Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.351 bài, trang 291 trên 1.468
Uống trà ngải đắng có thể giúp giảm khó tiêu nhờ các hoạt chất đắng kích thích gan tăng tiết mật và tăng sinh dịch vị. Tuy nhiên, tác dụng này chỉ phát huy ở liều lượng thấp và pha loãng; nếu lạm dụng hoặc dùng nồng độ quá đậm đặc, thảo mộc sẽ kích ứng niêm mạc dạ dày và gây hại cho hệ tiêu hóa.
Ngải đắng, ngải cứu và thanh hao đều thuộc chi *Artemisia* nhưng khác biệt hoàn toàn về độc tính và hoạt chất. Ngải đắng chứa lượng lớn beta-thujone có nguy cơ gây độc thần kinh, trong khi ngải cứu giàu polyphenol chống oxy hóa và thanh hao chứa artemisinin, do đó tuyệt đối không nên dùng lẫn lộn.
Dù cùng thuộc chi Rubus, ngấy tía (*Rubus parvifolius*) và mâm xôi rừng (*Rubus idaeus*) có dược tính hoàn toàn khác nhau. Rễ ngấy tía giàu triterpenoid saponin tác động lên đông máu và mạch vành động vật, trong khi mâm xôi rừng chứa nhiều ellagitannin, acid ellagic với tác dụng chống oxy hóa và kháng khuẩn.
Nhiều người tin ngẩu pín giúp tăng cường sinh lực, nhưng đây lại là món ăn giàu năng lượng và purin. Tiêu thụ nhiều purin làm tăng nồng độ axit uric máu, gia tăng gánh nặng tim mạch và chuyển hóa. Bệnh nhân gút, mỡ máu cao, xơ vữa động mạch và suy thận tuyệt đối nên tránh xa món này.
Nhiều thai phụ truyền tai nhau uống trà lá ngấy để dễ sinh, rút ngắn cơn chuyển dạ. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy loại thảo mộc này có tác động kích thích chuyển dạ yếu, tiềm ẩn nguy cơ co bóp tử cung chưa kiểm chứng lâm sàng và có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cổ tử cung của người mẹ.
Ngải nhật và ngải cứu là hai loài khác nhau, trong đó chưa có dữ liệu nghiên cứu về độc tính của *Artemisia japonica*. Bài viết cung cấp các đặc điểm khoa học về hình thái, thành phần hóa học và hoạt tính của cây ngải cứu chuẩn *Artemisia vulgaris* giúp người tiêu dùng hiểu rõ và thận trọng trước rủi ro ngộ độc thảo mộc dại.
Ngũ vị nam chứa nhiều hợp chất lignan có khả năng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan trong các thử nghiệm ống nghiệm và trên chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả giải độc gan trên người, người dân không nên tự ý sử dụng thay thế thuốc.
Nghiên cứu khoa học mới nhất chỉ ra rằng chiết xuất từ rễ và lá ngải Ấn Độ không gây ức chế thuận nghịch các enzyme gan CYP450 chủ chốt trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, người cao tuổi đang uống nhiều thuốc trị bệnh nền vẫn cần đặc biệt thận trọng khi phối hợp thảo dược này.
Ngấy lá hồng chứa nhiều hoạt chất sinh học giá trị, nhưng tự hái và sắc uống tại nhà tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Nhận diện nhầm loài thực vật dại, phơi sấy sai làm mất hoạt chất và lạm dụng uống quá nhiều có thể gây độc tính cho gen tế bào.
Các nghiên cứu độc tính bán trường diễn trên chuột cho thấy dịch chiết nước thuộc chi ngải cứu không gây tổn thương cấu trúc hay suy giảm chức năng gan thận ở liều thử nghiệm. Tuy nhiên, dữ liệu trên cây ngải nhật còn hạn chế và chưa có thử nghiệm lâm sàng dài hạn trên người, vì vậy người dân không nên tự ý lạm dụng kéo dài.
Ngẩu pín tái hoặc sơ chế ẩu tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất cao do chứa vi khuẩn đường ruột và vi sinh vật từ khâu giết mổ. Nấu chín kỹ và vệ sinh dụng cụ chế biến là cách duy nhất để phòng tránh các rủi ro nhiễm khuẩn nguy hiểm cho đường tiêu hóa.
Ngũ vị nam là vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền, nhưng việc sử dụng bao nhiêu để đảm bảo an toàn luôn là băn khoăn lớn. Hiện chưa có đủ nghiên cứu thực nghiệm lâm sàng để xác lập mức liều chuẩn và ngưỡng độc tính cấp của thân rễ ngũ vị nam. Người dùng cần cẩn trọng và tham vấn bác sĩ.
Ngưu hoàng nhân tạo và dạng nuôi cấy có tổng lượng hoạt chất sinh học không thua kém sỏi mật bò tự nhiên, thậm chí có độ đồng nhất giữa các lô cao hơn. Việc phân tích tỷ lệ acid mật cho thấy các thể thay thế hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng và có thể dùng thay thế sỏi mật tự nhiên.
Ngải thơm tươi giữ trọn vẹn tinh dầu bay hơi và hương thơm tự nhiên, trong khi ngải thơm sấy khô dễ hao hụt hợp chất chống oxy hóa do tác động nhiệt. Tùy thuộc phương pháp sấy đông khô hay sấy nhiệt và cách chế biến món ăn, bạn có thể chọn dạng thảo mộc phù hợp nhất cho gian bếp.
Ngưu tất là vị thuốc nổi tiếng trong y học cổ truyền giúp mạnh xương khớp và bổ can thận, nhưng hiện chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dược liệu này có thể làm giãn mạch hay hạ huyết áp. Người bệnh tăng huyết áp tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng ngưu tất.
Chiết xuất ngải thơm cho thấy tiềm năng hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin trong một số thử nghiệm ban đầu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hạ đường huyết trên người còn hạn chế về quy mô, chưa đủ cơ sở để khuyến nghị dùng thay thế các phương pháp điều trị chuẩn.
Lá tươi giữ nguyên vẹn polyphenol tự nhiên nhưng dễ bị enzyme phân hủy nếu giập nát. Phơi sấy đúng cách dưới 50-60 độ C hoặc phơi nắng nhẹ giúp bảo toàn tốt polyphenol và chất chống oxy hóa, đồng thời kéo dài thời gian bảo quản.
Ngũ gia bì cảnh (*Schefflera arboricola*) là cây trang trí trong nhà, không phải vị thuốc ngũ gia bì trong y học cổ truyền. Tự ý hái lá, vỏ cây sắc uống không chữa được bệnh mà còn tiềm ẩn nguy cơ viêm da dị ứng do falcarinol và rối loạn chức năng gan thận nghiêm trọng.
Phụ nữ mang thai có thể dùng một lượng nhỏ ngải thơm tươi làm gia vị nêm nếm món ăn thông thường. Tuy nhiên, mẹ bầu tuyệt đối không nên sử dụng ngải thơm dạng chiết xuất đậm đặc hay tinh dầu, do hiện nay chưa có nghiên cứu an toàn trên thai kỳ và các dạng cô đặc tiềm ẩn nguy cơ từ hoạt chất thực vật.
Ngưu hoàng đường uống có biên độ an toàn tiền lâm sàng tương đối rộng, nhưng việc lạm dụng hoặc dùng sai cách tiềm ẩn rủi ro tương tác thuốc và tích lũy chuyển hóa bất lợi. Người dùng chỉ nên sử dụng lượng vừa phải theo đúng chỉ định chuyên khoa của bác sĩ để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho cơ thể.
