Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.071 bài, trang 78 trên 1.454
Ăn lá vọng cách kèm thịt bò, gỏi cá là thói quen ẩm thực phổ biến giúp tăng hương vị và giảm ngấy. Nghiên cứu khoa học xác nhận lá cách chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa, kháng khuẩn và bảo vệ dạ dày. Dù vậy, lá không giúp kích thích men tiêu hóa chất đạm mà thực tế lại ức chế men phân giải tinh bột.
Nhựa cây xui chứa các glycoside tim tự nhiên cực độc, cùng cơ chế ức chế bơm Na+/K+-ATPase như thuốc chống suy tim digoxin. Khi người đang uống digoxin phơi nhiễm nhựa xui, độc tính trên tim sẽ cộng hưởng mạnh mẽ, làm tăng vọt nguy cơ loạn nhịp tim và tử vong.
Xuyên tâm liên có thể hỗ trợ bảo vệ gan thận trước các tác nhân oxy hóa ở liều điều trị, nhưng các hoạt chất của cây đều chuyển hóa qua gan và đào thải qua thận. Dùng dược liệu này dài ngày mà không kiểm soát có thể gây quá tải bài tiết; người dùng chỉ nên sử dụng trong các đợt ngắn liên tục dưới 2 tuần.
Nhựa mủ cây xui chứa nồng độ đậm đặc các glycoside tim cực mạnh, có khả năng ức chế enzym Na+/K+-ATPase của tế bào cơ tim. Sự phong bế này làm tăng canxi nội bào đột ngột, dẫn đến rối loạn nhịp tim nghiêm trọng, suy giảm lực co bóp và có thể gây ngừng tim nhanh chóng nếu độc chất xâm nhập cơ thể.
Xuyên khung là vị thuốc quen thuộc nhưng việc tự ý dùng sai liều tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe. Các nghiên cứu độc tính cho thấy tinh dầu xuyên khung có ngưỡng dung nạp nhất định trên động vật và nguy cơ tích tụ kim loại nặng từ đất trồng, đòi hỏi người dùng phải tuân thủ nghiêm ngặt liều lượng chỉ định.
Người đang dùng thuốc chống đông warfarin không bắt buộc phải kiêng xoài tuyệt đối, nhưng cần hết sức cẩn trọng. Nghiên cứu cho thấy xoài có thể làm tăng chỉ số INR vượt ngưỡng an toàn và gián đoạn hoạt hóa tiểu cầu, làm tăng nguy cơ chảy máu; do đó người bệnh chỉ nên ăn lượng vừa phải và cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Người bị đau dạ dày, trào ngược thực quản không nên ăn xoài lúc đói, đặc biệt là xoài chua. Nồng độ acid hữu cơ trong xoài khi tiếp xúc với niêm mạc dạ dày rỗng có thể kích thích bài tiết dịch vị, làm tăng nguy cơ tổn thương niêm mạc và kích phát cơn trào ngược.
Trái xoay và quả me đều mang vị chua ngọt đặc trưng nhưng khác biệt về dưỡng chất. Xoay nổi bật nhờ hàm lượng acid tartaric tự nhiên (3,4%) cùng kali dồi dào ở phần thịt quả. Trong khi đó, quả me cung cấp phong phú vitamin C, các khoáng chất như kẽm, sắt, magie và canxi tập trung nhiều ở hạt.
Phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên dùng vối thuốc qua đường uống và cần tránh tự ý bôi ngoài da để trị bệnh da liễu. Hiện chưa có nghiên cứu an toàn nào trên thai kỳ; việc dùng thảo dược truyền miệng tiềm ẩn rủi ro hấp thu qua da và nhau thai gây hại cho mẹ và bé.
Thử nghiệm lâm sàng mù đôi ngẫu nhiên có đối chứng (RCT) năm 2023 cho thấy việc bổ sung hoạt chất 6-MSITC từ wasabi liên tục trong 12 tuần giúp cải thiện rõ rệt trí nhớ làm việc và trí nhớ tình tiết ở người cao tuổi khỏe mạnh, mở ra hướng hỗ trợ nhận thức từ thảo dược tự nhiên.
