Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
1.938 bài, trang 18 trên 97
Hành lá và hành tây cắt lát trong bát phở cung cấp nhiều chất chống oxy hóa quý như allicin, nhóm flavonoid (quercetin, fisetin), vitamin C và các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ. Các hoạt chất này giúp dọn dẹp gốc tự do, giảm viêm và hỗ trợ bảo vệ tế bào nếu được sử dụng đúng cách.
Nhiều người lo ngại nhân sâm làm tăng huyết áp đột ngột, nhưng các nghiên cứu khoa học cho thấy dược liệu này có tác động hai chiều lên mạch máu. Tùy thuộc vào cách chế biến, hàm lượng hoạt chất và liều lượng, nhân sâm có thể giữ ổn định hoặc làm giảm nhẹ huyết áp từ 0 đến 4%.
Sâm Lai Châu chứa hơn 300 hoạt chất quý giúp tăng miễn dịch và chống căng thẳng, nhưng các hoạt chất họ nhân sâm lại có tác động hai chiều phức tạp lên mạch máu. Người bị cao huyết áp không nên tự ý dùng tùy tiện mà cần hiểu rõ cơ chế theo liều lượng, cách chế biến và hỏi ý kiến bác sĩ.
Nhiều nghiên cứu lâm sàng chứng minh chiết xuất cây ban âu (St. John’s Wort) đạt chuẩn có hiệu quả giảm triệu chứng trầm cảm mức độ nhẹ đến vừa vượt trội hơn giả dược và tương đương một số thuốc tây. Dù vậy, hiệu quả thực tế phụ thuộc lớn vào chất lượng chiết xuất và cần thận trọng khi phối hợp thuốc.
Dầu ngâm và chiết xuất cây ban âu chứa hoạt chất hyperforin có khả năng kháng khuẩn, giảm viêm và kích thích tái tạo tế bào da mới. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện tại chủ yếu đến từ thử nghiệm trên động vật, người dùng cần chọn chế phẩm chuẩn hóa và thận trọng khi bôi lên vết thương.
Viên nang chiết xuất chuẩn hóa cây ban âu vượt trội hơn hẳn trà túi lọc về hiệu quả điều hòa tâm trạng nhờ hàm lượng hoạt chất ổn định và sinh khả dụng cao. Trong khi đó, các hoạt chất quý của cây ban âu rất khó tan trong nước và dễ biến động, khiến trà túi lọc khó đạt ngưỡng tác dụng điều trị.
Chiết xuất quế và hoạt chất cinnamaldehyde được khoa học ghi nhận có tiềm năng hỗ trợ giảm cholesterol và mỡ máu xấu ở liều chuẩn hóa. Tuy nhiên, lượng quế nhỏ dùng làm gia vị trong nồi phở không đủ nồng độ hoạt chất để tạo ra tác dụng điều trị và không thể thay thế thuốc hạ mỡ máu.
Isoflavone đậu nành có thể giúp giảm từ 20% đến 50% tần suất và mức độ cơn bốc hỏa ở phụ nữ tiền mãn kinh, mãn kinh. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế phụ thuộc lớn vào hàm lượng hoạt chất genistein trong chế phẩm và khả năng hệ tiêu hóa của từng người tự chuyển hóa đậu nành thành hợp chất equol.
Các loại thảo mộc kinh điển trong nước phở như hoa hồi, quế và thảo quả không chỉ tạo hương thơm hấp dẫn mà còn chứa nguồn hợp chất phenolic phong phú. Khoa học chứng minh chúng sở hữu hoạt tính chống oxy hóa mạnh, ức chế các phản ứng viêm và hỗ trợ ngăn ngừa quá trình lão hóa tế bào.
Chiết xuất cọ lùn (Saw Palmetto) có khả năng ức chế enzyme 5-alpha reductase và giảm hormone DHT, từ đó giúp giảm lượng tóc rụng và cải thiện mật độ tóc ở người rụng tóc di truyền mức độ nhẹ đến trung bình. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp hỗ trợ, không phải thần dược chữa hói hoàn toàn và cần thận trọng nguy cơ che lấp dấu hiệu ung thư tuyến tiền liệt.
