Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.496 bài, trang 351 trên 1.475
Nhiều người truyền tai nhau ăn me giúp ổn định đường huyết, nhưng khoa học cho thấy cùi me ăn thông thường không có tác dụng hạ đường huyết trên người. Tiềm năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết chỉ được ghi nhận từ chiết xuất hạt me trong các nghiên cứu trên động vật, chưa được chứng minh lâm sàng trên người bệnh.
Nhiều người tin thịt lợn rừng ít mỡ, nhiều đạm nên an toàn cho bệnh gút, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy thịt hoang dã chứa hàm lượng protein cao cùng nguy cơ tồn dư kim loại nặng như chì và ký sinh trùng, có thể gây hại cho sức khỏe và thận của người bệnh.
Lục lặc lá dài (chi *Crotalaria*) chứa các alkaloid pyrrolizidine có độc tính cao với gan. Bệnh nhân có tiền sử hoặc đang mắc bệnh gan tuyệt đối không được sử dụng loại thảo mộc này do nguy cơ gây viêm tắc tĩnh mạch xoang gan, hoại tử tế bào gan và suy gan cấp nguy hiểm tính mạng.
Ăn me hoặc dùng các sản phẩm từ me đồng thời với thuốc hạ sốt, giảm đau aspirin có thể làm tăng nguy cơ chảy máu bất thường. Tương tác dược lý giữa me và aspirin đòi hỏi người dùng phải thận trọng, tránh kết hợp tùy tiện mà không có hướng dẫn từ bác sĩ.
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc từ dã bách hợp (lục lạc không cuống) để chữa dứt điểm viêm họng, tiêu viêm. Tuy nhiên, y học hiện đại khẳng định chưa có thử nghiệm lâm sàng chuẩn hóa nào trên người chứng minh tác dụng này, trong khi cây chứa các hợp chất alkaloid có nguy cơ gây độc tính cao.
Nhiều nam giới tìm mua mao tử tàu với hy vọng tráng dương và tăng cường bản lĩnh phái mạnh. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện tại chỉ ghi nhận tác dụng kháng khuẩn đường ruột và gây độc tế bào trong ống nghiệm, hoàn toàn chưa có bằng chứng chứng minh hiệu quả tăng cường sinh lý ở người.
Củ cọc màn (mao tử tàu) là cây mọc hoang dã từng được đồng bào vùng cao đào củ ăn hoặc dùng trong dân gian. Tuy nhiên, việc tự ý thu hái ngoài tự nhiên tiềm ẩn rủi ro nhầm lẫn nghiêm trọng với các loài cây dại chứa độc tính cao do hình thái tương đồng, đòi hỏi kỹ thuật nhận diện chuẩn xác.
Lục phàn (sắt sunfat) là dược chất bổ sung sắt phổ biến nhưng tiềm ẩn độc tính ăn mòn niêm mạc qua phản ứng stress oxy hóa. Người viêm loét dạ dày, bệnh nhân ứ sắt hemochromatosis, người xơ gan và người cao tuổi rối loạn nuốt tuyệt đối không nên tự ý sử dụng để tránh nguy cơ loét thủng tiêu hóa và ngộ độc tạng.
Maqui berry nổi tiếng nhờ hàm lượng chất chống oxy hóa cao, nhưng không phải ai cũng dùng được. Hiện chưa có đủ nghiên cứu an toàn trên phụ nữ mang thai, người huyết áp thấp hoặc người sắp phẫu thuật. Việc tự ý dùng thực phẩm bổ sung liều cao có thể gây nguy cơ tiềm ẩn cho sức khỏe.
Mang tiêu và huyền minh phấn cùng có nguồn gốc từ muối natri sulfat nhưng khác biệt ở dạng tồn tại: mang tiêu là khoáng thạch ngậm nước lẫn tạp chất tự nhiên, còn huyền minh phấn là dạng tinh chế làm mất nước kết tinh, có độ tinh khiết cao hơn và dược tính tập trung hơn.
Maqui berry thường được quảng bá rầm rộ như "vua chống lão hóa" nhờ chỉ số chống oxy hóa phòng thí nghiệm ngất ngưởng. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy khả năng hấp thu và chuyển hóa anthocyanin trong cơ thể người còn nhiều hạn chế, phần lớn tác dụng mới dừng lại ở thử nghiệm ống nghiệm.
Mao tử tàu (chi *Eriosema*) chứa nhiều hợp chất tự nhiên đáng chú ý, nổi bật là nhóm flavonoid prenyl hóa. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay về tiềm năng chống viêm của loài này mới dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào và độc tính tiền lâm sàng, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Nhiều lời đồn dân gian cho rằng hạt lục lạc lá ổi tròn giúp thanh nhiệt, giải độc và chữa mụn nhọt. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện đại khẳng định hạt của loại cây này chứa hàm lượng độc tố pyrrolizidine alkaloid rất cao, có thể gây tổn thương xơ gan, suy thận và tăng áp động mạch phổi nguy hiểm.
Người tiểu đường tuýp 2 hoàn toàn có thể ăn macca và các loại hạt cây. Với hàm lượng carbohydrate thấp cùng chất béo chưa bão hòa dồi dào, hạt giúp giảm mức tăng đường huyết sau ăn khi dùng thay thế tinh bột tinh chế, đồng thời hỗ trợ cải thiện mỡ máu và giảm nguy cơ tim mạch.
Pyrrolizidine alkaloid trong cây lục lặc lá dài là độc chất nguy hiểm, có khả năng phá hủy tế bào nội mô xoang gan. Hoạt chất này làm bít tắc vi mạch, cản trở tái sinh tế bào gan và gây hội chứng tắc nghẽn xoang gan với tỷ lệ tử vong cao ở thể nặng.
Chiết xuất cây mao lương chứa nhiều hoạt chất kháng viêm nhưng cũng tiềm ẩn cơ chế kích ứng mô phức tạp. Dữ liệu khoa học hiện hành chưa có báo cáo cụ thể về chỉ số men gan và thận khi dùng quá liều loài cây này, do đó việc tự ý dùng liều cao mang lại nhiều rủi ro.
Đắp cây mao lương tươi trị đau khớp là mẹo dân gian truyền miệng nhưng tiềm ẩn nguy cơ tổn thương da nghiêm trọng. Các bằng chứng y học ghi nhận việc tiếp xúc trực tiếp loài thực vật này dễ gây viêm da tiếp xúc thực vật, hình thành bọng nước và bỏng hóa chất, trong khi hiệu quả điều trị viêm khớp ở người vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng đối chứng.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ cây thuộc chi lục lạc có khả năng ức chế vi khuẩn nhất định. Tuy nhiên, đây mới chỉ là thử nghiệm bước đầu trên tế bào và ống nghiệm, hoàn toàn chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả thay thế thuốc kháng sinh trong điều trị bệnh ở người.
Rượu ngâm củ mao tử tàu tươi thường được truyền tai như bài thuốc bồi bổ, nhưng dữ liệu khoa học cho thấy rễ loài cây này chứa các hợp chất có hoạt tính độc tế bào. Tự ý dùng củ tươi ngâm rượu không rõ liều lượng tiềm ẩn 4 rủi ro tàn phá gan thận nghiêm trọng.
Bột mai mực giàu canxi cacbonat aragonite giúp loại bỏ mảng bám và cao răng nhờ độ nhám cơ học. Tuy nhiên, việc tự ý dùng bột thô chà xát lâu dài có thể làm mài mòn lớp men mỏng manh, dẫn đến tổn thương cấu trúc răng và gây ê buốt kéo dài.
