Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.036 bài, trang 275 trên 1.452
Nhiều người tin rằng ăn ngẩu pín giúp bổ sung testosterone nhằm tăng cường bản lĩnh phái mạnh. Tuy nhiên, khoa học chứng minh hormone testosterone tự nhiên gần như bị phân hủy hoàn toàn tại ruột và gan qua quá trình chuyển hóa bước một, khiến lượng vào máu không đáng kể và không mang lại hiệu quả tăng hormone như đồn thổi.
Nhiều người tin ngẩu pín bò vượt trội về khả năng bồi bổ sinh lý so với gân bò thông thường. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy cả hai đều cấu tạo từ mô liên kết giàu collagen, không có sự chênh lệch thần kỳ về giá trị sinh học, trong khi gân bò có chi phí kinh tế hơn rất nhiều.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng ngải đắng để tẩy giun sán tự nhiên thay cho thuốc Tây. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy ngải đắng chỉ mới được thử nghiệm diệt ký sinh trùng trong ống nghiệm và trên động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người; tự ý dùng thảo dược này còn tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cấp và tổn thương thần kinh.
Uống trà lá ngấy hương cùng lúc với thuốc hạ đường huyết tiềm ẩn nguy cơ tụt đường huyết quá mức. Nghiên cứu cho thấy dịch chiết chi ngấy (*Rubus*) ức chế mạnh mẽ enzyme tiêu hóa tinh bột alpha-glucosidase và kích thích tiết insulin, dễ tạo tác dụng hiệp đồng nguy hiểm khi dùng chung thuốc điều trị.
Ngải thơm là loại thảo mộc chứa các hợp chất có khả năng ức chế tiểu cầu và kéo dài thời gian đông máu. Việc dùng dịch chiết ngải thơm liều cao có thể gây nguy cơ xuất huyết nguy hiểm, đặc biệt ở người sắp phẫu thuật, người đang uống thuốc chống đông hoặc người có rối loạn chảy máu.
Uống trà ngải đắng có thể giúp giảm khó tiêu nhờ các hoạt chất đắng kích thích gan tăng tiết mật và tăng sinh dịch vị. Tuy nhiên, tác dụng này chỉ phát huy ở liều lượng thấp và pha loãng; nếu lạm dụng hoặc dùng nồng độ quá đậm đặc, thảo mộc sẽ kích ứng niêm mạc dạ dày và gây hại cho hệ tiêu hóa.
Ngải đắng, ngải cứu và thanh hao đều thuộc chi *Artemisia* nhưng khác biệt hoàn toàn về độc tính và hoạt chất. Ngải đắng chứa lượng lớn beta-thujone có nguy cơ gây độc thần kinh, trong khi ngải cứu giàu polyphenol chống oxy hóa và thanh hao chứa artemisinin, do đó tuyệt đối không nên dùng lẫn lộn.
Dù cùng thuộc chi Rubus, ngấy tía (*Rubus parvifolius*) và mâm xôi rừng (*Rubus idaeus*) có dược tính hoàn toàn khác nhau. Rễ ngấy tía giàu triterpenoid saponin tác động lên đông máu và mạch vành động vật, trong khi mâm xôi rừng chứa nhiều ellagitannin, acid ellagic với tác dụng chống oxy hóa và kháng khuẩn.
Nhiều người tin ngẩu pín giúp tăng cường sinh lực, nhưng đây lại là món ăn giàu năng lượng và purin. Tiêu thụ nhiều purin làm tăng nồng độ axit uric máu, gia tăng gánh nặng tim mạch và chuyển hóa. Bệnh nhân gút, mỡ máu cao, xơ vữa động mạch và suy thận tuyệt đối nên tránh xa món này.
Nhiều thai phụ truyền tai nhau uống trà lá ngấy để dễ sinh, rút ngắn cơn chuyển dạ. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện tại cho thấy loại thảo mộc này có tác động kích thích chuyển dạ yếu, tiềm ẩn nguy cơ co bóp tử cung chưa kiểm chứng lâm sàng và có thể ảnh hưởng tiêu cực đến cổ tử cung của người mẹ.
