Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.828 bài, trang 34 trên 192
Thiên tiên tử chứa các alkaloid tropane có khả năng làm giãn cơ trơn giúp giảm đau co thắt bụng và phế quản, nhưng khoảng cách giữa liều chữa bệnh và liều ngộ độc rất mong manh. Người dân tuyệt đối không tự ý dùng thảo dược thô này tại nhà để tránh các biến cố ngộ độc nguy hiểm.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy hoạt chất lectin và dịch chiết từ một số loài thuộc chi Thiên nam tinh có khả năng ức chế tế bào ung thư in vitro. Dù vậy, thảo dược này chưa từng được chứng minh lâm sàng có hiệu quả chữa ung thư ở người, người bệnh không tự ý sử dụng.
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy lôi công đằng có khả năng giảm viêm, sưng đau khớp tương đương một số thuốc Tây y điều trị viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, do dược liệu chứa độc tính tự nhiên cao, khoảng an toàn hẹp và dễ gây tổn thương gan, thận và sinh sản, người bệnh tuyệt đối không được tự ý sử dụng.
Thiên niên kiện chứa các hợp chất sesquiterpenoid có tác dụng kháng viêm và ức chế tế bào hủy xương trên mô hình phòng thí nghiệm. Dù vậy, dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên người bị thoái hóa khớp còn rất hạn chế, người bệnh không nên tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Chiết xuất thanh thất núi cao được dân gian lưu truyền với công dụng trị ký sinh trùng, nhưng hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả diệt amip hay sốt rét. Dữ liệu khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm phòng thí nghiệm trên mô hình giun tròn và ấu trùng muỗi.
Nhiều người truyền tai nhau dùng củ thiên nam tinh để an thần, cắt cơn co giật. Tuy nhiên, y học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn nào chứng minh tác dụng này trên người, trong khi dược liệu thô tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất nguy hiểm.
Thiên môn đông là vị thuốc quen thuộc trong dân gian dùng để giảm ho và dưỡng phổi. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về khả năng chống viêm đường thở của thảo dược này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trên tế bào và mô hình chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả trên người.
Cây thanh táo chứa hoạt chất gendarusin A từng được truyền tai là thảo dược tránh thai cho nam giới. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy cơ chế và hiệu quả của loài cây này vẫn chưa rõ ràng, chưa được công bố đầy đủ và tiềm ẩn độc tính tế bào khi sử dụng.
Dù thiên lý quang được dân gian truyền tụng về khả năng trị mụn nhọt và khoa học ghi nhận hoạt tính kháng viêm, kháng khuẩn in vitro nhất định, hiện vẫn chưa có đủ bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên tụ cầu khuẩn, trong khi nguy cơ từ độc tính alkaloid khi tự ý bôi ngoài da là rào cản đáng lo ngại.
Nhiều người truyền tai nhau uống trà thanh hao hoa vàng để phòng sốt rét, nhưng bằng chứng khoa học chỉ ra trà tự hãm không đảm bảo nồng độ artemisinin ổn định. Lượng dược chất quá thấp không đủ diệt ký sinh trùng, dễ dẫn tới tái phát và nguy cơ kháng thuốc nghiêm trọng.
Cây thanh táo cho thấy tiềm năng kháng viêm, giảm phù nề khớp mạnh mẽ tương đương aspirin trong các nghiên cứu tiền lâm sàng. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu khoa học hiện nay mới dừng lại ở mô hình chuột và thử nghiệm tế bào, chưa có nghiên cứu chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên người.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy steroid saponin trong Thiên môn ráng có tiềm năng kháng viêm đáng chú ý nhờ ức chế các con đường tín hiệu tế bào. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở quy mô tế bào ống nghiệm, chưa đủ dữ liệu lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị thực tế.
Thanh tùng châu Âu (*Tanacetum vulgare*) chứa nhiều flavonoid và hoạt chất giúp ức chế phản ứng viêm trong ống nghiệm. Dù vậy, thảo mộc này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn độc tính tế bào, đòi hỏi người bệnh phải hết sức cẩn trọng.
Dầu gội chứa tràm trà 5% được khoa học chứng minh giúp cải thiện 41% mức độ gàu, đồng thời giảm ngứa và giảm nhờn da đầu rõ rệt sau 4 tuần sử dụng. Dù vậy, sản phẩm mang tính hỗ trợ kiểm soát nấm men chứ chưa thể trị sạch gàu triệt để hoặc ngăn ngừa tái phát vĩnh viễn.
Thiên danh tinh (Carpesium abrotanoides L.) vốn được dùng trong y học cổ truyền để trị giun sán. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại về nhóm hoạt chất sesquiterpene lactone từ cây này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm (in vitro) và mô hình động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để chứng minh hiệu quả và an toàn.
Ailanthone chiết xuất từ cây thanh thất núi cao cho thấy khả năng ức chế mạnh mẽ nhiều dòng tế bào ung thư và giảm khối u trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hoạt chất này chưa từng được thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn độc tính đường tiêu hóa, người bệnh tuyệt đối không tự ý đun sắc uống thay thuốc chữa bệnh.
Thanh thất và xú xuân là hai loài cây khác nhau cùng thuộc chi *Ailanthus*. Trong khi thanh thất ít dữ liệu, xú xuân (*Ailanthus altissima*) đã được chứng minh chứa triterpenoid gây độc tế bào và phấn hoa của nó gây dị ứng hô hấp ở 24–42% người có cơ địa dị ứng.
Tam thất bắc và nhân sâm khác nhau rõ rệt về thành phần saponin. Trong khi nhân sâm giàu polysaccharide, tam thất bắc chứa hàm lượng saponin cao hơn với bộ ba hoạt chất chính ginsenoside Rb1, Rg1 và đặc biệt là notoginsenoside R1 – thành phần chỉ điểm đặc thù không có ở nhân sâm.
Thanh thất được dân gian dùng để thanh nhiệt, trị viêm và hạ sốt, nhưng khoa học hiện nay nói gì? Các nghiên cứu mới nhất cho thấy các hoạt chất trong cây có tác dụng ức chế chất trung gian gây viêm và giãn cơ trên mô hình động vật và tế bào, song vẫn hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều lời đồn cho rằng tam thất nam có thể tiêu u, trị dứt ung thư, song y học hiện đại khẳng định thảo dược này mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế tế bào ác tính trong phòng thí nghiệm. Hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, người bệnh không được bỏ dở phác đồ y khoa.
