Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.366 bài, trang 54 trên 369
Thiên nam tinh chứa các tinh thể canxi oxalat hình kim có khả năng gây kích ứng, phù nề đường thở cấp tính đe dọa tính mạng. Xử lý nhiệt đơn thuần không thể loại bỏ hoàn toàn độc tính do tinh thể này không tan trong nước, đòi hỏi quy trình bào chế chuyên biệt kết hợp ngâm phèn.
Kết hợp Lôi công đằng và methotrexate giúp tăng hiệu quả kiểm soát viêm khớp dạng thấp so với dùng methotrexate đơn độc. Dữ liệu tổng hợp từ các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận phác đồ phối hợp này không làm gia tăng tỷ lệ biến cố bất lợi chung, tuy nhiên người bệnh cần được giám sát y tế chặt chẽ.
Nghiên cứu cho thấy chiết xuất thiên lý hương (*Embelia*) chứa hoạt chất embelin có tác dụng ức chế và tiêu diệt giun sán trên mô hình thực nghiệm. Dù vậy, hiệu lực diệt ký sinh trùng của dược liệu này vẫn yếu hơn nhiều so với thuốc tây và chưa đủ dữ liệu lâm sàng để thay thế tân dược.
Thiên môn ráng (*Asparagus filicinus*) là dược liệu truyền thống giàu saponin và steroid thực vật. Hiện nay chưa có nghiên cứu khoa học xác lập ngưỡng an toàn độc tính cấp hay bán trường diễn của cây. Người dùng tuyệt đối không tự ý tăng liều để phòng tránh rủi ro kích ứng và quá tải chuyển hóa cơ thể.
Dùng thiên môn đông cùng thuốc điều trị đái tháo đường tiềm ẩn rủi ro tương tác bất lợi. Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy thảo dược này có thể cải thiện độ nhạy insulin và giảm đề kháng insulin, do đó việc kết hợp tự ý dễ dẫn đến nguy cơ hạ đường huyết quá mức.
Chưa có nghiên cứu trực tiếp chứng minh tương tác giữa thiên danh tinh và thuốc tây. Tuy nhiên, các nhà khoa học cảnh báo thảo dược nói chung có thể tương tác chuyển hóa qua hệ enzyme gan Cytochrome P450, làm thay đổi nồng độ thuốc tân dược trong máu và gây nguy cơ ngộ độc hoặc giảm tác dụng trị bệnh.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo dùng thiên lý quang nấu nước rửa mắt trị đau mắt đỏ nhờ đặc tính kháng khuẩn dân gian. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy thảo dược này chứa nhiều ancaloit có độc tính cao, việc tự ý rửa mắt dễ gây kích ứng mô mắt nghiêm trọng và bội nhiễm nguy hiểm.
Hiện chưa có bằng chứng khẳng định thiên môn ráng làm biến đổi trực tiếp thuốc tim mạch trên người, nhưng nghiên cứu cho thấy rễ cây có hoạt tính lợi tiểu. Đặc tính đào thải này tiềm ẩn nguy cơ tương tác cộng hưởng, gây tụt huyết áp hoặc rối loạn điện giải khi dùng chung với thuốc hạ áp, lợi tiểu.
Thanh tùng châu Âu từng được y học dân gian dùng để tẩy giun sán, nhưng các nghiên cứu hiện đại cảnh báo tinh dầu loài cây này chứa nhiều hoạt chất độc hại như thujone. Tự ý sắc uống thảo dược thô tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc tế bào, co giật và tử vong do quá liều.
Nhiều lời đồn cho rằng thiên danh tinh có thể tiêu diệt khối u ung thư, nhưng đây là thông tin sai lệch. Các nghiên cứu hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính gây độc tế bào ung thư trong ống nghiệm phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả điều trị bệnh trên cơ thể người.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo dùng thanh ngâm để chữa đau dạ dày, bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học thực nghiệm chỉ ghi nhận hoạt tính chống loét từ một số chiết xuất thực vật và hợp chất tự nhiên trên mô hình động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận thanh ngâm chữa khỏi đau dạ dày ở người.
Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp xác nhận thiên lý hương tương tác hay ức chế enzym cytochrom P450. Tuy nhiên, do phần lớn tân dược đều chuyển hóa qua hệ enzym gan này, người đang uống thuốc điều trị cần hết sức thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng thảo dược phối hợp.
Hoa thiên lý ăn được và dược liệu thiên lý quang là hai loài hoàn toàn khác nhau. Việc nhầm lẫn giữa rau ăn hàng ngày với thảo dược chứa ancaloit gây độc cho gan như thiên lý quang có thể dẫn đến nguy cơ ngộ độc nguy hiểm, đòi hỏi người dùng phải phân biệt rõ nguồn gốc và công dụng.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy dịch chiết vỏ thanh thất giúp giảm co thắt cơ trơn ruột và ức chế ấu trùng giun tròn mô hình. Dù vậy, hiệu quả kháng khuẩn đường ruột trên người chưa được kiểm chứng, người bệnh không tự ý sắc vỏ uống chữa tiêu chảy.
Người có tiền sử dị ứng phấn hoa hoặc các thực vật thuộc họ Cúc (Asteraceae) không nên dùng hoa thanh cúc. Nguy cơ viêm da tiếp xúc và sốc quá mẫn khởi phát do hiện tượng dị ứng chéo từ các protein dị nguyên tương đồng có trong toàn bộ họ thực vật này.
Cây thanh táo có tiềm năng tương tác bất lợi với thuốc chống đông máu. Các nghiên cứu cho thấy chiết xuất thanh táo có hoạt tính chống viêm tương đương aspirin trên động vật, làm dấy lên nguy cơ tăng xuất huyết nghiêm trọng khi dùng chung với thuốc chống đông đường uống.
Thanh tùng châu Âu (*Tanacetum vulgare*) và cúc thơm Feverfew (*Tanacetum parthenium*) cùng thuộc chi Cúc nhưng khác biệt hoàn toàn về công dụng và mức độ an toàn. Feverfew hỗ trợ giảm đau nửa đầu nhờ hoạt chất parthenolide, trong khi thanh tùng châu Âu chứa nhiều hợp chất có độc tính tế bào, không thể dùng thay thế qua đường uống.
Thanh cao được nhiều người truyền tai sắc uống làm trà giải nhiệt ngày nóng. Dù y học hiện đại ghi nhận chiết xuất thảo dược này có tác dụng hạ sốt, chống viêm và chống dị ứng, việc tự ý dùng như trà uống dài ngày lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ ngộ độc và phản tác dụng.
Lời đồn dân gian về việc nhựa cây thanh thất trị dứt hen suyễn hoàn toàn sai. Hiện không có bằng chứng lâm sàng chứng minh nhựa thanh thất cắt hay trị dứt cơn hen. Ngược lại, tiếp xúc với các loại nhựa cây và hợp chất hữu cơ dễ gây kích ứng, làm khởi phát co thắt đường thở nặng.
Tinh dầu tràm trà tự nhiên có thể gây viêm da tiếp xúc dị ứng và quá mẫn toàn thân. Nhận diện sớm 4 dấu hiệu điển hình như ngứa rát dạng chàm, ban đỏ lan tỏa, phản ứng với tinh dầu oxy hóa hay khó thở, kết hợp thử phản ứng da trước khi dùng, sẽ giúp phòng ngừa hiệu quả biến chứng da liễu nguy hiểm.
