Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 78 trên 192
Nhiều người tin rằng lá cây khiên ngưu (*Thunbergia alata*) có thể diệt khuẩn và chữa lành nhiễm trùng ngoài da. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học tiền lâm sàng hiện nay cho thấy chiết xuất lá cây này mới chỉ ghi nhận tác dụng kháng viêm chọn lọc trong ống nghiệm, chưa hề có bằng chứng xác thực về khả năng ức chế vi khuẩn trên đĩa thạch.
Ngậm kha tử là mẹo dân gian phổ biến giúp giảm ho và khàn tiếng. Dù các hợp chất tannin trong kha tử cho thấy hoạt tính kháng khuẩn, chống viêm rõ rệt trong phòng thí nghiệm, hiện vẫn thiếu các thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả thực tế trên người.
Tinh bột kháng trong khoai mỡ không bị tiêu hóa ở ruột non mà tiến thẳng tới ruột kết để lên men. Quá trình này nuôi dưỡng các vi khuẩn có lợi, kích thích sản sinh acid béo chuỗi ngắn như butyrate, từ đó gia cố hàng rào niêm mạc ruột và hạn chế các phản ứng viêm.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng bước đầu cho thấy chiết xuất từ hạt và lá cây keo dậu có hoạt tính ức chế enzyme tiêu hóa tinh bột và hỗ trợ hạ đường huyết trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không dùng keo dậu để thay thế thuốc điều trị.
Chiết xuất polyphenol từ keo nước hoa thể hiện hoạt tính kháng viêm và chống oxy hóa mạnh mẽ trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, toàn bộ dữ liệu khoa học hiện nay mới chỉ dừng lại ở mô hình chuột, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả chữa trị bệnh viêm khớp trên cơ thể người.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy khiếm thực chứa nhiều hoạt chất có khả năng ức chế cytokine gây viêm và giảm stress oxy hóa trên tế bào và mô hình động vật. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả điều trị thực tế.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy xịt họng keo ong chuẩn hóa polyphenol giúp 83% người bệnh viêm đường hô hấp trên mức độ nhẹ thuyên giảm triệu chứng sau 3 ngày và khỏi hoàn toàn sau 5 ngày, rút ngắn quá trình phục hồi sớm hơn 2 ngày so với giả dược.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận hydrogel chứa chiết xuất lá lưỡi hổ nồng độ 20-25% giúp chuột khép miệng vết thương nhanh hơn. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng trên người, và việc tự ý bôi dịch lá tươi lên vết thương hở tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn cao [1, 5].
*Thunbergia laurifolia* và *Thunbergia alata* cùng chi thực vật nhưng khác biệt hoàn toàn về công dụng. Trong khi *T. laurifolia* chứa nhiều polyphenol có hoạt tính bảo vệ gan và giải độc, thì *T. alata* chủ yếu là cây cảnh, thiếu bằng chứng y học. Nhầm lẫn giữa hai loài này sẽ khiến người dùng mất đi tác dụng trị liệu mong muốn.
Nhiều lời đồn cho rằng đeo vòng hổ phách giúp tiết axit succinic qua da để giảm đau, kháng viêm. Tuy nhiên, các nghiên cứu sinh học tế bào và phân tích thực nghiệm chỉ ra hoạt chất này không thể giải phóng hiệu quả qua da, đồng thời cảnh báo nguy cơ tương tác thuốc bất lợi qua gan.
Khoai sâm đất chứa dồi dào chất xơ FOS, có khả năng hỗ trợ làm chậm hấp thu đường sau ăn và cải thiện độ nhạy insulin. Dù vậy, các bằng chứng khoa học vững chắc trên người vẫn còn hạn chế, người bệnh tiểu đường không nên lạm dụng hay bỏ thuốc điều trị.
Khinh phấn (chứa thủy ngân clorua hay calomel) từng được dùng trong y học cổ truyền để bôi ngoài da trị nấm, ghẻ, lở loét. Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa hiện đại khẳng định calomel dễ dàng thẩm thấu qua da, gây tích tụ độc chất, phá hủy nội tạng và dẫn đến ngộ độc thủy ngân toàn thân nguy hiểm.
Nhiều người truyền tai nhau cách gội đầu bằng keo lá me để trị gàu nhờ lượng saponin tự nhiên. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy hoạt tính kháng nấm *Malassezia* của saponin thực vật chủ yếu mới ghi nhận ở mức thử nghiệm ống nghiệm, chưa đủ bằng chứng lâm sàng thay thế dầu gội trị gàu chuẩn y khoa.
Hiện chưa có bằng chứng thử nghiệm lâm sàng đối chứng nào chứng minh thịt kangaroo giúp cải thiện mỡ máu hay giảm viêm ở người. Người tiêu dùng không nên xem đây là giải pháp chữa bệnh tim mạch, đồng thời cần nấu chín kỹ để phòng tránh nguy cơ nhiễm khuẩn Salmonella và ký sinh trùng từ động vật hoang dã.
Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hạt cải trắng giúp kích thích tiết dịch vị hay dịch mật ở người. Các nghiên cứu chỉ ra hạt cải chứa enzym myrosinase và các dị nguyên bền nhiệt có thể gây dị ứng đường tiêu hóa, đồng thời glucosinolate trong hạt là chất cản trở tiêu hóa protein.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất lá cây hổ vĩ mép vàng có tiềm năng ức chế tụ cầu vàng và nhiều vi khuẩn gram âm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức tế bào và ống nghiệm, hoàn toàn chưa đủ dữ liệu lâm sàng để khẳng định hiệu quả điều trị nhiễm khuẩn trên cơ thể người.
Lệnh cấm kava tại châu Âu xuất phát từ các ca suy gan nghiêm trọng, nhưng phân tích khoa học cho thấy độc tính trực tiếp của kava rất thấp và mang tính đặc ứng. Mối nguy thực sự thường đến từ tương tác thuốc, nguy cơ nhiễm nấm mốc hoặc chất lượng chế phẩm hơn là chỉ do dung môi chiết xuất.
Nghiên cứu hiện đại về cây hột mát (*Antheroporum pierrei*) bước đầu ghi nhận các hoạt chất nhóm pyranoisoflavone có tính chọn lọc trên tế bào khối u đặc ở quy mô phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, dữ liệu hiện chỉ dừng lại ở thử nghiệm nuôi cấy tế bào, chưa từng kiểm chứng trên cơ thể người hoặc lâm sàng.
Nước súc miệng chứa keo ong đã được chứng minh giúp giảm viêm nướu và mảng bám răng hiệu quả qua nhiều thử nghiệm lâm sàng. So với chất sát khuẩn tiêu chuẩn chlorhexidine, keo ong cho thấy tác dụng kiểm soát viêm nướu tương đương hoặc nhỉnh hơn mà không gây ố vàng răng.
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy chiết xuất keo cao (Acacia) dạng gel và kem đánh răng có hiệu quả giảm mảng bám và cải thiện viêm nướu tương đương chlorhexidine 1%, đồng thời không làm ố men răng. Tuy nhiên, thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ và không thể thay thế việc điều trị nha khoa chuyên sâu.
