Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.036 bài, trang 179 trên 1.452
Cao sơn dương được đồn thổi là thần dược bồi bổ xương khớp nhưng tiềm ẩn rủi ro gian lận thương mại rất cao. Các sản phẩm trôi nổi dễ bị tráo đổi nguyên liệu, pha tạp chất và trộn tân dược nguy hại, trong khi người tiêu dùng hoàn toàn có thể lựa chọn các giải pháp dinh dưỡng hợp pháp và an toàn để thay thế.
Lời đồn sơn cúc hai hoa có tác dụng giải độc gan là hoàn toàn sai và không có căn cứ y học. Hiện chưa có nghiên cứu nào chứng minh công năng bảo vệ gan của loài cây này trên người, việc tự ý dùng có thể gây ngộ độc và làm tổn thương gan.
Nghiên cứu cho thấy polyphenol trong chiết xuất sương sáo có khả năng ức chế men alpha-glucosidase và làm chậm hấp thu đường sau bữa ăn ở người thừa cân. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn còn thiếu, người dùng không nên thần thánh hóa loại thạch này như một giải pháp thay thế thuốc.
Matrine chiết xuất từ sơn đậu căn thể hiện khả năng kháng viêm ấn tượng trong các mô hình tiền lâm sàng nhờ ức chế các cytokin tiền viêm và chặn trục truyền tín hiệu nội bào. Tuy nhiên, do sinh khả dụng kém và nguy cơ độc tính gan rõ rệt, hoạt chất này chưa thể dùng thay thế thuốc điều trị viêm trên người.
Nghiên cứu sinh hóa hiện đại xác nhận sừng dê và linh dương chứa hơn 200 loại protein, mang hoạt tính hạ sốt, an thần và hỗ trợ đông máu trong các thử nghiệm tiền lâm sàng. Tuy nhiên, hiệu quả sinh học này tương đương giữa sừng gia súc thông thường và thú hoang dã, xóa bỏ hoàn toàn lý do săn lùng sừng sơn dương quý hiếm.
Người bệnh gút cần thận trọng và kiểm soát nghiêm ngặt khẩu phần sò biển. Dù chứa lượng purin thấp hơn tôm và ốc, sò biển vẫn thuộc nhóm thực phẩm giàu purin có nguy cơ làm tăng axit uric máu và kích hoạt cơn gút cấp tương đương thịt đỏ.
Rượu ngâm cây sơn tuế chưa từng được chứng minh có tác dụng trị đau nhức xương khớp trong nghiên cứu khoa học. Ngược lại, việc uống dung dịch rượu ngâm thảo dược không rõ nguồn gốc tiềm ẩn nguy cơ hoại tử tế bào gan và suy gan cấp nguy hiểm tính mạng.
Trà sơn tra khô hãm nước sôi là thức uống quen thuộc giúp chống oxy hóa nhẹ, nhưng nồng độ hoạt chất thu được thường thấp và biến động. Trong khi đó, cao chiết chuẩn hóa cung cấp hàm lượng flavonoid định lượng chính xác, sinh khả dụng vượt trội, phù hợp hơn cho các mục tiêu hỗ trợ bệnh lý chuyển hóa và tim mạch.
Dù cùng thuộc họ Hoa môi và có lịch sử ứng dụng dân gian tương tự, sư nhĩ (*Leonotis leonurus*) và ích mẫu (*Leonurus*) sở hữu thành phần hóa sinh và cơ chế tác động khác biệt. Trong khi ích mẫu chứa leonurine kích thích co bóp tử cung và giảm đau trung ương, sư nhĩ nổi bật với khả năng an thần qua các hợp chất leoleorin nhưng thiếu bằng chứng về hoạt tính phụ khoa.
Các nghiên cứu hóa thực vật hiện đại ghi nhận cành và lá sòi tía chứa nhiều diterpenoid có hoạt tính ức chế tế bào ung thư trong phòng nghiệm. Tuy nhiên, giới khoa học chưa từng thực hiện thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân tuyệt đối không tự ý dùng sòi tía để trị bệnh.
