Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.658 bài, trang 32 trên 233
Axit aristolochic trong rễ gió và các cây họ Phòng kỷ là độc chất nguy hiểm, gây xơ hóa thận không thể hồi phục và đột biến gen dẫn đến ung thư biểu mô đường niệu. Độc chất này làm tổn thương trực tiếp ADN, tiềm ẩn rủi ro phát bệnh kéo dài nhiều năm sau phơi nhiễm.
Hạt rút dại không phải là thực phẩm và tiềm ẩn rủi ro sức khỏe nghiêm trọng. Tinh dầu từ cây rút dại có hoạt tính gây độc tế bào trong ống nghiệm, đồng thời cây thường bị phun trừ bằng thuốc diệt cỏ trên đồng ruộng. Người dân tuyệt đối không nên tự ý thu hái hay ăn hạt rút dại.
Râu rồng chứa hoạt chất Huperzine A ức chế men acetylcholinesterase mạnh mẽ, giúp bảo tồn chất dẫn truyền thần kinh. Tuy nhiên, việc tự ý dùng dược liệu này có thể kích thích hệ cholinergic quá mức, gây nguy hiểm cho người có nhịp tim chậm, hen suyễn, loét dạ dày và tiền sử động kinh.
Ráy gai là vị thuốc dân gian quen thuộc thường truyền tai nhau trị đau khớp, gút. Dù vậy, các bằng chứng khoa học chuẩn mực hiện chưa có dữ liệu lâm sàng về việc cây này hạ axit uric hay ức chế xanthine oxidase. Người bệnh cần hiểu đúng bản chất để tránh tự ý bỏ thuốc điều trị.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng ráng cánh bần và các loài dương xỉ có thể gây teo gai thị và mù lòa vĩnh viễn. Tuy nhiên, bằng chứng y văn hiện tại chưa tìm thấy dữ liệu độc chất học xác nhận nguy cơ này từ thân rễ dương xỉ, trong khi tổn thương thị giác nghiêm trọng chủ yếu xuất phát từ ngộ độc phospho hữu cơ.
Độc tố ptaquiloside trong cây ráng lông có thể bài tiết qua sữa của bò chăn thả tự do và gây lo ngại về nguy cơ ung thư tiêu hóa. Tuy nhiên, rủi ro ở người tiêu dùng phụ thuộc vào mức độ phơi nhiễm, và quá trình thanh trùng sữa đúng chuẩn đã được chứng minh giúp chuyển hóa triệt để độc chất này.
Ruối leo thường được dùng trị viêm nhiễm đường hô hấp, hạ sốt nhưng việc đun uống thay nước dài ngày tiềm ẩn nguy cơ tích lũy ancaloit pyrrolizidine độc hại. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy dược liệu này làm tăng creatinine, biến đổi chỉ số đông máu và gây dị tật xương phôi thai nghiêm trọng.
Nhiều người lầm tưởng rái cá có thể dùng làm thuốc bồi bổ, nhưng việc săn bắt, buôn bán loài này là hành vi vi phạm pháp luật bảo tồn nghiêm ngặt. Hơn nữa, tiếp xúc và sử dụng động vật hoang dã tiềm ẩn rủi ro lây nhiễm các dịch bệnh nguy hiểm từ động vật sang người.
Rung quả nhỏ được đồn thổi có khả năng giải độc và bảo vệ gan mạnh mẽ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng ở mức mô phỏng máy tính và thí nghiệm kháng viêm, lợi tiểu trên chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận hiệu quả trên gan người.
Tập tục nuốt mật hay ăn gan rái cá, thú rừng để chữa bệnh tiềm ẩn nhiều mối nguy nghiêm trọng. Gan và mật động vật hoang dã dễ tích tụ kim loại nặng, hóa chất tồn lưu và các axit mật nồng độ cao có thể kích hoạt phản ứng viêm, gây tổn thương gan cấp.
Rung rúc thường được truyền tai trong dân gian với nhiều tác dụng chữa bệnh, nhưng hiện chưa có bằng chứng lâm sàng xác nhận thảo dược này giúp hạ huyết áp. Người bệnh không nên tự ý bỏ thuốc để dùng cây thuốc chưa rõ hiệu quả.
Cây rung rúc được dân gian truyền tai nhau như bài thuốc trị ho lâu ngày, nhưng khoa học hiện đại chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả này trên người. Việc tự ý thu hái hoặc uống quá liều thảo dược sắc đặc có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày và ngộ độc do nhầm lẫn loài cây.
Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm xác nhận dịch chiết củ riềng có khả năng ức chế các vi khuẩn gây bệnh đường ruột như E. coli và Salmonella nhờ phá vỡ màng tế bào vi khuẩn. Tuy nhiên, hiệu quả này chưa được kiểm chứng lâm sàng trên người và riềng trong bữa ăn không thể thay thế việc nấu chín hay thuốc điều trị nhiễm trùng.
Rong mơ là nguồn bổ sung i-ốt tự nhiên quen thuộc, mang lại lợi ích rõ rệt cho người bị bướu cổ đơn thuần hoặc suy giáp do thiếu hụt khoáng chất. Tuy nhiên, lượng i-ốt dồi dào này có thể trở thành mối nguy kích hoạt nhiễm độc giáp hoặc bùng phát bệnh tự miễn ở người cường giáp.
Ăn rau muống sống hoặc nhúng tái tiềm ẩn nguy cơ cao nhiễm sán lá ruột lớn *Fasciolopsis buski*, loài ký sinh trùng bám trên các loại rau thủy sinh nước ngọt. Bệnh có thể gây viêm loét niêm mạc, thủng ruột, tắc ruột và đòi hỏi người dân phải chế biến nấu chín kỹ thực phẩm để phòng ngừa lây nhiễm.
Rau đắng đất chứa nhiều hoạt chất flavonoid và saponin có khả năng ức chế mạnh men alpha-glucosidase trong ống nghiệm, thậm chí vượt trội hơn thuốc acarbose. Tuy nhiên, các bằng chứng này mới dừng lại ở phòng thí nghiệm và thử nghiệm động vật, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược.
Rong nho có khả năng tự nhiên hấp thu và tích tụ kim loại nặng như asen, cadmi và chì từ môi trường nước ô nhiễm. Mức độ rủi ro phụ thuộc vào vùng nuôi trồng, do đó người tiêu dùng cần chọn sản phẩm có nguồn gốc kiểm định rõ ràng và sử dụng ở lượng vừa phải.
Hiện chưa có nghiên cứu khoa học trực tiếp xác nhận rau má nước gây độc tính gan thận hay chứng minh ngưỡng an toàn tuyệt đối của loài cây này. Người tiêu dùng chỉ nên dùng như rau ăn với lượng vừa phải, nấu chín kỹ, không lạm dụng uống nước ép đậm đặc kéo dài và cần hỏi ý kiến bác sĩ nếu có bệnh nền.
Nhiều lời truyền miệng cho rằng uống nước sắc lá re rừng giúp hạ đường huyết hiệu quả. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học hiện nay về chi Re rừng (*Neocinnamomum*) chỉ tập trung vào di truyền thực vật và xua đuổi côn trùng, chưa có nghiên cứu nào chứng minh tác dụng hạ đường huyết hay ức chế men alpha-glucosidase.
Rau tô (Hemistepta lyrata) thường được nhắc đến trong y học cổ truyền với nhiều tác dụng sinh học. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại chỉ tập trung vào thành phần hóa học và hoạt tính chống oxy hóa trong ống nghiệm, chưa hề có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh khả năng hạ đường huyết trên người.
