Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.517 bài, trang 53 trên 176
Lốp bốp năm nhị (*Connarus semidecandrus*) là cây thuốc dân gian chứa nhiều hợp chất tự nhiên được nhận diện qua sắc ký khí khối phổ. Các thử nghiệm bước đầu trên tế bào và động vật cho thấy dịch chiết loài này có tiềm năng chống viêm, chống oxy hóa và hỗ trợ cải thiện rụng tóc.
Nhiều người lầm tưởng mọi loài hoa lạc tiên đều hãm trà trị mất ngủ được. Trên thực tế, lạc tiên cảnh (*Passiflora caerulea*) khác biệt hoàn toàn về hóa thực vật, giống lai của nó có thể chứa độc chất gây hại cho sinh vật và không có công dụng an thần như loài dược liệu *Passiflora incarnata*.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học nào cho thấy chiết xuất cây lẹo mắt (*Colubrina asiatica*) hay saponin khung jujubogenin làm tụt huyết áp bất thường hoặc gây tương tác nguy hiểm với thuốc tim mạch. Dữ liệu thực nghiệm hiện chỉ ghi nhận tác dụng an thần trên chuột, kháng ký sinh trùng sốt rét và độc tính tế bào yếu trong phòng thí nghiệm.
Cây lưỡi hổ viền vàng (*Dracaena trifasciata*) chứa nhiều hoạt chất sinh học như saponin, flavonoid nhưng có độc tính nhẹ đường tiêu hóa, trong khi dữ liệu hóa thực vật trực tiếp về loài lưỡi hổ xanh (*Dracaena zeylanica*) còn rất hạn chế và chưa có nghiên cứu so sánh đối đầu.
Flavonoid chrysin trong cây lạc tiên cảnh được khoa học ghi nhận có đặc tính chống oxy hóa và khả năng điều hòa thụ thể GABAA giúp giảm lo âu. Tuy nhiên, các bằng chứng sinh học hiện nay chủ yếu đến từ mô hình thực nghiệm động vật và cho thấy hoạt chất này có thể gây tăng cảm giác đau ở mức liều cao.
Cây lẹo mắt chứa hàm lượng saponin cao, một hợp chất có đặc tính tạo bọt và gây kích ứng mạnh lên niêm mạc tiêu hóa. Người dân không nên tự ý hái lá cây này sắc nước uống vì rất dễ gặp phải tình trạng nôn nao, cồn cào ruột gan, đau bụng và tiêu chảy dữ dội.
Cây lốm đốm vàng (*Codiaeum variegatum*) thường được trồng làm cảnh, nhưng dân gian có lời đồn về khả năng kháng khuẩn, trị tiêu chảy. Dữ liệu khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính ức chế vi sinh vật mới chỉ được ghi nhận trong phòng thí nghiệm; hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và tiềm ẩn nguy cơ độc tính từ nhựa cây.
Cây lốp bốp năm nhị (Connarus semidecandrus) được dùng trong dân gian để chữa sốt, viêm da hay đau bụng. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong phòng thí nghiệm trên tế bào, chưa hề có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả giảm đau nhức hay trị viêm trên cơ thể người.
Nhiều người truyền tai nhau dùng cây bọt ếch (Colubrina asiatica) để chữa lẹo mắt theo kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người nhạy cảm với saponin không nên tự ý sử dụng. Bằng chứng khoa học về việc nhỏ mắt bằng loại cây này còn thiếu, trong khi hoạt chất tiềm ẩn nguy cơ kích ứng mô mắt nhạy cảm.
Uống nước sắc lốp bốp năm nhị tiềm ẩn rủi ro khôn lường vì chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn trên người. Dữ liệu thực nghiệm trên loài cùng chi Connarus từng ghi nhận độc tính gây chết động vật thí nghiệm, cảnh báo nguy cơ ngộ độc và tổn thương gan thận nếu tự ý sử dụng.
Thịt lươn giàu đạm và bổ dưỡng, nhưng lươn đồng là vật chủ mang tỷ lệ nhiễm ấu trùng giun đầu gai *Gnathostoma spinigerum* rất cao. Ấu trùng có thể nằm sâu trong thớ thịt, đe dọa trực tiếp sức khỏe người dùng nếu ăn sống, ăn tái hoặc chế biến chưa chín kỹ.
Rễ Lạc tân phụ chứa hoạt chất chính bergenin với tiềm năng kháng viêm đáng chú ý nhờ ức chế các chất trung gian tiền viêm và con đường tín hiệu NF-kappaB. Dù vậy, toàn bộ bằng chứng hiện nay mới chỉ ghi nhận trên tế bào nuôi cấy và mô hình chuột thí nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận trên người.
Nhiều người tin rằng cây lẹo mắt có thể chữa lành các vết sưng viêm theo kinh nghiệm dân gian. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về khả năng kháng viêm mới chỉ dừng lại ở các thử nghiệm tế bào và mô hình động vật, chưa được chứng minh an toàn hay hiệu quả trực tiếp trên cơ thể người.
Lương xương (*Anneslea fragrans*) là vị thuốc dân gian quen thuộc trị tiêu chảy, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay khẳng định cây chủ yếu có tác dụng kháng viêm niêm mạc ruột và chống oxy hóa. Chưa có bằng chứng thử nghiệm đĩa thạch chứng minh lá lương xương ức chế trực tiếp vi khuẩn đường ruột.
Nhiều người tin rằng bergenin trong cây lưỡi cọp đỏ có thể chữa lành loét dạ dày. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa của bergenin trên mô hình tế bào và động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng xác nhận tác dụng bảo vệ niêm mạc dạ dày ở người.
Lưỡi cọp đỏ chứa nguồn saponin triterpenoid phong phú, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay chỉ mới dừng lại ở việc tách chiết hóa học và thử nghiệm tế bào invitro. Chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả kháng viêm hay độ an toàn trên người, do đó người dân tuyệt đối không tự ý dùng để trị bệnh.
Lạc tân phụ (Astilbe) được chú ý nhờ chứa polyphenol có khả năng ức chế men alpha-glucosidase giúp làm chậm hấp thu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để khẳng định hiệu quả điều trị đái tháo đường.
Uống trà cây lưỡi rắn hằng ngày thay nước lọc tiềm ẩn rủi ro tổn thương gan, thận do độc tính tích lũy. Nghiên cứu độc tính hiện nay mới thực hiện ngắn ngày trên động vật, chưa chứng minh tính an toàn khi con người lạm dụng dài ngày với nồng độ cao.
Nhiều người tự ý dùng gạo men đỏ cùng thuốc statin với mong muốn mau hạ mỡ máu mà không biết hoạt chất monacolin K tự nhiên trong gạo men chính là một dạng statin. Sự kết hợp thiếu kiểm soát này gây quá liều, làm tăng vọt nguy cơ tiêu cơ vân cấp, tổn thương thận và nhiễm độc gan.
Cây lương thảo dơi được đồn thổi là vị thuốc thần kỳ chữa khỏi ung thư, thu hút sự chú ý của nhiều người bệnh. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính độc tế bào trong ống nghiệm và an toàn sơ bộ trên chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người.
