Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 113 trên 192
Hạt hẹ chứa các hợp chất saponin steroid và allicin có khả năng kích thích sản sinh testosterone, cải thiện chất lượng tinh trùng trong các thử nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, tác dụng "bổ thận tráng dương" thần kỳ vẫn chưa được kiểm chứng trên người, nam giới không nên tự ý lạm dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Cát sâm chứa các phân đoạn carbohydrate giàu tiềm năng giúp giảm viêm và điều hòa miễn dịch trên mô hình thí nghiệm, mang lại lợi ích hỗ trợ phòng vệ toàn thân. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng trực tiếp khẳng định dược liệu này có thể chữa khỏi các bệnh lý về phổi trên người.
Cây bã thuốc (chi Lobelia) chứa nhiều alkaloid piperidine, đặc biệt là lobeline với khả năng tác động mạnh lên hệ thần kinh. Dù có tiềm năng hỗ trợ điều trị bệnh thần kinh ở mức tiền lâm sàng, dược liệu này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất cao nếu tự ý sử dụng.
Câu đằng lông chứa hoạt chất rhynchophylline cùng các alkaloid có khả năng làm giãn mạch và giảm áp lực máu. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu ghi nhận trên mô hình động vật và ống nghiệm, chưa đủ thử nghiệm lâm sàng lớn trên người để khẳng định khả năng thay thế thuốc điều trị.
Câu đằng chứa các hoạt chất alkaloid như rhynchophylline có tác dụng làm giãn mạch và hỗ trợ hạ huyết áp trên mô hình động vật thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế, người bệnh tuyệt đối không được tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược thay thế.
Câu đằng lông (*Uncaria hirsuta*) và câu đằng thường (*Uncaria rhynchophylla*) cùng thuộc danh mục dược điển nhưng khác biệt rõ rệt về hoạt chất. Trong khi câu đằng thường chứa lượng dồi dào rhynchophylline và isorhynchophylline mang tác dụng bảo vệ thần kinh, câu đằng lông gần như không có sự hiện diện của hai alkaloid quan trọng này.
Các alkaloid tự nhiên trong thân cây gáo thể hiện hoạt tính ức chế ký sinh trùng sốt rét trong phòng thí nghiệm, song chỉ có tác dụng vừa phải khi chiết bằng dung môi hữu cơ. Nước sắc truyền thống không có hiệu quả cao và tiềm ẩn nguy cơ hạ huyết áp, người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Cây cáp điền chứa các hoạt chất chống oxy hóa quen thuộc như flavonoid và phenolic, song thử nghiệm in vitro cho thấy năng lực dập tắt gốc tự do còn yếu hơn so với các thảo dược khác. Người dân không nên thần thánh hóa tác dụng hay tự ý dùng dịch chiết đậm đặc thay thế thuốc điều trị.
Nhiều lời đồn cho rằng cây cơm nếp (*Strobilanthes*) có thể hạ đường huyết, nhưng các bằng chứng khoa học về cơ chế ức chế enzym chuyển hóa đường hiện nay chủ yếu đến từ các dược liệu khác ở mức tiền lâm sàng; cây cơm nếp chưa có dữ liệu chứng minh hiệu quả điều trị đái tháo đường trên người.
Cánh kiến đỏ chứa các acid laccaic có tiềm năng kháng nấm và ức chế vi khuẩn trong nông nghiệp khi được biến tính hóa học, nhưng chưa có bằng chứng lâm sàng nào chứng minh khả năng cầm máu trên người. Người dân không nên rắc bột thô lên vết thương hở để tránh nguy cơ nhiễm trùng.
Chiết xuất cây Càng cua (*Cryptolepis buchananii*) bước đầu cho thấy đặc tính kháng viêm, giảm đau và bảo vệ sụn khớp trên mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng đối chứng với thuốc NSAID trong điều trị thoái hóa khớp gối vẫn còn hạn chế, người bệnh chưa nên tự ý dùng thay thế thuốc tây y.
Cá nóc nuôi nhân tạo có thể không chứa độc tố nếu được cách ly hoàn toàn khỏi chuỗi thức ăn chứa vi khuẩn sinh độc. Tuy nhiên, rủi ro nhiễm độc vẫn tồn tại nếu kiểm soát môi trường không triệt để, do đó việc tiêu thụ vẫn đòi hỏi quy chuẩn an toàn nghiêm ngặt.
Nước lá cách vàng được dân gian truyền tụng là bài thuốc quý giúp mát gan, giải độc. Dù các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất cây có tiềm năng bảo vệ màng tế bào và hạ men gan, khoa học hiện vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người để xác thực công dụng thần kỳ này.
Cây cáp điền (*Coldenia procumbens*) chứa các chất chống oxy hóa và hạ đường huyết trên động vật, nhưng hiện hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người về hiệu quả giảm đau, kháng viêm. Người bệnh tránh nhầm lẫn với các thảo dược khác và không tự ý sử dụng thay thế thuốc điều trị.
Nhiều người thường hãm kỷ tử uống mỗi ngày để bổ mắt, nhưng hiệu quả thực tế đến đâu? Khoa học chứng minh kỷ tử chứa lượng lớn zeaxanthin dipalmitate dễ hấp thu, giúp tăng nồng độ sắc tố máu và giữ ổn định điểm vàng ở người già sau 90 ngày dùng, dù không thể thay thế thuốc chữa bệnh.
Cát sâm chứa hàm lượng polysaccharide dồi dào, đã được chứng minh trong các nghiên cứu tiền lâm sàng giúp kéo dài sức bền, giảm tích tụ acid lactic, hạn chế tăng ure máu và tăng dự trữ glycogen cơ bắp. Đây là dược liệu tiềm năng giúp chống kiệt sức nhưng cần thêm thử nghiệm trên người.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy peptide collagen từ da và dịch tiêu hóa cá quả có khả năng dập tắt gốc tự do, bảo vệ tế bào và kháng viêm hiệu quả. Dù vậy, các bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức ống nghiệm và động vật, người dân không nên xem đây là thần dược chống lão hóa tức thì.
Cây cách cỏ (*Premna herbacea*) bước đầu ghi nhận khả năng hạ sốt và giảm viêm mạn tính trên mô hình thí nghiệm động vật. Tuy nhiên, y học hiện đại vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả và độ an toàn của thảo dược này trong việc điều trị bệnh viêm khớp.
Rễ cát cánh chứa nhiều saponin quý được chứng minh trên động vật và tế bào giúp hạ mỡ máu và giảm tích tụ mỡ. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn trên người vẫn chưa đầy đủ, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược.
Cát cánh từ lâu đã được sử dụng trong y học cổ truyền để trị ho và long đờm. Nghiên cứu hiện đại xác nhận hoạt chất saponin platycodin D trong dược liệu này có khả năng kích thích giải phóng chất nhầy đường thở, tuy nhiên phần lớn bằng chứng mới dừng lại ở động vật và tế bào thực nghiệm.
