Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.521 bài, trang 71 trên 177
Nhiều người có thói quen giã lá dầu mè tía đắp lên vết thương hở nhằm cầm máu, chống viêm. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy chiết xuất cây chỉ có tác dụng kháng khuẩn sơ bộ trong phòng thí nghiệm; thử nghiệm trên động vật không làm vết thương nhanh liền hơn, trong khi độc tính và nguy cơ viêm da tiếp xúc là rất lớn.
Nhiều người tin rằng thảo dược dạ cẩm có thể diệt sạch vi khuẩn HP, song khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế vi khuẩn của một số hợp chất trong ống nghiệm. Dạ cẩm không thể thay thế phác đồ kháng sinh y khoa để tiệt trừ HP trong cơ thể người.
Hoa dạ hương và hoa lài có hình thái và tính chất sinh học hoàn toàn khác nhau. Dạ hương thuộc họ Cà (Solanaceae) chứa nhiều hợp chất sinh học và alkaloid tiềm ẩn độc tính, do đó người tiêu dùng tuyệt đối không được tự ý thu hái để phơi khô ướp trà thay thế cho hoa lài thực phẩm.
Chế độ ăn duy trì tỷ lệ natri trên kali ở mức thấp hỗ trợ kiểm soát huyết áp tâm thu hiệu quả. Dưa bở là loại quả tươi mát chứa kali tự nhiên, góp phần cải thiện cân bằng điện giải nhưng không thể thay thế phác đồ điều trị hay lối sống lành mạnh.
Nhiều lời đồn cho rằng quả dướng (chử thực tử) là thần dược bổ thận, sáng mắt. Dù vậy, khoa học hiện nay chỉ mới ghi nhận loại quả này chứa chất chống oxy hóa, axit béo và một số alkaloid có độc tính tế bào trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm chứng minh công dụng trên người.
Hoa và lá cây dạ hoa mang thành phần hoạt chất và đặc tính sinh học khác biệt: chiết xuất lá thể hiện khả năng chống oxy hóa mạnh, ức chế enzyme phân giải đường và kháng khuẩn *Aeromonas salmonicida*, trong khi chiết xuất hoa nổi bật ở hoạt tính kháng khuẩn *Pseudomonas aeruginosa* và độc tính tế bào ung thư gan trong phòng thí nghiệm.
Chiết xuất dương xỉ nhiệt đới cùng vitamin C và E đều là những chất chống oxy hóa bảo vệ da nổi tiếng trước tia UV. Tuy nhiên, khoa học hiện nay coi dương xỉ và các vitamin kinh điển là những hoạt chất hỗ trợ lẫn nhau với cơ chế tác động riêng biệt, thay vì xem chất nào hoàn toàn vượt trội hơn chất nào.
Dó tròn được y học cổ truyền dùng nhiều bộ phận như quả, rễ và vỏ, nhưng khoa học hiện nay chưa có nghiên cứu so sánh trực tiếp hoạt tính chống oxy hóa giữa các phần này. Dữ liệu thực nghiệm tập trung nhiều nhất ở quả với hàm lượng phenolic cao và khả năng khử gốc tự do mạnh mẽ, trong khi rễ và vỏ cần thêm nghiên cứu làm rõ.
Dưa chuột tươi giàu nước, thanh mát và giữ trọn vi chất tự nhiên, trong khi dưa chuột muối chua bổ sung nhiều chủng lợi khuẩn tốt cho đường ruột qua quá trình lên men. Tuy nhiên, lượng muối rất cao dùng để ức chế khuẩn hại khi ngâm chua tiềm ẩn nguy cơ nạp thừa natri nguy hiểm, đặc biệt đối với người mắc bệnh tim mạch.
Nước lá dưa gang tây được truyền tai trị mất ngủ, nhưng nghiên cứu khoa học hiện mới ghi nhận tác dụng an thần nhẹ ở chuột, chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên người. Phần lớn bằng chứng y khoa hiện nay thuộc về loài lạc tiên tây khác, do đó người dân không nên tự ý dùng thay thuốc.
Nhiều lời đồn thổi xem dây toàn (Solanum lyratum) như thần dược trị ung thư. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở mức thử nghiệm trên tế bào nuôi cấy trong ống nghiệm và mô hình động vật. Hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả hay độ an toàn của dược liệu này trên người bệnh ung thư.
Nhiều người truyền tai nhau cách đắp lá dây tơ mành để trị nấm, ngứa ngáy và viêm nhiễm ngoài da. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học thực tế hiện nay chỉ ghi nhận tác dụng chống oxy hóa trên chuột và nghiên cứu nguồn gen, hoàn toàn chưa có thử nghiệm xác thực khả năng diệt khuẩn hay trị nấm da ở người.
Dây đồng tiền và dây hạt dưa là những cây cảnh quen thuộc thuộc chi Dischidia, họ La bố ma (Apocynaceae). Do họ này chứa nhiều loài có độc tính mạnh và các nghiên cứu giảm đau, tan huyết khối mới chỉ thử nghiệm hạn chế trong phòng thí nghiệm, người dân tuyệt đối không tự ý hái dùng làm thuốc uống để tránh ngộ độc.
Dó mười nhị (Linostoma decandrum) gần đây được chú ý với các lời đồn về tác dụng kháng viêm từ nhóm hoạt chất flavonoid và lignan. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại còn rất sơ khai, chưa đủ cơ sở để xem đây là phương pháp trị viêm trên người.
Nhiều người truyền tai nhau dưa gang tây có thể hạ huyết áp nhờ giàu flavonoid và chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chủ yếu dừng lại ở các thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và ống nghiệm; chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh dưa gang tây chữa khỏi tăng huyết áp ở người.
Dây đau xương được dân gian ca tụng là bài thuốc quý trị bệnh xương khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm và giảm đau trên động vật thực nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị thoái hóa khớp.
Dã quỳ được truyền miệng là bài thuốc quý trị đau nhức xương khớp, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm ở cấp độ tế bào và mô hình chuột. Đáng lưu ý, chiết xuất từ loài cây này tiềm ẩn độc tính gây hại gan và thận khi dùng kéo dài.
Dù dây nôi (*Cissus adnata*) thể hiện một số hoạt tính giảm đau, kháng khuẩn trên động vật thí nghiệm, hiện hoàn toàn chưa có dữ liệu nghiên cứu về độc tính sinh sản của cây này. Phụ nữ mang thai và đang cho con bú được khuyến cáo tuyệt đối tránh dùng để ngăn ngừa nguy cơ tổn hại thai nhi.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy dây đau xương chứa nhiều alkaloid và glycoside có khả năng ức chế các cytokine gây viêm như TNF-alpha, IL-1beta và điều hòa con đường truyền tín hiệu tế bào. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng và người bệnh cần thận trọng khi sử dụng.
Nhiều lời đồn thổi xem dây thuốc cá (Millettia pachyloba) như phương thuốc thần kỳ tiêu diệt ung thư. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học đến nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính độc tế bào của một số hợp chất trong phòng thí nghiệm (in vitro), chưa từng thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh.
