Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 62 trên 192
Nhiều người truyền tai nhau dùng mẫu đơn bì để kiểm soát đường huyết. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy dược liệu này mới chỉ ghi nhận tác dụng trên động vật và tế bào thí nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất mật mông hoa có khả năng ức chế stress oxy hóa và bảo vệ tế bào gan trên mô hình động vật và tế bào. Tuy nhiên, hiện chưa có dữ liệu lâm sàng trên người chứng minh dược liệu này giúp hạ men gan; người bệnh không nên tự ý dùng thay thế chỉ định y khoa.
Axit ursodeoxycholic (UDCA) có nguồn gốc từ nghiên cứu dịch mật là hoạt chất được y học hiện đại ứng dụng để làm tan sỏi cholesterol và dự phòng sỏi mật khi giảm cân nhanh hoặc sau phẫu thuật dạ dày. Hoạt chất tổng hợp chuẩn liều thay thế hoàn toàn việc dùng mật gấu tự nhiên.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy hoạt chất từ chi mận rừng có khả năng ức chế mạnh nhiều vi khuẩn Gram dương, đặc biệt là tụ cầu vàng. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu hiện nay mới dừng ở thử nghiệm in vitro và chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người để chứng minh hiệu quả chữa bệnh.
Chiết xuất từ vỏ và lá mận rừng (*Rhamnus*) cho thấy khả năng ức chế nhiều vi khuẩn gây nhiễm trùng da trong ống nghiệm, bao gồm tụ cầu vàng kháng thuốc MRSA. Tuy nhiên, các dữ liệu này mới dừng ở mức thí nghiệm *in vitro* và trên động vật, hoàn toàn chưa đủ bằng chứng lâm sàng để người bệnh tự ý dùng bôi ngoài da.
Vỏ cây chi Mận rừng chứa dẫn xuất anthraquinone có tác dụng kích thích nhuận tràng mạnh. Tuy nhiên, việc tự ý dùng vỏ cây thô kéo dài tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc biểu mô thận, nhiễm hắc tố đại tràng và rối loạn điện giải nghiêm trọng dẫn đến tiêu cơ vân.
Nhiều lời đồn thổi xem mận gai là thần dược hạ đường huyết tự nhiên. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy khả năng ức chế enzym phân giải đường của mận gai mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng hay liều dùng chuẩn cho người bệnh đái tháo đường.
Mẫu lệ (vỏ hàu) chứa thành phần chính là muối canxi, có tác dụng trung hòa acid dạ dày và làm giảm nhanh triệu chứng ợ chua do trào ngược. Tuy nhiên, việc lạm dụng kéo dài có thể kích thích tăng tiết hormone gastrin, dẫn đến hiện tượng tăng tiết acid hồi ứng và tiềm ẩn nhiều nguy cơ tương tác thuốc.
Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy hoạt chất paeonol trong mẫu đơn bì có khả năng kháng viêm, chống oxy hóa và ức chế tăng sinh tế bào cơ trơn mạch máu, giúp hạn chế xơ vữa. Dù vậy, bằng chứng hiện mới dừng ở mô hình tế bào và động vật, người bệnh không tự ý dùng thay thế thuốc tim mạch chuẩn.
Paeonol là hoạt chất phenolic tự nhiên nổi bật trong mẫu đơn bì, thể hiện tiềm năng kháng viêm rõ rệt trong các mô hình thí nghiệm sinh học. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện nay mới chỉ ghi nhận trên động vật và tế bào cô lập, hoàn toàn thiếu vắng các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người.
Các thử nghiệm khuếch tán đĩa thạch vi sinh sơ bộ cho thấy dịch chiết ethanol từ lá cây mù mắt có hoạt tính kháng một số chủng vi khuẩn và vi nấm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hoàn toàn chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh hiệu quả và độ an toàn của loài cây này trên cơ thể người.
Các hợp chất tự nhiên từ thảo dược thể hiện khả năng ức chế mạnh mẽ các chất trung gian gây viêm trên mô hình phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của thân cây mạ mân trên cơ thể người vẫn cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng xác thực trước khi áp dụng.
Cây mấm chưa từng được chứng minh có tác dụng hạ đường huyết trên người qua bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào. Mọi bằng chứng về khả năng làm chậm hấp thu đường thông qua ức chế enzyme alpha-glucosidase hiện nay mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm sơ bộ trong phòng thí nghiệm trên một số loài thực vật khác.
Chất độc cerberin trong cây mướp sát ức chế mạnh mẽ bơm Na+/K+-ATPase trên màng tế bào, làm natri nội bào tích tụ và kích hoạt dòng calci ồ ạt tràn vào cơ tim. Tình trạng quá tải calci này gây rối loạn điện thế màng nghiêm trọng, dẫn đến rung thất và ngừng tim nhanh chóng.
Nhiều người quan tâm đến khả năng ức chế vi khuẩn của thảo dược mạy chỉ chăm (*Viburnum odoratissimum*). Tuy nhiên, dữ liệu phòng thí nghiệm hiện nay cho thấy hoạt tính sinh học chủ đạo của loài này là độc tính tế bào, trong khi hoạt tính kháng khuẩn định lượng còn rất hạn chế và dễ bị nhầm lẫn với các loài cây khác.
Chiết xuất cây mảnh cộng (Clinacanthus nutans) cho thấy khả năng ức chế virus Herpes simplex và Varicella zoster trong các thử nghiệm tiền lâm sàng nhờ cơ chế chặn virus xâm nhập và giảm viêm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng đối chứng còn hạn chế, người bệnh chỉ nên dùng chế phẩm chuẩn hóa để hỗ trợ ngoài da, không tự đắp lá tươi.
Nước mạch nha từ mầm đại mạch từ lâu được dân gian dùng để giảm chứng ậm ạch, khó tiêu do ăn nhiều tinh bột. Khoa học xác nhận quá trình nảy mầm kích hoạt các enzyme phân giải tinh bột nội sinh, giúp chuyển hóa tinh bột phức thành đường đơn giản hơn và cải thiện độ hấp thu khoáng chất.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước xơ mướp khía để trị đau nhức và tiêu viêm, nhưng khoa học thực tế ra sao? Dù chiết xuất mướp khía cho thấy tiềm năng kháng viêm, giảm đau trong phòng thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả chữa bệnh trên người, do đó người dân không nên tự ý dùng thay thuốc.
Lá mơ lông nướng trứng là mẹo dân gian quen thuộc trị tiêu chảy, kiết lỵ. Dưới góc độ khoa học, chiết xuất lá mơ cho thấy khả năng kháng viêm và điều hòa co thắt trên mô hình động vật, nhưng bằng chứng thử nghiệm lâm sàng trên người vẫn còn hạn chế. Người bệnh cần hiểu đúng để áp dụng an toàn.
Các thử nghiệm trong ống nghiệm cho thấy hợp chất tinh chế từ lá mùng quân có khả năng ức chế tụ cầu vàng, nhưng dịch chiết vỏ thân lại không thể hiện tác dụng kháng khuẩn đáng kể so với kháng sinh chuẩn. Người dân không nên dùng vỏ hay rễ cây để tự chữa trị các bệnh nhiễm trùng.
