Trà sữa trân châu từ lâu đã trở thành thức uống yêu thích của nhiều bạn trẻ, đặc biệt là phái nữ thường tìm đến món đồ ngọt ngào này như một cách tự thưởng hoặc giải tỏa căng thẳng trước kỳ kinh nguyệt. Tuy nhiên, không ít người nhận thấy cơn đau bụng dưới vào những ngày "đèn đỏ" dường như trở nên dữ dội, quặn thắt và dai dẳng hơn sau khi uống liên tục vài ly trà sữa. Liệu đây chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên hay thói quen nạp nhiều đường, chất béo và trà đậm đặc thực sự tác động tiêu cực đến tử cung?

Câu trả lời từ các bằng chứng khoa học là thói quen tiêu thụ nhiều đồ ngọt, đồ uống chứa đường và caffeine trước kỳ kinh có liên quan mật thiết đến việc gia tăng tần suất cũng như mức độ nghiêm trọng của chứng đau bụng kinh. Sự kết hợp giữa lượng đường tinh luyện cao, các thành phần chất béo và chất kích thích nhẹ như caffeine trong trà sữa tạo nên phản ứng bất lợi, thúc đẩy phản ứng co thắt cơ trơn tử cung diễn ra mạnh mẽ hơn.

Thành phần trong trà sữa tác động thế nào đến cơn co thắt?

Một ly trà sữa trân châu thông thường chứa sự kết hợp của ba thành phần chính: nước cốt trà đậm đặc chứa caffeine, si-rô đường hoặc sữa đặc tạo vị ngọt đậm, và bột kem béo cùng các loại trân châu giàu carbohydrate tinh chế. Khi dung nạp cùng lúc những chất này vào giai đoạn tiền kinh nguyệt, cơ thể người phụ nữ phải trải qua nhiều biến đổi sinh hóa đột ngột.

Cơ chế đầu tiên liên quan trực tiếp đến lượng đường đơn giản hấp thu nhanh. Đường tinh luyện khi vào cơ thể với lượng lớn có thể cản trở quá trình hấp thu các khoáng chất và vitamin thiết yếu vốn có nhiệm vụ điều hòa trương lực và sự thư giãn của cơ bắp, từ đó gián tiếp thúc đẩy các cơn co bóp tử cung thêm nặng nề [1]. Bên cạnh đó, tình trạng đường huyết tăng vọt rồi tụt dốc nhanh chóng kích thích cơ thể sản sinh các chất trung gian gây viêm, làm trầm trọng thêm cảm giác đau nhức vùng chậu.

Thành phần thứ hai là caffeine tự nhiên có trong nền trà đen, trà xanh hoặc trà ô long. Chất kích thích này có tác dụng làm co các mạch máu ngoại vi, làm giảm lưu lượng máu cục bộ đến nội mạc tử cung trong giai đoạn trước kỳ hành kinh. Khi cơ tử cung bị thiếu máu nuôi dưỡng tạm thời, tình trạng thiếu oxy cục bộ sẽ kích hoạt thụ thể đau và gây ra các đợt co thắt quặn thắt.

Thành phần thứ ba là các loại chất béo từ bột béo thực vật và sữa. Chế độ ăn nạp nhiều chất béo bổ sung kết hợp cùng đường ngọt tạo áp lực lớn lên hệ thống chuyển hóa và nội tiết, làm thay đổi sự nhạy cảm của các thụ thể tiếp nhận cơn đau ở vùng bụng dưới.

Bằng chứng khoa học về đồ ăn ngọt và nguy cơ đau bụng kinh

Mối liên hệ giữa chế độ ăn nhiều đường, đồ ăn vặt và triệu chứng đau bụng kinh đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu dịch tễ học cụ thể. Trong một nghiên cứu bệnh chứng lồng ghép (nested case-control study) công bố năm 2018, các nhà khoa học đã tiến hành phân tích khẩu phần ăn qua bảng hỏi tần suất thực phẩm (FFQ) và phân loại thành 30 nhóm thực phẩm chính [2]. Phân tích nhân tố đã xác định được ba mô hình ăn uống điển hình, giải thích 23,65% tổng phương sai khẩu phần [2].

