Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.356 bài, trang 293 trên 1.468
Quả ngấy hương hoang dã và mâm xôi thương mại đều giàu vitamin C, chất xơ và chất chống oxy hóa tự nhiên. Hàm lượng dinh dưỡng có sự chênh lệch lớn theo từng loài, điều kiện khí hậu và màu sắc vỏ quả, trong đó các loài quả đen sẫm thường chứa nhiều hợp chất anthocyanin hơn quả màu đỏ.
Ngũ linh chi hoàn toàn không phải là nấm linh chi như nhiều người lầm tưởng, mà là chất thải bài tiết khô của loài sóc bay Trogopterus xanthipes. Dược liệu này chứa nhiều hoạt chất nguồn gốc từ thức ăn thực vật của sóc, mang lại giá trị dược lý nhưng cần dùng đúng cách dưới hướng dẫn y khoa.
Estragole trong ngải thơm từng dấy lên lo ngại về nguy cơ ung thư gan trên mô hình động vật khi dùng liều cô đặc. Tuy nhiên, việc sử dụng lá ngải thơm tươi làm gia vị ăn uống hàng ngày mang lại mức phơi nhiễm cực thấp, không tạo ra nguy cơ đáng kể cho sức khỏe con người.
Nhiều người truyền tai nhau ngải hoa đỏ giúp tăng lưu lượng máu và hỗ trợ bệnh mạch vành. Dù vậy, các nghiên cứu y khoa về dược liệu này hiện mới dừng ở mức tiền lâm sàng, dữ liệu trên người còn thiếu thốn, người bệnh tuyệt đối không được dùng thay thế thuốc kê đơn của bác sĩ.
Ngưu hoàng vốn được lưu truyền trong y học cổ truyền với công dụng thanh nhiệt, trấn kinh, trị sốt cao co giật. Tuy nhiên, y học hiện đại hoàn toàn thiếu vắng các thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả cắt cơn giật của dược liệu này; việc tự ý cho trẻ uống ngưu hoàng khi đang co giật tiềm ẩn nguy cơ sặc thở và làm chậm trễ thời gian cấp cứu vàng.
Nhiều người có thói quen tự ý thu hái, sắc uống các loại thảo mộc dân gian như ngải hoa đỏ để chữa bệnh hoặc bồi bổ. Tuy nhiên, việc tự ý dùng dược liệu khi thiếu dữ liệu kiểm chứng an toàn có thể gây ra nhiều rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe, đặc biệt ở phụ nữ mang thai, người hạ huyết áp, bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật và người suy giảm chức năng thận.
Ngũ linh chi (phân sóc bay - *Trogopterus dung*) là vị thuốc y học cổ truyền quen thuộc, nhưng bằng chứng khoa học hiện tại chưa xác định cụ thể các acid hữu cơ chống đông máu độc lập trong dược liệu này. Người đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc ức chế ngưng tập tiểu cầu cần hết sức thận trọng, tránh tự ý phối hợp để phòng nguy cơ biến chứng xuất huyết nguy hiểm.
Ngưu tất cho thấy tiềm năng kháng viêm, giảm tổn thương tế bào và làm chậm thoái hóa mô sụn trong các thí nghiệm trên tế bào và động vật. Tuy nhiên, do chưa có thử nghiệm lâm sàng trực tiếp trên người, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị thoái hóa khớp chính quy.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu ghi nhận dịch chiết lá ngải nhật chứa nhiều axit phenolic có khả năng chống oxy hóa và điều hòa phản ứng viêm ở cấp độ tế bào. Tuy nhiên, giới khoa học hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người dùng chỉ nên xem đây là thảo mộc hỗ trợ, không thể thay thế thuốc điều trị y khoa.
Nước sắc ngũ trảo được nhiều người truyền tai uống để giải độc, chống viêm, song việc tự ý dùng có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe. Phụ nữ mang thai, người suy thận, người đang uống thuốc hạ áp và người có bệnh nền mạn tính cần đặc biệt thận trọng do thiếu dữ liệu an toàn và nguy cơ nhầm lẫn loài rất cao.
Ngũ vị cuống dài ngâm rượu thường được truyền miệng là bài thuốc bổ thận tráng dương hiệu quả. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định dung môi cồn không làm tăng hoạt tính sinh học chữa bệnh, và chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh loài cây này giúp phục hồi tạng thận hay cải thiện sinh lý.
Polysaccharide từ ngưu tất cho thấy tiềm năng kích thích tạo xương và giảm tiêu xương rõ rệt trong các thử nghiệm trên tế bào và động vật gặm nhấm. Dẫu vậy, khoảng cách từ phòng thí nghiệm tới người còn rất lớn do rào cản chuyển hóa đường ruột và sự thiếu vắng các thử nghiệm lâm sàng đáng tin cậy.
Củ ngải hoa đỏ hoàn toàn có thể dùng làm thực phẩm nhờ nguồn tinh bột dồi dào, giàu tinh bột kháng và khoáng chất có lợi cho đường ruột. Người dùng nên chế biến chín như các loại khoai củ, tránh nhầm lẫn giá trị dinh dưỡng của tinh bột với các dạng dịch chiết dược liệu cô đặc tự ý sắc uống trị bệnh.
Sao giấm kết hợp giữa nhiệt và acid acetic giúp phân giải các ester độc hại, hạ nồng độ yuanhuacine và genkwadaphnin trong nguyên hoa. Quá trình này giúp giảm tổn thương tế bào ruột, giảm độc tính kích ứng nhưng vẫn giữ nguyên tác dụng trừ đờm, trị ho của dược liệu.
Ngưu hoàng có tác dụng hạ áp và kìm hãm các enzyme chuyển hóa thuốc ở gan, khiến nồng độ thuốc chống đông tích tụ quá mức trong máu. Việc tự ý phối hợp bài thuốc chứa ngưu hoàng cùng thuốc chống đông làm tăng vọt nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và xuất huyết não nguy hiểm tính mạng.
Ngũ vị tử bắc cho thấy tiềm năng hạ men gan và chống viêm rõ rệt trong nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng nhờ hoạt chất lignan. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên bệnh nhân viêm gan mạn còn hạn chế, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Ngải Ấn Độ (Artemisia indica) và ngải cứu thường (Artemisia vulgaris) tuy có hình thái tương đồng nhưng khác biệt đáng kể về hàm lượng tinh dầu và nhóm hoạt chất. Việc phân biệt rõ hai loài giúp tận dụng đúng đặc tính kháng khuẩn, chống viêm và tránh những nhầm lẫn tai hại khi dùng làm thuốc.
Cây ngải nhật cùng các loài thuộc chi ngải (*Artemisia*) từ lâu được biết đến trong dân gian với nhiều công dụng trị liệu. Tuy nhiên, các hoạt chất tự nhiên trong loài cây này tiềm ẩn rủi ro kích thích co bóp tử cung, sảy thai, dị ứng và tương tác thuốc bất lợi, đòi hỏi nhiều đối tượng phải cẩn trọng trước khi sử dụng.
Ngải tươi giữ trọn các thành phần tinh dầu thơm dễ bay hơi, trong khi phơi khô tự nhiên rồi sắc nước phù hợp để chiết xuất các hợp chất bền nhiệt. Nhiệt độ phơi sấy cao trên 55-65 độ C làm hao hụt đáng kể lượng tinh dầu và biến đổi thành phần hóa học vốn có của thảo dược.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy hợp chất lignan trong ngũ vị tử nam có tiềm năng giảm stress oxy hóa và bảo vệ tế bào gan trước độc chất. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, người bệnh không nên tự ý sử dụng để hạ men gan.
