Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.668 bài, trang 77 trên 234
Nhiều người truyền tai nhau cách đắp lá cây gáo để chữa mụn nhọt, viêm da. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện tại chưa ghi nhận dịch chiết lá gáo có khả năng ức chế vi khuẩn ngoài da, việc tự ý dùng lá tươi có thể gây bội nhiễm nguy hiểm.
Quả dọc nấu canh chua là món ăn thanh mát quen thuộc, nhưng nồng độ axit hữu cơ tự nhiên cao trong quả có thể gây kích ứng, bỏng rát niêm mạc tổn thương. Người đang bị viêm loét dạ dày tiến triển nên tránh dùng để ngăn ngừa cơn đau tái phát.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra hoạt chất polysaccharide trong câu kỷ tử có thể hỗ trợ cải thiện chuyển hóa glucose và bảo vệ tế bào ruột. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế; người bệnh tuyệt đối không được dùng kỷ tử để thay thế thuốc điều trị đái tháo đường chỉ định từ bác sĩ.
Cây cáp điền (*Coldenia procumbens*) và một số thảo dược mang tên mọc bò thường được dùng trong y học cổ truyền. Tuy nhiên, các nghiên cứu độc tính thực nghiệm chỉ ra nguy cơ tổn thương cơ quan nội tạng thai nhi, giảm vận động và suy giảm chức năng thận ở liều cao. Phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần đặc biệt cẩn trọng.
Nghiên cứu trên mô hình động vật gặm nhấm cho thấy các hoạt chất tự nhiên giúp an thần và chống co giật nhờ tăng cường nồng độ GABA cùng điều hòa dòng canxi qua màng neuron. Dù vậy, các bằng chứng này mới dừng ở mức tiền lâm sàng và tuyệt đối không thể thay thế phác đồ thuốc chống động kinh chuyên khoa.
Dược liệu câu đằng chứa nhiều alkaloid quý có lợi cho hệ thần kinh, nhưng hàm lượng hoạt chất biến thiên theo từng bộ phận và giai đoạn sinh thái. Hiện chưa có ngưỡng liều an toàn tuyệt đối trên người để loại trừ độc tính gan thận, do đó cần dùng đúng liều thầy thuốc chỉ định.
Rễ cát cánh trị ho, long đờm hiệu quả nhưng chứa hàm lượng saponin cao dễ kích ứng dạ dày gây buồn nôn nếu lạm dụng. Tuân thủ khoảng liều khuyến nghị thông thường từ 3–9g mỗi ngày, uống sau ăn và sơ chế bỏ vỏ giúp hấp thu tối đa dược tính mà không gây khó chịu cho hệ tiêu hóa.
Tá dược shellac chiết xuất từ cánh kiến đỏ là thành phần quen thuộc tạo lớp màng bóng, kháng ẩm cho viên thuốc và mỹ phẩm. Dù có nguồn gốc tự nhiên, shellac vẫn có thể gây viêm da tiếp xúc và phản ứng dị ứng cục bộ, đòi hỏi sự thận trọng ở những người có cơ địa nhạy cảm hoặc tiền sử viêm môi, mí mắt.
Người bệnh gút cần thận trọng khi ăn cá trê vì loại cá này chứa lượng purin đáng kể từ mô cơ động vật, có thể làm tăng acid uric máu và kích hoạt cơn gút cấp. Nếu bệnh đang ổn định, chỉ nên ăn lượng nhỏ (50-80 g) và tránh tuyệt đối nội tạng cá.
Cám gạo chứa nồng độ asen vô cơ cao gấp 10-20 lần so với hạt gạo nguyên do kim loại này tích lũy chủ yếu ở lớp vỏ ngoài. Việc lạm dụng bột cám gạo đậm đặc làm siêu thực phẩm có thể khiến cơ thể vượt ngưỡng phơi nhiễm asen an toàn, đặc biệt nguy hại cho trẻ nhỏ.
Tetrodotoxin trong cá nóc là độc tố thần kinh cực mạnh, có cơ chế gắn chặt và chẹn đứng lỗ dẫn ion của các kênh natri điện thế trên màng sợi thần kinh và cơ bắp. Quá trình này dập tắt hoàn toàn điện thế hoạt động, khiến các cơ vận động then chốt, đặc biệt là cơ hoành, bị liệt mềm và dẫn đến ngưng thở cấp tính.
Cá diếc là thực phẩm quen thuộc trong bữa cơm gia đình Việt, nhưng người mắc bệnh gout thường lo ngại nguy cơ tăng axit uric máu. Nghiên cứu chuyển hóa chỉ ra mô cá diếc chứa purin và trực tiếp sinh axit uric qua phân giải nucleotide. Người bệnh cần hiểu rõ hàm lượng dưỡng chất để dùng đúng cách.
Người bệnh gút hoàn toàn có thể ăn cá trắm nhưng cần kiểm soát khẩu phần không quá 80-100 g thịt nạc mỗi bữa, tần suất 2-3 bữa/tuần. Bằng chứng khoa học khuyến nghị duy trì tổng purine dưới 400 mg/ngày, đồng thời loại bỏ da cá, hạn chế húp nước hầm đặc để ngăn ngừa bùng phát acid uric máu.
Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy bổ sung cám gạo ổn định hỗ trợ giảm đáng kể chỉ số đường huyết lúc đói, đường huyết sau ăn và HbA1c ở bệnh nhân đái tháo đường type 2. Nguồn dinh dưỡng giàu chất xơ và gamma-oryzanol này còn giúp cải thiện độ nhạy insulin và chỉ số mỡ máu.
Xông cánh kiến trắng (an tức hương) mang lại cảm giác thư thái nhanh chóng nhờ kích thích khứu giác tác động lên hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện tại chủ yếu dừng ở mức tiền lâm sàng, chưa đủ cơ sở khẳng định hiệu quả điều trị stress độc lập trên người.
Nhiều người tin rằng uống nước lá cách vàng giúp giã rượu và triệt tiêu nồng độ cồn trong máu sau các bữa tiệc. Tuy nhiên, khoa học chứng minh việc thảo dược hỗ trợ tế bào gan chống oxy hóa không đồng nghĩa với khả năng khử cồn tức thì.
Cánh kiến trắng (nhựa Styrax) là phụ gia tạo hương và định hương lâu đời, được chứng minh không gây độc tính di truyền và an toàn cho sức khỏe ở liều lượng quy chuẩn. Người tiêu dùng hoàn toàn có thể yên tâm sử dụng các sản phẩm chứa phụ gia này khi có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
Củ cách cỏ (*Epigynum auritum*) là dược liệu truyền thống nhưng tiềm ẩn nguy cơ độc tính nếu lạm dụng. Nghiên cứu tiền lâm sàng xác định ngưỡng liều an toàn là dưới 625 mg/kg; việc dùng quá liều kéo dài sẽ gây tổn thương nghiêm trọng cho gan, thận và lách.
Cá diếc sống tầng đáy có nguy cơ nhiễm kim loại nặng trong thịt tương đối thấp do độc chất tập trung chủ yếu ở mang, gan và ruột. Nồng độ tích tụ phụ thuộc vào độ sạch của nguồn nước và tuổi cá, người dùng chỉ cần làm sạch nội tạng là có thể an tâm sử dụng.
Ăn cá diếc sống hoặc nấu chưa chín kỹ tiềm ẩn nguy cơ nhiễm ấu trùng nang sán lá gan, dẫn đến các bệnh lý viêm túi mật, sỏi mật và làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô đường mật. Bài viết giải thích thực trạng ký sinh trùng trên cá nước ngọt và biện pháp phòng ngừa.
