Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.648 bài, trang 101 trên 483
Ngũ vị nam (chi Kadsura hay Schisandra sphenanthera) là vị thuốc dân gian quen thuộc, nhưng không phải ai dùng cũng an toàn. Một số đối tượng như phụ nữ mang thai, người mắc bệnh lý dạ dày, suy giảm chức năng gan hoặc chuẩn bị can thiệp y tế cần hết sức cẩn trọng để tránh những tác dụng không mong muốn đối với sức khỏe.
Ngũ bội tử tuy là vị thuốc cổ truyền quen thuộc nhưng không thể dùng tùy tiện. Phụ nữ mang thai, người bị suy gan và suy thận là 3 nhóm đối tượng cần kiêng hoặc hết sức thận trọng, bởi các bằng chứng an toàn trên người hiện còn hạn chế và việc dùng sai cách có thể gây hại cho cơ thể.
Cây nghể trắng giàu hoạt chất sinh học nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Phụ nữ mang thai, người có hệ tiêu hóa hư hàn và trẻ nhỏ cần tránh dùng do nguy cơ kích thích co bóp tử cung, rối loạn tiêu hóa và độc tính tế bào chưa được kiểm chứng đầy đủ.
Ngũ gia bì hương được dùng nhiều trong y học cổ truyền, nhưng vỏ rễ mới là bộ phận chuẩn quy định trong dược điển. Nghiên cứu cho thấy vỏ rễ chứa nồng độ acid hữu cơ, triterpenoid và lignan dồi dào, mang lại hiệu quả ức chế các enzym gây viêm mạnh hơn nhiều so với lá.
Ngũ gia bì gai là rau ăn kiêm vị thuốc dân gian quen thuộc, nhưng chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh an toàn ở người. Phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp và người chuẩn bị phẫu thuật cần thận trọng tối đa, không tự ý dùng các bài thuốc đậm đặc từ loài cây này.
Ngũ gia bì gai chứa nhiều polyphenol, flavonoid và bộc lộ khả năng dọn gốc tự do rất tốt trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở ống nghiệm và chuột, người dùng chỉ nên uống lượng vừa phải như một thức trà thảo mộc thông thường.
Ngô thù du chứa các hoạt chất có khả năng làm thay đổi co bóp cơ trơn tử cung trên thực nghiệm động vật. Do chưa có bằng chứng an toàn trên người, phụ nữ mang thai cần tránh tự ý sử dụng để phòng ngừa các rủi ro kích thích tử cung ảnh hưởng đến thai nhi.
Nhiều thai phụ băn khoăn liệu có thể dùng nghệ xanh để chữa bệnh hay không. Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy dịch chiết nghệ xanh có tác động phức tạp lên cơ tử cung và tế bào phôi thai, do đó phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng để tránh nguy cơ nhiễm độc và rủi ro sản khoa.
Uống nước sắc vỏ cây ngô đồng theo kinh nghiệm dân gian tiềm ẩn rủi ro kích ứng đường tiêu hóa do nồng độ hoạt chất không kiểm soát. Nghiên cứu hiện chỉ dừng ở mức tế bào thực nghiệm; phụ nữ mang thai, người suy giảm chức năng gan thận và trẻ nhỏ cần tuyệt đối tránh dùng khi chưa có chỉ định y khoa.
Các nghiên cứu khoa học xác nhận dịch chiết ngâu rừng có hoạt tính kháng viêm trên chuột và ức chế phản ứng viêm ở tế bào. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người chưa được thiết lập, người dân không nên tự ý đun nước uống để trị bệnh.
Chất nhầy và chiết xuất từ lá cây ngút nhớt cho thấy khả năng chống viêm, chống oxy hóa và bảo vệ niêm mạc trong các thử nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người, thảo dược này tuyệt đối không thể thay thế thuốc kháng acid hay phác đồ điều trị loét dạ dày.
Hạt ngô đồng rang bùi béo đang được nhiều người tò mò tìm ăn như món ăn vặt tự nhiên. Tuy nhiên, giới chuyên môn khuyến cáo không nên ăn loại hạt này bởi chưa có bằng chứng an toàn trên người, trong khi các thử nghiệm sinh học cho thấy nguy cơ độc tính tế bào và gánh nặng chuyển hóa lipid.
Ngò ôm và ngò gai là hai loại rau gia vị khác biệt về nguồn gốc thực vật và hóa thực vật. Trong khi ngò ôm thiếu dữ liệu phân tích trực tiếp, các nghiên cứu khoa học xác nhận ngò gai giàu aldehyde thơm, sở hữu hoạt tính chống oxy hóa mạnh cùng tiềm năng kháng khuẩn giá trị.
Nhiều người phân vân nên dùng củ nghệ tươi hay bột nghệ khô để hấp thu tối đa dưỡng chất. Dữ liệu thực nghiệm xác định bột nghệ nguyên chất chứa trung bình 3,14% curcumin theo khối lượng, trong khi củ tươi đạt 113,92 mg/g. Lượng curcumin chênh lệch lớn tùy thuộc quy trình gia nhiệt, sấy khô và chiết xuất.
Ngô vàng chứa hai sắc tố carotenoid quan trọng là lutein và zeaxanthin, giúp xây dựng lớp màng bảo vệ điểm vàng và lọc ánh sáng xanh gây hại cho mắt. Bổ sung ngô vàng hợp lý trong chế độ ăn hàng ngày là cách tự nhiên giúp giảm thiểu nguy cơ thoái hóa điểm vàng liên quan tuổi tác.
Ngò ôm là loại rau gia vị quen thuộc trong mâm cơm Việt, nổi tiếng với mùi thơm nồng đặc trưng. Nhiều người tin rằng chiết xuất từ loại rau này giúp tiêu diệt vi khuẩn đường ruột gây ngộ độc. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính kháng khuẩn chỉ mới được ghi nhận trong phòng thí nghiệm trên chiết xuất cồn, chưa có số liệu chứng minh tinh dầu ngò ôm ức chế được Salmonella.
Nhiều người lo ngại việc nấu chín làm mất chất dinh dưỡng trong ngô, nhưng nghiên cứu cho thấy xử lý nhiệt từ 100°C đến 121°C lại giúp tăng giải phóng hợp chất phenolic và hoạt tính chống oxy hóa. Trong các phương pháp, hấp giữ lại dưỡng chất tốt hơn luộc, trong khi ngô nướng chưa có đủ dữ liệu chứng minh.
Rocaglamide chiết xuất từ cây ngâu thể hiện hoạt tính kháng viêm mạnh mẽ ở cấp độ tế bào và trên mô hình chuột thí nghiệm. Dù vậy, các bằng chứng hiện tại mới dừng ở giai đoạn phòng thí nghiệm, người dân không nên tự ý dùng cây ngâu thô để điều trị bệnh.
Ngô thù du và gừng đều giúp làm ấm tiêu hóa và trị nôn ói nhưng có dược tính rất khác nhau. Gừng dịu nhẹ, an toàn, hiệu quả rõ với ốm nghén; trong khi Ngô thù du có tính nóng mạnh, tác động sâu lên thụ thể thần kinh nhưng tiềm ẩn tương tác gan và cần bác sĩ chỉ định.
Ngò ôm không chỉ tạo hương vị thơm ngon cho món canh chua mà còn chứa nguồn phenolic và flavonoid dồi dào với khả năng chống oxy hóa, kháng khuẩn trong thử nghiệm phòng thí nghiệm. Việc hiểu rõ hoạt tính và cách chế biến giúp bạn tận dụng tối đa giá trị của loại rau này.