Đáng chú ý, mô hình ăn uống mang tên "Đồ ăn vặt" (Snacks) giải thích 6,76% phương sai, bao gồm tần suất tiêu thụ rất cao các loại đường, đồ ăn vặt mặn, đồ ngọt và món tráng miệng, trà, cà phê, muối, nước ép trái cây và chất béo bổ sung [2]. Đây đều là các thành phần cốt lõi rất tương đồng với một ly trà sữa kèm topping thông thường. Kết quả phân tích cho thấy những người thuộc nhóm tiêu thụ mô hình đồ ăn vặt ở mức trung bình (tam phân vị thứ hai) và mức cao nhất (tam phân vị thứ ba) có tỷ suất chênh (OR thô) mắc đau bụng kinh từ độ 2 đến độ 3 cao gấp 4,07 lần (95% CI: 1,35–12,22, p = 0,01) và 3,15 lần (95% CI: 1,09–9,12, p = 0,03) so với nhóm tiêu thụ ít nhất [2].

Ngay cả khi nhóm nghiên cứu đã hiệu chỉnh và kiểm soát biến số tiền sử gia đình bị đau bụng kinh, kết quả đối với mô hình đồ ăn vặt này vẫn gần như không đổi [2]. Những đối tượng thuộc tam phân vị thứ hai và thứ ba có nguy cơ mắc đau bụng kinh mức độ nặng cao gấp 4,23 lần (95% CI: 1,32–13,58, p = 0,01) và 3,41 lần (95% CI: 1,10–10,50, p = 0,03) so với tam phân vị thứ nhất [2]. Ngược lại, hai mô hình ăn uống còn lại là "ăn chay có sữa" và "thực phẩm hỗn hợp" không cho thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê với tình trạng đau bụng kinh [2].

Tương tự, một nghiên cứu cắt ngang thực hiện năm 2020 trên nhóm nữ sinh đại học tại Tây Ban Nha ghi nhận thói quen ăn đồ ngọt hàng ngày xuất hiện phổ biến hơn đáng kể ở những phụ nữ gặp phải các rối loạn kinh nguyệt [1]. Các tác giả nhấn mạnh việc tiêu thụ đồ ngọt là một yếu tố nguy cơ tiềm ẩn đối với chứng đau bụng kinh do đường tác động tiêu cực đến sự hấp thu khoáng chất và vitamin chịu trách nhiệm duy trì tính co bóp nhịp nhàng của cơ [1].

Tần suất tiêu thụ đường và đồ uống có đường ảnh hưởng ra sao?

Tại Ba Lan, một nghiên cứu công bố năm 2023 trên 505 phụ nữ trẻ trong độ tuổi sinh sản đã đánh giá kiến thức về chu kỳ kinh nguyệt cũng như ảnh hưởng của chế độ ăn đến các triệu chứng khó chịu [3]. Kết quả khảo sát cho thấy gần 90% người tham gia gặp ít nhất một rối loạn kinh nguyệt, trong đó chứng đau bụng kinh chiếm tỷ lệ cao nhất với 70,7%, trong khi vô kinh thứ phát ít gặp nhất với 13,8% (p = 0,002) [3].

Nghiên cứu này chỉ ra rằng mức độ nghiêm trọng của đau bụng kinh có mối liên hệ rõ rệt với tần suất sử dụng một số nhóm thực phẩm [3]. Cụ thể, nhóm phụ nữ bị đau bụng kinh dữ dội có tần suất tiêu thụ ngũ cốc tinh chế, thịt chế biến sẵn, đường và nước lọc thường xuyên hơn đáng kể so với những phụ nữ chỉ bị đau ở mức độ vừa phải [3]. Ngược lại, các sản phẩm sữa ngọt, mỡ động vật và trái cây lại được nhóm phụ nữ bị đau nhẹ tiêu thụ thường xuyên hơn [3].

