Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.840 bài, trang 107 trên 242
Uống rượu cao hổ cốt khi đang dùng thuốc hạ áp có thể gây tương tác dược động học nguy hiểm, làm giảm tác dụng điều trị hoặc gây biến động huyết áp khó lường. Người bệnh tim mạch cần tuyệt đối thận trọng, không tự ý phối hợp rượu ngâm với tân dược.
Uống nước tonic chứa quinine để ngừa chuột rút ban đêm là quan niệm sai lầm và không an toàn. Hàm lượng quinine trong nước giải khát quá thấp để tạo ra hiệu quả điều trị nhưng lại tiềm ẩn rủi ro; đồng thời các cơ quan y tế đã cấm chỉ định quinine chữa chuột rút do độc tính vượt trội lợi ích.
Cây cam xũng thuộc chi *Sauropus* chứa một số hợp chất có khả năng giảm chất trung gian gây viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn rất thiếu; việc lạm dụng chiết xuất đậm đặc không thể thay thế thuốc điều trị và có nguy cơ tổn thương phổi.
Quinine chiết xuất từ vỏ canh kina là vũ khí điều trị sốt rét kinh điển hơn 300 năm qua nhờ khả năng gây độc nội bào diệt ký sinh trùng Plasmodium. Dù vẫn giữ hiệu lực cao, quinine hiện đối mặt với tình trạng giảm nhạy cảm di truyền phức tạp tại Đông Nam Á.
Chiết xuất từ quả bứa (Garcinia cambogia) thường được quảng bá giúp giảm cân, nhưng có thể gây tổn thương gan cấp tính, tụt đường huyết và tương tác thuốc nguy hiểm. Người bệnh gan, thận, đái tháo đường hoặc đang dùng thuốc điều trị tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Chiết xuất từ rễ, thân và lá cây cam đàng hoang thể hiện hoạt tính kháng khuẩn rõ rệt trong ống nghiệm, nổi bật là cao chiết lá bằng ethanol ức chế mạnh tụ cầu vàng. Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo đây chỉ mới là kết quả thử nghiệm tiền lâm sàng, chưa thể thay thế thuốc kháng sinh điều trị.
Canh kina và hoạt chất quinine từng nổi tiếng trong điều trị sốt rét nhưng không an toàn để hạ sốt thông thường. Do biên độ an toàn hẹp và nhiều độc tính nguy hiểm, y học hiện đại hoàn toàn không khuyến cáo dùng canh kina thay thế cho paracetamol trong chăm sóc sức khỏe đại trà.
Cao xương gấu từ lâu được đồn thổi như thần dược trị dứt điểm thoái hóa khớp, song y học hiện đại hoàn toàn không ghi nhận dữ liệu lâm sàng chứng minh hiệu quả này. Cảm giác bớt đau phần lớn đến từ tâm lý giả dược, trong khi người bệnh đối mặt rủi ro ngộ độc và bỏ lỡ điều trị chuẩn.
Hesperidin chiết xuất từ vỏ cam cho thấy tiềm năng điều hòa gen vận chuyển lipid và hỗ trợ giảm mỡ máu trong một số thử nghiệm. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu lâm sàng hiện nay chỉ dừng ở quy mô nhỏ, người bệnh tuyệt đối không dùng vỏ cam thay thế thuốc điều trị mỡ máu.
Nhiều người truyền tai nhau dùng cam thảo nam sắc nước uống để "mát gan, giải độc, hạ men gan". Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về khả năng chống oxy hóa, bảo vệ tế bào gan của loài cây này mới dừng lại ở thử nghiệm trên động vật, chưa đủ tiêu chuẩn lâm sàng để điều trị bệnh gan ở người.
Camu camu chứa hàm lượng acid ascorbic và polyphenol rất cao, có thể gây tương tác cạnh tranh chuyển hóa tại gan ruột, làm giảm đào thải thuốc và suy giảm hiệu lực của các kháng sinh như ofloxacine, tetracycline. Người đang uống thuốc điều trị cần đặc biệt cẩn trọng.
Cam thảo đất chứa các hoạt chất có khả năng hỗ trợ kích thích tiết insulin và giảm đường huyết trong các thử nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại hoàn toàn là tiền lâm sàng, chưa có thử nghiệm lớn trên người nên người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị.
Nhiều lời đồn thổi coi cam đàng hoang như thần dược trị bách bệnh và ung thư, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính hỗ trợ chống viêm và ức chế tế bào trong ống nghiệm, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Uống nhiều nước cam không thể giúp bạn khỏi cảm lạnh ngay lập tức. Dù vitamin C có thể hỗ trợ làm giảm khoảng 15% mức độ nghiêm trọng của bệnh, hàm lượng vitamin C trong vài ly cam tươi không đủ tương đương liều điều trị trong nghiên cứu và không có tác dụng phòng ngừa hoàn toàn.
Tinh dầu hoa cam đắng (Neroli) được khoa học chứng minh có khả năng hỗ trợ giảm lo âu và ổn định nhịp tim, huyết áp ngắn hạn trong các tình huống căng thẳng y tế. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện nay vẫn giới hạn ở quy mô mẫu nhỏ và không thay thế được điều trị chuyên khoa.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược thô kết hợp thuốc tây mà không biết nguy cơ tương tác thuốc qua gan. Các hoạt chất thực vật có thể ức chế hoặc kích hoạt enzyme cytochrome P450, làm biến đổi nồng độ thuốc điều trị trong máu, dẫn đến ngộ độc hoặc thất bại điều trị nguy hiểm.
Rễ cam toại chứa nhiều diterpene có khả năng ức chế mạnh tế bào ung thư trong ống nghiệm. Dù vậy, độc tính kích ứng cao và nguy cơ phá hủy tế bào lành khiến vị thuốc này chưa thể dùng làm thuốc điều trị ung thư trên người.
Cam thảo đất chứa các hoạt chất kích thích tiết insulin và ức chế enzym phân giải đường tương đương thuốc tây. Việc tự ý uống chung thảo dược này với thuốc điều trị đái tháo đường có thể tạo ra tương tác hiệp đồng nguy hiểm, làm tụt đường huyết đột ngột và đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.
Cam thảo nam chứa hoạt chất amellin được ghi nhận có tác dụng hỗ trợ hạ đường huyết và cải thiện biến chứng đái tháo đường trong các tài liệu dược liệu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người còn hạn chế, người bệnh tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng thảo dược.
Cam thảo bắc và cam thảo dây là hai loài thảo mộc hoàn toàn khác biệt về hoạt chất hóa học lẫn tác dụng dược lý. Người dùng tuyệt đối không nên tùy tiện thay thế lẫn nhau trong điều trị bệnh, bởi cam thảo bắc chứa glycyrrhizin tác động lên huyết áp, trong khi cam thảo dây tiềm ẩn nguy cơ độc tính từ hạt và tác động bất lợi lên sinh sản.
