Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 976 trên 1.483
Các nghiên cứu khoa học cho thấy chiết xuất đảng sâm bắc giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày bị viêm loét nhờ cơ chế giảm tiết axit dịch vị, chống oxy hóa, kích thích yếu tố bảo vệ prostaglandin E2 và kiểm soát phản ứng viêm. Dược liệu này còn hỗ trợ phục hồi cấu trúc tuyến tiêu hóa và cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
Tỏi ngâm giấm hay ngâm mật ong đều giữ được hoạt tính kháng khuẩn tốt nhưng không thể vượt qua tỏi tươi đập dập. Môi trường acid của giấm và áp suất thẩm thấu của mật ong làm biến đổi allicin theo các hướng khác nhau, đồng thời gia tăng hàm lượng chất chống oxy hóa phenolic có lợi cho cơ thể.
Thịt nướng ở nhiệt độ cao sinh ra các amin dị vòng (HCA) và hydrocarbon thơm đa vòng (PAH) có nguy cơ gây ung thư. Áp dụng kỹ thuật tẩm ướp sốt thảo mộc có tính axit, chọn thịt nạc, dùng than gáo dừa và nướng dưới 200 độ C giúp cắt giảm đáng kể lượng độc chất này trong bữa tiệc ngày Tết.
Thịt quả đào tiên chứa nhiều hoạt chất sinh học kích thích nhu động ruột, nhưng hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng nào xác lập liều lượng an toàn để chữa táo bón. Tự ý ăn hoặc uống dịch quả tươi quá liều rất dễ dẫn đến kích ứng đường ruột, tiêu chảy cấp và mất nước nguy hiểm.
Uống trà hoa hồi trước khi ngủ giúp làm ấm cơ thể và giảm cảm giác khó tiêu nhờ tác dụng chống co thắt, nhưng các bằng chứng khoa học cho thấy tinh dầu hồi không có hoạt tính an thần trực tiếp hay điều hòa mạnh thụ thể GABA để trị dứt điểm mất ngủ.
Bôi tinh dầu đại hồi lên khớp không chỉ đơn thuần gây nóng da mà còn tạo ra tác động dược lý thực sự: hoạt chất anethole kích hoạt rồi làm giải mẫn cảm thụ thể đau TRPA1, đồng thời sở hữu cơ chế ức chế các chất trung gian gây viêm. Tuy nhiên, hiệu quả bôi ngoài da chủ yếu giúp xoa dịu cảm giác nhức mỏi, không thể thay thế thuốc điều trị thoái hóa hay tổn thương khớp chuyên sâu.
Nhiều người có thói quen bỏ bữa sáng ngày Tết rồi ăn dồn vào trưa và tối nhằm trừ hao năng lượng, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy hành vi này làm xáo trộn nhịp sinh học chuyển hóa. Việc nhịn ăn kéo dài khiến đường huyết sau ăn tăng vọt, gây kháng insulin tạm thời, kích thích phản ứng viêm và gia tăng nguy cơ tim mạch.
Người mỡ máu cao nên ưu tiên thịt gia cầm nạc bỏ da và cá thay vì thịt đỏ trên mâm cỗ Tết. Thịt gia cầm cung cấp ít chất béo bão hòa hơn thịt gia súc, song người bệnh vẫn cần ăn điều độ và chế biến thanh đạm để bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Nghiên cứu cho thấy đường trắng không phá hủy chất chống oxy hóa trong cà phê, thậm chí mô hình tiêu hóa ghi nhận đường và sữa có thể hỗ trợ giải phóng polyphenol. Tuy nhiên, uống cà phê không thêm đường vẫn là lựa chọn tốt nhất cho sức khỏe chuyển hóa.
Nước atiso không làm tăng tốc độ đào thải cồn trong máu của gan, do quá trình chuyển hóa rượu bia phụ thuộc vào hệ enzyme sinh học cố định của cơ thể. Tuy nhiên, hoạt chất cynarin và các hợp chất chống oxy hóa trong atiso có tác dụng quý giá giúp bảo vệ tế bào gan, giảm viêm và hạn chế tổn thương do độc tố rượu gây ra.