Các nghiên cứu ống nghiệm cho thấy tinh dầu nhựa cây sâu đông có hoạt tính ức chế vi khuẩn và nấm rõ rệt, trong khi lá cây chứa hợp chất chống oxy hóa và kháng virus cúm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả kháng khuẩn vượt trội trên người, người dân không nên dùng thay thế thuốc.
Nhiều bài thuốc dân gian dùng sơn tuế để bồi bổ hoặc chữa bệnh, nhưng góc nhìn dược lý hiện đại cảnh báo loài cây này chứa độc tố thần kinh và có thể gây hại cho thận. Người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng khi chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh tính an toàn.
BMAA trong cây họ tuế liên quan mật thiết đến hội chứng thoái hóa thần kinh ALS/PDC thông qua cơ chế gây độc kích thích tế bào thần kinh vận động. Dù còn tranh luận về nguồn gốc và vai trò của các độc tố đi kèm như cycasin, bằng chứng khoa học khuyến cáo không nên tự ý dùng hạt và bột sơn tuế làm thực phẩm hay thuốc.
Nhiều người thường dùng sơn cúc hai hoa và cỏ mần trầu theo kinh nghiệm dân gian để giải nhiệt, hạ sốt. Tuy nhiên, khoa học hiện nay chỉ mới ghi nhận các hoạt chất gây độc tế bào trong ống nghiệm của sơn cúc hai hoa, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh hiệu quả hạ sốt an toàn trên người.
Nhiều người tin rằng nước cốt chanh có thể diệt khuẩn khi ăn sò huyết tái. Bằng chứng khoa học cho thấy thói quen này làm tăng nguy cơ nhiễm virus viêm gan A và các loài vi khuẩn *Vibrio* nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết, hoại tử mô và tử vong ở người có bệnh nền.
Nhiều người tin rằng quả sơn tra có thể đốt cháy mỡ thừa và giúp giảm cân nhanh chóng. Dù các nghiên cứu khoa học xác nhận chiết xuất sơn tra hỗ trợ điều hòa lipid máu và ức chế tích tụ chất béo mới, đây không phải giải pháp "tiêu mỡ tức thì" thay thế cho chế độ ăn kiêng và tập luyện.
Nhờ chứa hàm lượng cao flavonoid và procyanidin, quả sơn tra thể hiện tiềm năng thúc đẩy giãn nở lòng mạch thông qua cơ chế oxit nitric nội mô, đồng thời dọn dẹp các gốc tự do gây hại. Tuy vậy, các bằng chứng giãn mạch cốt lõi hiện chủ yếu đến từ nghiên cứu tiền lâm sàng và thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ.
Nghiên cứu bước đầu trên tế bào và động vật cho thấy chiết xuất quả sơn tra có tiềm năng hỗ trợ giảm tích tụ chất béo tại gan và cải thiện men gan. Dù vậy, bằng chứng trên người còn hạn chế, sơn tra hoàn toàn không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa và lối sống lành mạnh.
Nhiều người tin rằng ngâm rửa kỹ và nấu chín hạt sơn tuế sẽ loại bỏ hoàn toàn độc tố. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học khẳng định phương pháp chế biến nhiệt và rửa nước thông thường không thể làm sạch độc tố cycasin cùng các hợp chất gây hại thần kinh, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp tính và tổn thương tế bào kéo dài.
Cây sóng rắn được dân gian dùng trị sâu răng nhờ chứa hoạt chất lupinifolin có khả năng tiêu diệt vi khuẩn *Streptococcus mutans* hiệu quả trong ống nghiệm. Dù vậy, thảo dược này tiềm ẩn độc tính tế bào và chưa có thử nghiệm an toàn trên người, do đó người dân không nên tự ý sử dụng.
