Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.660 bài, trang 36 trên 233
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy hạt qua lâu (qua lâu nhân) có tiềm năng ức chế enzym tiêu hóa tinh bột và hỗ trợ hạ đường huyết trên chuột. Dẫu vậy, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; bệnh nhân tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc đái tháo đường.
Vị thuốc qua lâu (Trichosanthes) được dùng nhiều trong y học cổ truyền để chữa đau thắt ngực, ho đờm và nhuận tràng. Tuy nhiên, do dược tính tác động mạnh lên huyết học, nhu động ruột và khả năng gây co bóp hoặc ngộ độc tế bào, 5 nhóm người tuyệt đối không tự ý dùng gồm: phụ nữ mang thai, người tiêu chảy mạn, người tỳ vị hư hàn, bệnh nhân chuẩn bị phẫu thuật và người có cơ địa dị ứng.
Phô mai giàu dưỡng chất nhưng tiềm ẩn rủi ro nhiễm khuẩn *Listeria monocytogenes* gây sảy thai hoặc biến chứng sơ sinh. Thai phụ nên tránh hoàn toàn phô mai mềm làm từ sữa chưa tiệt trùng; ưu tiên dùng phô mai cứng, phô mai làm từ sữa tiệt trùng và nấu chín kỹ trước khi ăn.
Phòng phong chứa các hoạt chất có khả năng kháng viêm và điều hòa miễn dịch trên động vật thí nghiệm, nhưng việc dùng độc vị để trị viêm mũi dị ứng trên người vẫn thiếu bằng chứng lâm sàng xác đáng. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thay thế phác đồ y khoa chuẩn.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất phục linh và hoạt chất acid pachymic có thể cải thiện độ nhạy insulin trên chuột và kích thích tế bào hấp thu đường. Dù vậy, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Phô mai chứa nhiều canxi và peptide ức chế men chuyển hỗ trợ mạch máu, nhưng lại giàu natri tiềm ẩn nguy cơ tăng áp lực tuần hoàn. Người cao huyết áp không cần kiêng hoàn toàn nhưng nên dùng lượng vừa phải, chọn loại ít béo, ít muối và không dùng thay thế thuốc điều trị.
Lá và hạt cây phượng tím chứa hợp chất jacaranone cùng các hoạt chất có khả năng gây độc tế bào và kích hoạt hoại tử mô trong thử nghiệm khoa học. Việc tự ý thu hái đun nước uống tiềm ẩn nhiều nguy cơ sức khỏe, phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ tuyệt đối không được nuốt phải.
Nhiều người có thói quen hái lá phù dung giã nát đắp lên vết thương hở để giảm đau sưng. Tuy nhiên, hành động này tiềm ẩn rủi ro lớn gây viêm mô tế bào và hoại tử do tạp khuẩn, nấm mốc chưa tiệt trùng từ thảo dược tươi xâm nhập thẳng vào mô tổn thương dưới da.
Rượu ngâm ong đất là thức uống truyền miệng được nhiều người tin giúp bồi bổ sinh lực, nhưng thực chất tiềm ẩn rủi ro sức khỏe khôn lường. Nọc độc ong đất chứa các độc tố gây tiêu cơ vân, hoại tử ống thận và tổn thương tế bào gan, khi kết hợp cùng cồn có thể dẫn tới suy gan, suy thận cấp nguy kịch.
Cấy ghép vi sinh vật trong phân cho thấy hiệu quả vượt trội so với giả dược trong việc làm giảm triệu chứng viêm ruột. Tuy nhiên, tỷ lệ đáp ứng lâm sàng thực tế mới đạt khoảng 37-54%, chưa thể chữa khỏi bệnh hoàn toàn và quy trình này vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản cần chuẩn hóa.
Người suy thận không nên tiếp xúc thường xuyên hoặc dùng phèn chua do suy giảm chức năng bài tiết qua nước tiểu, khiến lượng nhôm hấp thu không được đào thải mà tích tụ ở mô não và xương, gây hội chứng sa sút trí tuệ do lọc máu, bệnh nhuyễn xương cùng nhiều biến chứng nguy hiểm.
Uống lá phèn đen trị tiêu chảy là kinh nghiệm dân gian phổ biến nhờ lượng tannin dồi dào giúp se niêm mạc ruột. Tuy nhiên, phương pháp này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, tiềm ẩn nguy cơ kích ứng dạ dày và gây hại gan nếu dùng nồng độ cao.
Phòng kỷ (Stephania tetrandra) là vị thuốc quen thuộc, nhưng hoạt chất tetrandrine trong dược liệu này có thể gây tổn thương tế bào gan do ức chế enzym khử độc khi dùng sai cách. Nguy hiểm hơn, sự nhầm lẫn lịch sử giữa phòng kỷ chuẩn và quảng phòng kỷ chứa axit aristolochic từng dẫn đến suy thận nặng.
Nhiều nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy các hoạt chất phytoestrogen trong phá cố chỉ có khả năng kích thích tạo xương và ức chế hủy tế bào xương. Dù vậy, toàn bộ bằng chứng hiện tại mới dừng ở mức thí nghiệm tế bào và chuột, chưa đủ cơ sở chứng minh hiệu quả thực tế trên phụ nữ sau mãn kinh.
Cây phèo heo chứa hàm lượng hợp chất tự nhiên đáng chú ý, nổi bật là các saponin triterpenoid. Dù có tiềm năng sinh học, saponin lại tiềm ẩn rủi ro phá vỡ màng hồng cầu và gây độc khi hấp thu trực tiếp vào tuần hoàn. Bài viết giúp bạn hiểu rõ cơ chế độc tính tán huyết, phản ứng tiêu hóa và nguyên tắc an toàn.
Phèn chua (kali alum) chứa muối nhôm có tác dụng ức chế vi khuẩn gây mùi và kết tủa cơ học làm giảm tiết mồ hôi nách tạm thời. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng chủ yếu dựa trên muối nhôm tổng hợp, đồng thời phèn chua tự nhiên có thể tiềm ẩn tạp chất kim loại nặng và gây kích ứng da.
Phác tiêu là vị thuốc nhuận tràng thẩm thấu mạnh nhưng chứa hàm lượng natri cao, dễ gây ứ dịch và rối loạn nước - điện giải. Bệnh nhân suy tim, suy thận, tăng huyết áp và người có tình trạng giữ dịch tuyệt đối không tự ý sử dụng để tránh gây quá tải tuần hoàn và làm suy giảm nghiêm trọng chức năng tim thận.
Phá cố chỉ chứa hoạt chất psoralen có khả năng kích hoạt enzym tyrosinase tạo sắc tố da khi kết hợp với tia cực tím. Tuy nhiên, việc tự ý bôi dược liệu này rồi phơi nắng rất dễ gây bỏng rát, phồng rộp da dữ dội và tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan do ngộ độc chất cảm quang.
Nghiên cứu đối chứng ngẫu nhiên cho thấy sự kết hợp giữa tinh dầu bạc hà và dầu caraway dạng viên bao tan trong ruột giúp giảm đáng kể cơn đau thượng vị, cảm giác đầy trướng và nặng bụng ở bệnh nhân khó tiêu chức năng sau 2 đến 4 tuần can thiệp.
Nhiều người truyền tai nhau cách bắt ong vò vẽ châm vào khớp giảm đau, nhưng liệu pháp nọc ong y học chỉ nghiên cứu trên ong mật. Nọc ong vò vẽ chứa độc tính tế bào cực mạnh, có thể gây sốc phản vệ cấp tính, tiêu cơ vân, suy thận đa tạng và tử vong nhanh chóng.
