Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.372 bài, trang 92 trên 369
Quan niệm dùng chung nguyên hoa với cam thảo làm tăng độc tính là hoàn toàn ĐÚNG theo khoa học hiện đại. Các nghiên cứu chỉ ra cam thảo làm tăng hòa tan hoạt chất độc, tạo phức hợp siêu phân tử độc tế bào và cản trở đào thải, làm tổn thương gan, thận và cơ quan sinh sản nặng nề.
Cây ngà voi tuyệt đối không nên ăn, nhai sống hay sắc uống tại nhà. Các nghiên cứu độc chất học chỉ ra saponin trong cây có thể kích ứng niêm mạc ruột non, làm chậm nhu động ruột, thậm chí gây tổn thương gan, thận khi dùng liều cao. Người dân chỉ nên dùng làm cảnh, tránh ngộ độc tiêu hóa.
Cây ngà voi chứa hoạt chất saponin có thể gây ngộ độc cho chó mèo khi nhai cắn. Hóa chất này làm kích ứng niêm mạc, dẫn đến sưng đau khoang miệng, chảy nhiều nước bọt, nôn mửa và rối loạn tiêu hóa. Chủ nuôi cần nhận biết sớm các triệu chứng để sơ cứu đúng cách và kịp thời đưa thú cưng đến cơ sở thú y.
Nghệ trắng được dân gian ca ngợi là bài thuốc chữa đau dạ dày, nhưng bằng chứng khoa học hiện chỉ dừng lại ở các thử nghiệm bảo vệ niêm mạc trên động vật và đĩa nuôi cấy tế bào. Thảo dược này không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Hạt na chứa nhóm hợp chất acetogenin và các chất chuyển hóa mang độc tính tế bào cao, có thể gây hại cho DNA và hồng cầu. Tuy nhiên, nếu vô tình nuốt nguyên hạt, lớp vỏ dày sẽ bảo vệ hạt đi qua đường tiêu hóa an toàn; nguy cơ nhiễm độc chỉ xuất hiện khi hạt bị cắn vỡ hoặc nhai nát.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược bổ trợ khi đang uống thuốc điều trị tim mạch mà không biết đến nguy cơ tương tác thuốc. Dù các chế phẩm từ nghệ chứa hoạt chất curcumin được nghiên cứu về tính an toàn, việc tự ý kết hợp thảo dược với thuốc chống đông như warfarin hay aspirin vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất huyết khó lường.
Nhụy hoa nghệ tây (saffron) thường được ca tụng là "thần dược" ngừa ung thư và trẻ hóa da. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ của saffron mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả này trên người.
Nghệ xanh có hoạt tính ức chế kết tập tiểu cầu và kéo dài thời gian đông máu. Việc tự ý sử dụng chung nghệ xanh với các thuốc chống đông máu hoặc kháng tiểu cầu có thể làm tăng nguy cơ biến chứng xuất huyết nghiêm trọng, đặc biệt là ở người cao tuổi có bệnh tim mạch.
Viên uống bổ sung nghệ chứa curcumin nồng độ cao có thể gây tổn thương gan cấp tính do phản ứng đặc ứng ở một số người, dù nghệ dùng làm gia vị rất an toàn. Các trường hợp ghi nhận men gan tăng vọt sau vài tuần sử dụng và chỉ hồi phục khi ngừng sản phẩm.
Mỡ hươu thô dễ ôi khét sinh ra aldehyde và peroxy hóa lipid gây viêm tiêu hóa nếu lọc cặn sai cách. Tinh chế ở nhiệt thấp, lọc sạch vụn thịt và bảo quản lạnh kín khí là biện pháp then chốt giúp mỡ giữ chất lượng an toàn.
Ăn nghệ sống hay nấu chín giúp cơ thể nhận được nhiều curcumin hơn là băn khoăn của rất nhiều người. Các bằng chứng khoa học cho thấy nấu chín nghệ ở mức nhiệt 100°C kết hợp cùng chất béo giúp giải phóng và tăng khả năng hấp thu curcumin qua đường tiêu hóa vượt trội so với việc dùng sống.
