Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.036 bài, trang 46 trên 1.452
Đường trắng chứa fructose thúc đẩy quá trình tân tạo mỡ tại gan và kích hoạt phản ứng viêm thông qua men fructokinase theo các nghiên cứu thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người cho thấy nguy cơ gan nhiễm mỡ từ đường gắn liền với tình trạng dư thừa tổng năng lượng nạp vào cơ thể.
Đông quỳ tử được dân gian tin dùng để lợi tiểu và trị sỏi thận, nhưng các nghiên cứu hiện tại chỉ ghi nhận tác dụng giảm lắng đọng tinh thể canxi oxalat trên chuột thực nghiệm. Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dược liệu này có thể làm tan sỏi ở người, bệnh nhân không nên tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa.
Nước sắc từ cây đước được nhiều người truyền tai nhau sử dụng, song các chuyên gia cảnh báo nguy cơ độc tính tế bào, kích ứng niêm mạc và nhiễm kim loại nặng. Phụ nữ mang thai, người thiếu máu và bệnh nhân viêm loét dạ dày là những đối tượng cần cẩn trọng tối đa.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng đương quy. Mặc dù nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất trong thảo mộc này có thể ức chế co bóp tử cung ở động vật và hỗ trợ huyết động ở thai phụ có bệnh lý đặc biệt, việc thiếu bằng chứng an toàn trên thai kỳ khỏe mạnh đòi hỏi sự chỉ định nghiêm ngặt từ bác sĩ.
Nhiều người chuyển từ đường trắng sang chất tạo ngọt không calo với hy vọng giảm cân và hạ đường huyết. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy cơ thể thường tự bù năng lượng ở bữa ăn sau, khiến tổng calo và chỉ số đường huyết 24 giờ gần như không thay đổi so với khi dùng đường thông thường.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học đối đầu trực tiếp về hàm lượng ferulic acid và nhóm phthalide giữa đương quy di thực tại Việt Nam và đương quy nguồn gốc Trung Quốc. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy nồng độ các hoạt chất quý này phụ thuộc lớn vào xuất xứ vùng trồng, kích thước rễ củ và quy chuẩn kỹ thuật sơ chế sau thu hái.
Hiện chưa có nghiên cứu chứng minh tính an toàn khi kết hợp đuôi chồn quả đen với thuốc tân dược. Việc dùng chung thảo dược với thuốc điều trị kéo dài tiềm ẩn nguy cơ cạnh tranh enzym gan Cytochrome P450, làm thay đổi nồng độ thuốc trong máu và dẫn tới nguy cơ biến chứng hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Các nghiên cứu gần đây ghi nhận hoạt chất và dịch chiết từ cây đước có khả năng gây độc tế bào ung thư trong ống nghiệm và mô hình động vật. Tuy nhiên, đây mới là thử nghiệm tiền lâm sàng, dịch chiết thô còn gây hại cho cả tế bào lành nên hoàn toàn không phải thuốc chữa ung thư trên người.
Uống nước sắc đơn răng cưa có an toàn không và tiềm ẩn nguy cơ độc tính tế bào thế nào? Các nghiên cứu cho thấy chiết xuất loài cây này giàu chất chống oxy hóa nhưng cũng có hoạt tính ức chế tế bào mạnh, chưa có dữ liệu lâm sàng trên người, do đó cần hết sức thận trọng khi dùng đường uống.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo người dân nên giới hạn lượng "đường tự do" (bao gồm đường trắng thêm vào thực phẩm, đường trong mật ong, si-rô và nước ép) dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, và lý tưởng nhất là dưới 5% để phòng ngừa sâu răng, thừa cân cũng như tránh tình trạng thiếu hụt vi chất.
Liều dùng đơn đỏ ngọn khô mỗi ngày cần duy trì ở mức vừa phải để tránh các tác dụng không mong muốn. Hoạt chất saponin trong dược liệu nếu dùng quá đậm đặc có thể kích ứng niêm mạc dạ dày, gây cồn cào, buồn nôn và rối loạn tiêu hóa.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng dược liệu từ cây hoa đại cũng như các loại vỏ, rễ cây thuốc nam. Nhiều hoạt chất tự nhiên có khả năng kích thích co bóp tử cung, gây mất cân bằng nội tiết và dẫn đến nguy cơ ngộ độc phôi thai hoặc sảy thai nguy hiểm.
Hạt điền thanh gai chứa hàm lượng đạm cao và giàu chất gôm galactomannan hữu ích, nhưng tuyệt đối không nên ăn trực tiếp. Hạt sống chứa nhiều độc tố tự nhiên và chất kháng dinh dưỡng nguy hiểm, chỉ an toàn khi trải qua quy trình chiết xuất công nghiệp hoặc xử lý nhiệt kỹ lưỡng.
Cỏ xước thông thường (*Achyranthes aspera*) và đơn đỏ ngọn (*Cyathula prostrata*) thuộc hai chi thực vật khác nhau. Nghiên cứu hiện chưa có dữ liệu đối chiếu trực tiếp giữa hai loài; saponin đặc trưng chỉ mới được xác định rõ trên cỏ xước và loài cây này tiềm ẩn độc tính sinh sản nếu dùng bừa bãi.
Nhiều người tin rằng thảo dược thiên nhiên hoàn toàn lành tính, nhưng uống dịch chiết đơn răng cưa đậm đặc lại tiềm ẩn rủi ro lớn. Các nghiên cứu chỉ ra rằng saponin trong loài cây này có độc tính tế bào cao, dễ gây vỡ hồng cầu và khiến men gan tăng vọt nếu nạp nồng độ lớn.
Nhiều người truyền tai nhau cách giã nát lá đơn đỏ ngọn tươi đắp lên da để trị mẩn ngứa, mề đay. Tuy nhiên, giới chuyên môn cảnh báo thói quen này không an toàn do thiếu bằng chứng khoa học kiểm chứng, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ cao gây kích ứng, dị ứng tiếp xúc và nhiễm trùng da nặng nề.
Phụ nữ mang thai không nên dùng cây đơn răng cưa do tiềm ẩn nguy cơ kích thích co bóp tử cung và hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn lâm sàng trên thai kỳ. Việc tự ý sử dụng thảo mộc chưa được kiểm chứng này có thể đe dọa trực tiếp đến sự phát triển của thai nhi.
Rau đơn kim mọc hoang xanh tốt ven đường thường được nhiều người hái về làm thức ăn dân dã. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học xác nhận loài cây này có đặc tính siêu tích lũy kim loại nặng độc hại từ đất và nước bẩn vào thân lá, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc mạn tính cho người sử dụng.
Chiết xuất cây đơn kim đã được chứng minh có khả năng giảm tiết axit dịch vị và bảo vệ niêm mạc dạ dày trên động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, việc tự hái cây sắc nước uống dân gian tiềm ẩn nhiều rủi ro và chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa lành vết loét ở người.
Chiết xuất lá đơn đỏ ngọn bước đầu ghi nhận khả năng hạ nhiệt và kháng khuẩn phổ rộng trên mô hình thực nghiệm động vật và ống nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được kiểm chứng đầy đủ trên người, do đó người bệnh không nên tùy tiện thay thế thuốc hạ sốt chuẩn khi chưa có tư vấn y khoa.
