Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.517 bài, trang 30 trên 176
Canxi san hô là nguồn khoáng tự nhiên từ biển chứa canxi, magie và nhiều vi chất. Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng ban đầu trên người ghi nhận canxi san hô có thể hấp thu tốt hơn canxi carbonate thông thường, song bằng chứng hiện nay còn rất hạn chế do cỡ mẫu nhỏ. Người dùng cần cân nhắc kỹ và hỏi ý kiến bác sĩ.
Cây sam nhỏ (*Portulaca quadrifida*) được y học dân gian sử dụng nhờ đặc tính chống oxy hóa và hỗ trợ giảm viêm. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy dịch chiết chứa flavonoid và phenolic có tác dụng dọn gốc tự do, nhưng phần lớn bằng chứng kháng viêm sâu rộng hiện nay mới chỉ ghi nhận trên các loài rau sam họ hàng.
Hoạt chất swertiamarin chiết xuất từ cây sam hoa nách cho thấy khả năng chống oxy hóa, kháng viêm và hỗ trợ chuyển hóa mỡ máu hiệu quả. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào và động vật, chưa thể thay thế thuốc điều trị.
Sa sâm nam là dược liệu quý giúp kháng viêm, hạ nhiệt nhưng có tính mát và tác dụng nhuận tràng tự nhiên. Ba nhóm người có cơ địa tỳ vị hư hàn, thường xuyên lạnh bụng hoặc dễ tiêu chảy cần hết sức cẩn trọng khi dùng để tránh nguy cơ đầy trướng bụng và rối loạn tiêu hóa kéo dài.
Nhiều người tin rằng ăn sam biển và trứng sam giúp tăng cường sinh lý nam nhờ tập tính ghép đôi bền chặt của chúng. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định chưa có bất kỳ bằng chứng khoa học nào chứng minh sam biển có tác dụng bổ dương, trong khi việc tiêu thụ sai lầm còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc chết người.
Rễ gió (*Aristolochia debilis*) không an toàn cho thai kỳ do chứa axit aristolochic. Hợp chất này có cơ chế liên kết trực tiếp làm hỏng DNA, tạo nguy cơ đột biến vật liệu di truyền và gây độc cho thận. Thai phụ và phụ nữ chuẩn bị thụ thai tuyệt đối không được sử dụng loại dược liệu này.
Các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên cho thấy chiết xuất cây xô thơm (*Salvia officinalis*) có thể giúp phụ nữ giảm tần suất các cơn bốc hỏa tuổi mãn kinh sau vài tuần can thiệp. Dù có độ dung nạp tốt, bằng chứng về khả năng làm giảm mức độ nghiêm trọng của triệu chứng này vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều.
Chiết xuất từ cây sam hoa nách cho thấy tiềm năng chống viêm, chống oxy hóa và cải thiện chuyển hóa đường huyết trong các nghiên cứu tiền lâm sàng trên động vật. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay vẫn chưa đủ để khẳng định hiệu quả trên người và thảo dược này hoàn toàn không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Sa sâm nam được y học cổ truyền dùng trị ho, nhuận phế, song bằng chứng khoa học hiện đại mới dừng ở mức tế bào và tiền lâm sàng về tính kháng viêm, giảm sốt. Dược liệu này chưa có thử nghiệm lâm sàng lớn trên người để khẳng định khả năng chữa trị bệnh hô hấp.
Bắc sa sâm và sa sâm nam là hai loài thực vật hoàn toàn khác nhau. Trong khi Bắc sa sâm (Glehnia littoralis) thuộc họ Hoa tán sở hữu nguồn hoạt chất coumarin và polysacarit dồi dào cùng nhiều nghiên cứu dược lý, thì dữ liệu khoa học quốc tế hiện tại chưa có nghiên cứu tương đương trên sa sâm nam.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất sa sâm nam chứa polyphenol và flavonoid giúp chống oxy hóa, hỗ trợ giảm tổn thương tế bào gan ở chuột. Tuy nhiên, bằng chứng mới chỉ dừng lại trên mô hình ống nghiệm và động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Cây Rì Việt (tên khoa học *Rivina humilis*) thường được truyền miệng trong dân gian với công dụng giảm sốt và chống viêm. Tuy nhiên, các tài liệu khoa học hiện có mới chỉ ghi nhận nghiên cứu thực nghiệm về khả năng chống oxy hóa, hỗ trợ hạ đường huyết, tổng hợp hạt nano kháng khuẩn và độc tính trên chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm chứng minh tác dụng hạ sốt hay kháng viêm trực tiếp trên người.
Ngô công (rết) là vị thuốc cổ truyền nhưng mang độc tính mạnh, có thể gây nguy hiểm tính mạng nếu dùng sai. Dù nọc rết chứa peptide ức chế thụ thể Nav1.7 giúp giảm đau mạnh trong phòng thí nghiệm, độc tính nọc toàn phần vẫn chiếm ưu thế, người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Rù rì sông thường được truyền miệng là thảo dược trị dứt điểm sỏi thận, nhưng khoa học hiện nay chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả này. Việc tự ý dùng mẹo dân gian thay thế điều trị y khoa có thể khiến sỏi phát triển nặng hơn, gây tắc nghẽn đường tiểu và tăng nguy cơ suy thận mạn tính.
Uống nước lá sa kê hằng ngày để hạ áp chưa có cơ sở khoa học trên người, tiềm ẩn rủi ro tụt huyết áp và rối loạn điện giải. Bằng chứng hiện nay chỉ giới hạn trên động vật, không thể thay thế thuốc điều trị theo chỉ định bác sĩ.
Bắc sa sâm và Nam sa sâm là hai vị thuốc có tên gọi tương tự nhưng xuất phát từ hai chi thực vật hoàn toàn khác biệt: Glehnia và Adenophora. Sự khác nhau về nguồn gốc chi phối trực tiếp thành phần hóa học, từ các triterpenoid đặc trưng cho đến nhóm hợp chất phenolic, đòi hỏi người dùng phải phân biệt rõ ràng.
Cây râu hùm từ lâu được lưu truyền trong dân gian với công dụng giảm đau xương khớp, trị viêm. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm, chống oxy hóa trên động vật và nuôi cấy tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau nhức trên người.
Nhiều người tin sa sâm có thể ngăn ngừa ung thư phổi, nhưng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế tế bào ác tính trong phòng thí nghiệm. Chưa có bất kỳ nghiên cứu lâm sàng nào chứng minh sa sâm giúp phòng bệnh trên người, do đó người dân tuyệt đối không dùng thảo dược này để thay thế y học dự phòng.
Nọc rắn biển *Lapemis hardwickii* được nhiều lời đồn thổi là vị thuốc giảm đau, trị viêm khớp hiệu quả. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học thực nghiệm hiện nay chỉ dừng lại ở việc phân tích thành phần độc chất trên động vật và thụ thể tế bào, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận tác dụng giảm đau an toàn.
Nhiều lời truyền miệng cho rằng củ râu hùm có tác dụng chữa dứt điểm viêm loét dạ dày nhờ giảm axit và bảo vệ niêm mạc. Tuy nhiên, y học hiện nay hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào xác nhận công dụng này trên cây râu hùm, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thuốc đặc trị.
