có cơ địa dị ứng và bệnh nhân suy gan thận là 3 nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng, không tự ý sử dụng để tránh nguy cơ ngộ độc.
Rù rì sông thường được truyền miệng là thảo dược trị dứt điểm sỏi thận, nhưng khoa học hiện nay chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này. Việc tự ý dùng mẹo dân gian thay thế điều trị y khoa có thể khiến sỏi phát triển nặng hơn, gây tắc nghẽn đường tiểu và tăng nguy cơ suy thận mạn tính.
Uống nước lá sa kê hằng ngày để hạ áp chưa có cơ sở khoa học trên người, tiềm ẩn rủi ro tụt huyết áp và rối loạn điện giải. Bằng chứng hiện nay chỉ giới hạn trên động vật, không thể thay thế thuốc điều trị theo chỉ định bác sĩ.
Kết hợp Sa sâm cùng Lê lô là điều đại kỵ trong Đông y, đã được khoa học hiện đại chứng minh làm gia tăng độc tính nghiêm trọng do thúc đẩy hòa tan các alkaloid gây độc thần kinh và tim mạch. Hiểu rõ cơ chế này giúp người bệnh tránh nguy cơ ngộ độc cấp nguy hiểm.
Quan niệm uống nước lá sa kê giúp làm tiêu sạch sỏi thận là sai lầm và chưa có bằng chứng khoa học chứng minh. Tác dụng lợi tiểu không thể bào mòn cấu trúc sỏi canxi oxalat cứng chắc, người bệnh tự ý dùng thảo dược có thể bỏ lỡ giai đoạn điều trị y khoa quan trọng.
Ancrod, hoạt chất chiết xuất từ nọc rắn Agkistrodon, có khả năng hạ nhanh nồng độ fibrinogen và giảm độ nhớt máu để ngăn ngừa huyết khối. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện dừng ở quy mô nhỏ và đi kèm nguy cơ xuất huyết nghiêm trọng, tuyệt đối không thể tự ý ứng dụng.
Bắc sa sâm và Nam sa sâm là hai vị thuốc có tên gọi tương tự nhưng xuất phát từ hai chi thực vật hoàn toàn khác biệt: Glehnia và Adenophora. Sự khác nhau về nguồn gốc chi phối trực tiếp thành phần hóa học, từ các triterpenoid đặc trưng cho đến nhóm hợp chất phenolic, đòi hỏi người dùng phải phân biệt rõ ràng.
Uống sa sâm không thể thay thế thuốc hạ đường huyết. Dù polysaccharide tự nhiên có tiềm năng hỗ trợ chuyển hóa glucose trong các mô hình thí nghiệm, nghiên cứu chuyên biệt về tác dụng hạ đường huyết của sa sâm vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và phần lớn mới dừng ở mức tiền lâm sàng.
Cây râu hùm từ lâu được lưu truyền trong dân gian với công dụng giảm đau xương khớp, trị viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm, chống oxy hóa trên động vật và nuôi cấy tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau nhức trên người.
Nhiều người tin sa sâm có thể ngăn ngừa ung thư phổi, nhưng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế tế bào ác tính trong phòng thí nghiệm. Chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh sa sâm giúp phòng bệnh trên người, do đó người dân tuyệt đối không dùng thảo dược này để thay thế y học dự phòng.