Một bài tổng quan y khoa công bố năm 2024 cũng tập trung làm rõ tác động của các loại đồ uống thông dụng lên các bệnh lý phụ khoa lành tính [4]. Tổng quan này nhấn mạnh các nghiên cứu khoa học cho thấy mối liên hệ khả dĩ giữa việc dung nạp đồ uống có đường (SSBs) với việc gia tăng nguy cơ mắc chứng đau bụng kinh nguyên phát [4]. Trà sữa trân châu với lượng đường tự do hòa tan lớn chính là một dạng điển hình của đồ uống có đường, đưa nồng độ glucose trong máu tăng vọt ngay sau khi uống.

Tác động cộng hưởng từ caffeine có trong trà

Không chỉ dừng lại ở lượng đường hay chất béo, hàm lượng caffeine trong cốt trà sữa cũng là mắt xích quan trọng kích hoạt cơn đau. Một nghiên cứu thực hiện năm 2019 khảo sát trên 478 phụ nữ tại Saint Vincent và Grenadines nhằm tìm hiểu mối tương quan giữa chế độ ăn và chứng thống kinh [5]. Trong đó, 81,74% người tham gia nằm trong độ tuổi thanh thiếu niên từ 11 đến 20 tuổi, và có tới 45,5% đối tượng xác nhận bị đau bụng kinh trong mỗi chu kỳ [5].

Mặc dù phân tích chung về toàn bộ chế độ ăn không cho thấy mối tương quan có ý nghĩa thống kê đối với tỷ lệ đau kinh (p > 0,05), phân tích chi tiết từng nhóm đồ uống lại ghi nhận kết quả rất đáng lưu tâm [5]. Tiêu thụ các loại đồ uống chứa caffeine có mối tương quan thuận rõ rệt với chứng đau bụng kinh (p < 0,05) [5]. Nghiên cứu cũng ghi nhận tỷ lệ lớn những người tiêu thụ lượng đường cao gặp phải tình trạng đau bụng kinh, mặc dù mối liên hệ với đường ở mẫu nghiên cứu này chưa đạt mức ý nghĩa thống kê (p > 0,05) [5].

Bài tổng quan năm 2024 cũng khẳng định đồ uống chứa caffeine là một trong những nhóm đồ uống phổ biến có thể làm thay đổi phản ứng sinh lý của tử cung và cần được cân nhắc kỹ lưỡng đối với những phụ nữ đang chịu đựng cơn đau vùng chậu hàng tháng [4]. Sự hiện diện đồng thời của caffeine và đường ngọt đậm đặc trong trà sữa tạo nên hiệu ứng hiệp đồng, vừa kích thích thần kinh giao cảm làm co mạch, vừa gây rối loạn điều hòa cơ vân và cơ trơn thông qua biến động đường huyết.

Hiểu lầm thường gặp khi dùng trà sữa giải tỏa tâm lý ngày "đèn đỏ"

Rất nhiều bạn gái duy trì quan niệm rằng ăn hoặc uống đồ thật ngọt trước và trong kỳ kinh nguyệt sẽ giúp cơ thể bớt mệt mỏi, làm dịu tâm trạng bực bội và xoa dịu cơn đau bụng dưới. Về mặt tâm lý ngắn hạn, một ngụm trà sữa thơm béo kích thích não bộ tiết ra dopamine tạm thời, mang lại cảm giác dễ chịu tức thì.

Tuy nhiên, cảm giác thư giãn đó chỉ kéo dài trong thời gian rất ngắn. Khi lượng đường khổng lồ được hấp thu, tuyến tụy phải tăng tiết insulin để xử lý, kéo theo hiện tượng tụt đường huyết phản ứng ngay sau đó. Tình trạng này khiến cơ thể cảm thấy kiệt sức hơn, tâm trạng thất thường hơn và làm giảm ngưỡng chịu đau của hệ thần kinh. Việc ngộ nhận đồ ngọt là "liều thuốc giảm đau tự nhiên" thực chất lại khiến chị em phụ thuộc vào đường, vô tình nạp thêm năng lượng rỗng và chất kích thích làm cơn co thắt tử cung thêm trầm trọng.

Nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng với trà sữa

Dù trà sữa là thức uống phổ biến, những nhóm người sau đây nên hết sức thận trọng và hạn chế tối đa việc sử dụng, đặc biệt trong khoảng một tuần trước khi chu kỳ kinh nguyệt bắt đầu:

  • Người có tiền sử đau bụng kinh mức độ vừa đến nặng: Những người vốn có cơ địa tử cung tăng co bóp hoặc nhạy cảm với các chất kích thích sẽ dễ dàng bị kích hoạt cơn đau quặn thắt dữ dội hơn nếu nạp mô hình ăn vặt nhiều đường và chất béo [2].
  • Người mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS) hoặc kháng insulin: Tiêu thụ nhiều đồ uống có đường làm rối loạn chuyển hóa đường huyết trầm trọng hơn, làm trầm trọng thêm các triệu chứng khó chịu và rối loạn chu kỳ kinh nguyệt [1].
  • Người nhạy cảm với caffeine: Những người dễ bị tim đập nhanh, bồn chồn, mất ngủ khi uống trà đậm đặc cần tránh xa cốt trà trong trà sữa, bởi caffeine có thể gây co mạch và tăng mức độ căng thẳng thần kinh trước kỳ kinh [5].
  • Người đang bị viêm nhiễm phụ khoa hoặc có bệnh lý vùng chậu: Phản ứng viêm trong cơ thể có thể bị kích thích mạnh hơn dưới tác động của khẩu phần ăn nhiều đường đơn [3].

Lời khuyên thực tế để điều chỉnh thói quen uống trà sữa

Nếu bạn có thói quen uống trà sữa nhưng thường xuyên phải chịu đựng những cơn đau bụng kinh dữ dội, việc điều chỉnh một số thói quen ăn uống đơn giản có thể mang lại sự cải thiện rõ rệt:

  • Giảm tần suất uống vào tuần trước kỳ kinh: Tránh uống trà sữa liên tục hàng ngày trong giai đoạn tiền kinh nguyệt. Hãy giữ khoảng cách thưa ra, tốt nhất là ngừng uống từ 3 đến 5 ngày trước thời điểm dự kiến hành kinh để hệ mạch máu và cơ tử cung ở trạng thái ổn định nhất.
  • Thay đổi công thức pha chế: Khi gọi món, hãy chủ động chọn mức đường thấp nhất (khoảng 30% đường hoặc không đường), chọn kích cỡ ly nhỏ và hạn chế tối đa các loại thạch, trân châu ngâm đường. Có thể yêu cầu sử dụng sữa hạt hoặc sữa tươi ít béo thay cho bột kem béo thực vật giàu chất béo bão hòa.
  • Lựa chọn nền trà nhẹ hoặc trà thảo mộc: Tránh các loại cốt trà đen, hồng trà ủ quá đặc giàu caffeine. Bạn có thể thay thế bằng các loại trà thảo mộc tự nhiên không chứa caffeine như trà hoa cúc, trà gừng ấm hoặc nước ấm pha một chút mật ong để giúp giữ ấm vùng bụng và thư giãn cơ bắp tự nhiên.
  • Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng: Tăng cường ăn các loại rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, bổ sung đủ nước ấm mỗi ngày. Chú ý lắng nghe cơ thể, nếu cơn đau bụng kinh kéo dài bất thường và không thuyên giảm dù đã thay đổi lối sống, bạn nên đến cơ sở y tế chuyên khoa phụ sản để được bác sĩ thăm khám và chẩn đoán chính xác.

Việc uống quá nhiều trà sữa trân châu trước kỳ kinh nguyệt hoàn toàn có thể là tác nhân khiến cơn đau bụng kinh trở nên nặng nề hơn do tác động tổng hợp của đường, chất béo và caffeine lên phản ứng co thắt cơ trơn tử cung. Nhận thức đúng đắn và chủ động tiết chế các món đồ ngọt nhiều đường, thay thế bằng đồ uống ấm lành mạnh là chìa khóa đơn giản giúp phái nữ trải qua những ngày "đèn đỏ" một cách nhẹ nhàng, êm dịu hơn.