Ngải nhật và ngải cứu là hai loài khác nhau, trong đó chưa có dữ liệu nghiên cứu về độc tính của *Artemisia japonica*. Bài viết cung cấp các đặc điểm khoa học về hình thái, thành phần hóa học và hoạt tính của cây ngải cứu chuẩn *Artemisia vulgaris* giúp người tiêu dùng hiểu rõ và thận trọng trước rủi ro ngộ độc thảo mộc dại.
Ngũ vị nam chứa nhiều hợp chất lignan có khả năng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào gan trong các thử nghiệm ống nghiệm và trên chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả giải độc gan trên người, người dân không nên tự ý sử dụng thay thế thuốc.
Nghiên cứu khoa học mới nhất chỉ ra rằng chiết xuất từ rễ và lá ngải Ấn Độ không gây ức chế thuận nghịch các enzyme gan CYP450 chủ chốt trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, người cao tuổi đang uống nhiều thuốc trị bệnh nền vẫn cần đặc biệt thận trọng khi phối hợp thảo dược này.
Ngấy lá hồng chứa nhiều hoạt chất sinh học giá trị, nhưng tự hái và sắc uống tại nhà tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Nhận diện nhầm loài thực vật dại, phơi sấy sai làm mất hoạt chất và lạm dụng uống quá nhiều có thể gây độc tính cho gen tế bào.
Các nghiên cứu độc tính bán trường diễn trên chuột cho thấy dịch chiết nước thuộc chi ngải cứu không gây tổn thương cấu trúc hay suy giảm chức năng gan thận ở liều thử nghiệm. Tuy nhiên, dữ liệu trên cây ngải nhật còn hạn chế và chưa có thử nghiệm lâm sàng dài hạn trên người, vì vậy người dân không nên tự ý lạm dụng kéo dài.
Ngẩu pín tái hoặc sơ chế ẩu tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc rất cao do chứa vi khuẩn đường ruột và vi sinh vật từ khâu giết mổ. Nấu chín kỹ và vệ sinh dụng cụ chế biến là cách duy nhất để phòng tránh các rủi ro nhiễm khuẩn nguy hiểm cho đường tiêu hóa.
Ngũ vị nam là vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền, nhưng việc sử dụng bao nhiêu để đảm bảo an toàn luôn là băn khoăn lớn. Hiện chưa có đủ nghiên cứu thực nghiệm lâm sàng để xác lập mức liều chuẩn và ngưỡng độc tính cấp của thân rễ ngũ vị nam. Người dùng cần cẩn trọng và tham vấn bác sĩ.
Ngưu hoàng nhân tạo và dạng nuôi cấy có tổng lượng hoạt chất sinh học không thua kém sỏi mật bò tự nhiên, thậm chí có độ đồng nhất giữa các lô cao hơn. Việc phân tích tỷ lệ acid mật cho thấy các thể thay thế hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng và có thể dùng thay thế sỏi mật tự nhiên.
Ngải thơm tươi giữ trọn vẹn tinh dầu bay hơi và hương thơm tự nhiên, trong khi ngải thơm sấy khô dễ hao hụt hợp chất chống oxy hóa do tác động nhiệt. Tùy thuộc phương pháp sấy đông khô hay sấy nhiệt và cách chế biến món ăn, bạn có thể chọn dạng thảo mộc phù hợp nhất cho gian bếp.
Ngưu tất là vị thuốc nổi tiếng trong y học cổ truyền giúp mạnh xương khớp và bổ can thận, nhưng hiện chưa có bất kỳ bằng chứng thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh dược liệu này có thể làm giãn mạch hay hạ huyết áp. Người bệnh tăng huyết áp tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng ngưu tất.