Flavonoid chiết xuất từ vỏ và thịt quả xoan nhừ cho thấy tiềm năng giảm tổn thương cơ tim, hạ men oxy hóa và kháng xơ hóa mô kẽ trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng bảo vệ tim mạch hiện tại mới dừng ở cấp độ tế bào và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận trên người.
Chiết xuất lá xoan mộc (*Morinda lucida*) cho thấy ngưỡng độc tính cấp tính rất thấp trên chuột với LD50 vượt mức 6400 mg/kg. Tuy nhiên, giới khoa học hiện vẫn hoàn toàn thiếu dữ liệu lâm sàng để xác định liều an toàn trên người, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Quả xoan nhừ nổi tiếng trong dân gian nhờ vị chua thanh mát, nhưng dữ liệu phòng thí nghiệm hiện chưa đưa ra con số định lượng cụ thể cho vitamin C. Thay vào đó, phân tích sinh hóa xác nhận thịt và vỏ quả chứa lượng polyphenol, catechin dồi dào với năng lực chống oxy hóa vượt trội.
Trái xoay là món ăn vặt hấp dẫn nhờ vị chua ngọt đậm đà, nhưng nồng độ acid hữu cơ và tannin tự nhiên trong quả có thể gây hại nếu ăn quá nhiều. Người có bệnh dạ dày, người dễ táo bón và người có men răng yếu là 3 nhóm cần hết sức cẩn trọng để tránh kích ứng tiêu hóa.
Uống trà xoan Ấn Độ hằng ngày tiềm ẩn nhiều rủi ro cho gan và thận do chưa có nghiên cứu khẳng định độ an toàn trên người. Dù một số thử nghiệm trên chuột cho thấy khả năng chống oxy hóa, việc dùng dịch chiết lá đậm đặc kéo dài có thể gây quá tải chuyển hóa và ảnh hưởng đến tim mạch, sinh sản.
Wasabi thường được truyền tai như một loại gia vị giúp "đốt mỡ", thúc đẩy giảm cân nhờ vị cay nồng đặc trưng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trên chuột với chiết xuất đặc chế, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả giảm béo tương tự trên cơ thể người.
Wasabi mang lại vị cay nồng kích thích nhưng có thể gây hại cho những người có đường tiêu hóa nhạy cảm. Ba nhóm bệnh nhân gồm trào ngược dạ dày thực quản, viêm loét hoặc ban đỏ niêm mạc dạ dày - tá tràng và hội chứng ruột kích thích nên hạn chế ăn nhiều món gia vị này để tránh kích ứng niêm mạc và làm trầm trọng thêm các triệu chứng bệnh.
Người đang uống thuốc hạ áp không nên dùng xoan nhừ thường xuyên hoặc dùng chiết xuất đậm đặc. Dù có hoạt tính sinh học, xoan nhừ chứa các hợp chất có thể gắn kết với thụ thể tim mạch, tiềm ẩn nguy cơ tương tác với thuốc điều trị nhưng chưa có thử nghiệm an toàn lâm sàng trên người bệnh.
Chiết xuất từ vỏ cây vối thuốc răng cưa (*Schima superba*) thể hiện hoạt tính ức chế nấm *Candida albicans* trong các thử nghiệm ống nghiệm nhờ cơ chế phá hủy màng tế bào. Dù vậy, các bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức phòng thí nghiệm, chưa đủ cơ sở lâm sàng để khẳng định hiệu quả điều trị ngứa hay nấm da trên người.
Rượu ngâm xoan nhừ thường được truyền tai như bài thuốc bồi bổ, trị đau nhức xương khớp. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học chỉ ra chiết xuất từ cây này chứa các hoạt chất dược lý mạnh, việc tự ý ngâm uống tiềm ẩn nhiều rủi ro ngộ độc, đặc biệt chống chỉ định với phụ nữ mang thai, người bệnh gan tụy.