Nước chanh có thể hỗ trợ giảm và làm chậm đỉnh tăng đường huyết sau bữa ăn giàu tinh bột nhờ cơ chế axit hóa làm ức chế men tiêu hóa amylase trong nước bọt. Tuy nhiên, thức uống này không phải thần dược hóa giải lượng calo khổng lồ từ bánh chưng hay đồ ngọt ngày Tết.
Chảo chống dính xước lòng giải phóng hàng nghìn hạt vi nhựa PTFE vào thức ăn, có thể gây viêm và tổn thương DNA tế bào ruột ở cấp độ hiển vi dù không gây ngộ độc cấp tính. Nhiệt độ cao còn phát tán khí độc chứa hợp chất PFAS như PFOA gây hại hô hấp.
Nhiều người chọn nước ngọt không đường dịp Tết để tránh tăng cân, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy chất tạo ngọt nhân tạo có thể làm thay đổi thành phần vi khuẩn đường ruột, giảm tính đa dạng vi sinh và ảnh hưởng đến chuyển hóa đường. Dùng quá mức vẫn tiềm ẩn nguy cơ cho hệ tiêu hóa.
Rang hạt dinh dưỡng quá cháy làm biến tính protein, cản trở enzyme tiêu hóa và phá vỡ cấu trúc các acid béo không no có lợi. Nhiệt độ quá cao còn thúc đẩy phản ứng Maillard quá mức, làm phát sinh các chất oxy hóa độc hại, chất béo chuyển hóa và hợp chất glycat hóa không tốt cho sức khỏe.
Hít tinh dầu đàn hương trắng không giúp tăng cường tỉnh táo như nhiều người lầm tưởng, mà ngược lại mang đặc tính an thần, giúp hạ huyết áp tâm thu và giảm hormone căng thẳng, hỗ trợ cơ thể phục hồi sau áp lực.
Người tiền tiểu đường không bắt buộc phải kiêng hoàn toàn đường trắng. Các bằng chứng khoa học cho thấy đường sucrose chỉ gây hại rõ rệt khi tiêu thụ ở mức rất cao vượt ngưỡng năng lượng. Thay vì cắt bỏ cực đoan, người bệnh cần kiểm soát khẩu phần vừa phải, giảm chỉ số đường huyết chung của bữa ăn và kết hợp tập luyện thể chất đều đặn.
Rau sống ăn kèm nem rán rất ngon miệng nhưng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn và ký sinh trùng. Các nghiên cứu cho thấy ngâm muối hay chất sát trùng chỉ giảm một phần tải lượng vi sinh vật chứ không thể diệt sạch hoàn toàn. Rửa kỹ cơ học dưới vòi nước sạch là bước cốt lõi để giảm nguy cơ nhiễm bệnh.
Bọc giấy bạc khi nướng thức ăn có làm thôi nhiễm nhôm vào thực phẩm, đặc biệt ở nhiệt độ cao và khi kết hợp với gia vị mặn hoặc có tính axit. Dù chưa có bằng chứng gây ung thư trực tiếp, lượng nhôm này có thể tăng vọt và tiềm ẩn rủi ro cho trẻ nhỏ và người có bệnh nền.
Đảng sâm bắc khô là vị thuốc bổ khí quý thuộc nhóm dược thực đồng nguyên, phù hợp cho nhiều lứa tuổi và ít tác dụng phụ. Tuy nhiên, người dùng chỉ nên sử dụng ở lượng vừa phải trong ẩm thực hoặc dùng theo chỉ định y học; việc lạm dụng quá liều có thể gây đầy trướng tiêu hóa, nóng trong và mất ngủ.
Tuyệt đối không cho trẻ sơ sinh uống nước hãm hoa hồi. Thói quen dân gian này tiềm ẩn nguy hiểm lớn do nguy cơ nhiễm độc tố thần kinh, khiến trẻ co giật, nôn mửa, tổn thương não và thậm chí suy gan cấp tính.