Trà tâm sen thường được dùng để hỗ trợ trị mất ngủ nhờ chứa các hoạt chất làm dịu thần kinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện chưa xác lập liều an toàn cụ thể trên người khi dùng dài ngày, đồng thời cảnh báo hoạt chất alkaloid trong tâm sen tác động mạnh lên thần kinh và đường huyết, đòi hỏi người dùng phải thận trọng.
Chiết xuất cọ lùn (Serenoa repens) được khoa học chứng minh có khả năng hỗ trợ giảm đáng kể số lần tiểu đêm và cải thiện dòng tiểu do phì đại tuyến tiền liệt lành tính. Thảo dược này có cơ chế ức chế 5-alpha reductase và kháng viêm, cho hiệu quả tương đương một số thuốc tây nhưng ít gây tác dụng phụ về sinh lý.
Phân tích hóa sinh cho thấy phần vỏ thân của cây sam hạt đỏ lá dài tích tụ lượng hợp chất paclitaxel đạt mức tối đa so với lá kim và đoạn thân. Tuy nhiên, lá cây lại được giới khoa học đánh giá là nguồn nguyên liệu dược học bền vững hơn và rất giàu cả taxoid lẫn flavonoid.
Tự ý hái lá, vỏ hoặc hạt cây sam hạt đỏ (thông đỏ châu Âu) để sắc nước uống có thể dẫn đến tử vong chỉ sau vài giờ. Các hoạt chất taxine trong cây tấn công trực tiếp vào tế bào cơ tim, gây loạn nhịp nặng, sốc tim và hiện chưa có thuốc giải độc đặc hiệu.
Kết hợp cọ lùn (Serenoa repens) cùng rễ cây tầm ma (Urtica dioica) tạo tác động hiệp đồng chống viêm, chống oxy hóa mạnh mẽ, giúp cải thiện lưu lượng dòng tiểu, giảm lượng nước tiểu tồn dư và hạ số lần tiểu đêm hiệu quả hơn so với việc chỉ dùng đơn độc một thành phần.
Cả gạo lứt đen và gạo lứt đỏ đều giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn gạo trắng nhưng theo hai cơ chế bổ trợ nhau. Gạo đen giàu anthocyanin giúp giảm đường huyết nhanh và ức chế mạnh men tiêu hóa đường giai đoạn cuối, trong khi gạo đỏ chứa proanthocyanidin có khả năng ức chế đồng thời nhiều loại men phân giải tinh bột.
Lá sao nhái hồng thường được dùng làm rau ăn hằng ngày hoặc đun nước uống hỗ trợ sức khỏe. Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy chiết xuất loài cây này thuộc nhóm thực tế không độc, không làm tổn thương gan, thận hay thay đổi chỉ số sinh hóa ở liều thử nghiệm, nhưng người dùng vẫn cần tránh lạm dụng liều cao.
Rau sao nhái hồng chứa nhiều hoạt chất sinh học như quercetin và acid chlorogenic giúp cải thiện độ nhạy insulin và giảm kháng insulin trên người bệnh tiểu đường tuýp 2. Tuy nhiên, loại rau này chỉ đóng vai trò thực phẩm hỗ trợ chuyển hóa, không thể thay thế thuốc điều trị và chế độ vận động.
Củ riềng nếp chứa các hoạt chất có khả năng làm chậm tiêu hóa tinh bột và kích thích tiết insulin trên thực nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện mới dừng ở ống nghiệm và động vật, người bệnh chỉ nên dùng lượng nhỏ hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị.
Chiết xuất cỏ ba lá đỏ giàu phytoestrogen được chứng minh giúp tăng sinh collagen, phát triển sợi đàn hồi và cải thiện độ dày biểu bì trên mô hình động vật thiếu hụt estrogen. Tuy nhiên, thử nghiệm trên phụ nữ mãn kinh chỉ mới ghi nhận mức độ cải thiện da nhẹ, đòi hỏi người dùng cần hiểu đúng và sử dụng thận trọng.