Nghệ xanh và nghệ vàng thuộc các loài khác nhau trong chi *Curcuma*, mang hoạt chất sinh học hoàn toàn riêng biệt. Nghệ vàng nổi bật với nhóm polyphenol curcuminoid chống oxy hóa, trong khi nghệ xanh lại chứa chủ yếu các hợp chất sesquiterpene bay hơi. Hiểu đúng thành phần hóa học giúp người dùng tránh nhầm lẫn công dụng trị liệu và sử dụng an toàn.
Cây ngoi (*Solanum erianthum*) hoàn toàn khác với cà gai leo về thành phần hóa thực vật lẫn tính an toàn. Hiện chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào cho thấy cây ngoi có hoạt tính bảo vệ gan. Ngược lại, cây ngoi chứa các hợp chất alkaloid độc hại có thể gây ngộ độc cấp tính kháng cholinergic nguy hiểm tới tính mạng.
Kết hợp nghệ cùng một lượng nhỏ tiêu đen có thể nâng cao sinh khả dụng của curcumin lên đến 2000% (gấp 20 lần). Bí quyết nằm ở hoạt chất piperine trong tiêu đen, có khả năng ức chế quá trình đào thải và liên hợp hóa curcumin tại gan và ruột, giúp giữ hoạt chất quý này tồn tại lâu hơn trong máu.
Nghể chàm là dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền, nhưng các nghiên cứu cho thấy hoạt chất từ thảo dược này có thể gây ức chế hoặc kích thích enzym gan CYP450. Sự thay đổi chuyển hóa này tiềm ẩn nguy cơ tương tác nghiêm trọng với thuốc tân dược, đặc biệt là thuốc ức chế miễn dịch đường uống.
Lời đồn na rừng giúp tăng sinh lý và bổ thận tráng dương ở nam giới là thiếu cơ sở khoa học. Dữ liệu nghiên cứu hiện nay chỉ ghi nhận giá trị dinh dưỡng giàu vitamin C, chất xơ và tiềm năng bảo vệ gan, chống oxy hóa, hoàn toàn không có bằng chứng cải thiện chức năng tình dục.
Nghể chàm không có bất kỳ bằng chứng khoa học nào chứng minh khả năng giải độc gan như lời đồn dân gian. Ngược lại, việc tự ý sắc uống các loại thảo mộc chưa được kiểm chứng an toàn có thể gây gánh nặng chuyển hóa, tổn thương tế bào gan và làm tăng men gan nghiêm trọng.
Uống nghệ zanthorrhiza không gây viêm loét dạ dày như nhiều người lầm tưởng, bởi các nghiên cứu độc tính xác nhận dược liệu này không làm tổn thương niêm mạc tiêu hóa. Tuy nhiên, việc lạm dụng chiết xuất nghệ ở liều lượng quá cao có thể gây kích ứng đường ruột, dẫn đến buồn nôn và tiêu chảy nghiêm trọng.
Kinh nghiệm dùng nghể trắng nấu nước rửa chữa lở ngứa ngoài da có cơ sở sinh học ban đầu từ các thử nghiệm in vitro và trên động vật, cho thấy chiết xuất thực vật chi Nghể có đặc tính kháng khuẩn, kháng nấm và hỗ trợ mô hạt phục hồi. Tuy nhiên, cách làm dân gian không thể thay thế phác đồ điều trị y tế chuyên sâu.
Nghệ là gia vị quen thuộc nhưng có thể gây nguy cơ xuất huyết nguy hiểm khi dùng chung với thuốc chống đông warfarin hoặc aspirin. Hoạt chất trong nghệ có tiềm năng khuếch đại tác dụng của thuốc và can thiệp vào enzym chuyển hóa, khiến người bệnh dễ bị bầm tím, chảy máu tiêu hóa hoặc các biến chứng khó cầm.
