Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 625 trên 1.483
Nhiều phụ huynh truyền tai nhau dùng rễ cây bổ béo để chữa còi xương cho trẻ nhỏ. Đây là quan niệm sai lầm và tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Dược liệu thô chứa hoạt chất saponin có thể gây ngộ độc, quá tải hệ thống gan thận non nớt của trẻ, làm chậm trễ việc can thiệp y tế chuẩn xác.
Nhiều lời đồn thổi coi cam đàng hoang như thần dược trị bách bệnh và ung thư, nhưng các bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính hỗ trợ chống viêm và ức chế tế bào trong ống nghiệm, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Phụ nữ mang thai không nên dùng an tức hương bồ đề để an thần do thiếu hụt hoàn toàn dữ liệu lâm sàng về an toàn thai kỳ. Hoạt tính thúc đẩy estrogen, kích thích tuần hoàn máu và nguy cơ tạp chất lên tới 29,6% trong sản phẩm thương mại có thể đe dọa sự phát triển của thai nhi.
Nghiên cứu lâm sàng cho thấy uống 70 mL nước ép camu camu nguyên chất mỗi ngày giúp giảm đáng kể các gốc tự do ROS, tổn thương DNA và các dấu ấn viêm ở người hút thuốc lá mạn tính. Tác dụng này vượt trội hơn viên uống vitamin C cùng liều lượng nhờ sự hiệp đồng của polyphenol và khoáng chất tự nhiên.
Trà bụp giấm giàu chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào gan trước các tác nhân gây hại, nhưng sử dụng chiết xuất liều cao kéo dài có thể gây rối loạn men gan và tiềm ẩn độc tính. Người dùng cần hiểu rõ ngưỡng tiêu thụ an toàn để bảo vệ gan thận hiệu quả.
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên dùng cam xũng để chữa cảm sốt. Hoạt chất trong các loài thảo mộc chi Sauropus tiềm ẩn nguy cơ kích thích co thắt cơ tử cung mạnh, làm tăng rủi ro sảy thai và sinh non nguy hiểm cho cả mẹ lẫn con.
Phụ nữ mang thai không nên uống cam thảo nam để thanh nhiệt. Dược liệu này chứa nhiều hoạt chất sinh học kích thích hạ đường huyết mạnh, tiềm ẩn nguy cơ gây co bóp tử cung bất thường và hiện chưa có bất kỳ dữ liệu lâm sàng nào chứng minh tính an toàn cho thai kỳ.
Uống nước lá cam thảo dây có thể giúp làm dịu cảm giác rát họng tạm thời, nhưng bằng chứng giảm ho, chống co thắt hiện chỉ dừng lại ở các mô hình tế bào và động vật thí nghiệm. Chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả tiêu đờm, trị ho dứt điểm trên người.
Uống nhiều nước cam không thể giúp bạn khỏi cảm lạnh ngay lập tức. Dù vitamin C có thể hỗ trợ làm giảm khoảng 15% mức độ nghiêm trọng của bệnh, hàm lượng vitamin C trong vài ly cam tươi không đủ tương đương liều điều trị trong nghiên cứu và không có tác dụng phòng ngừa hoàn toàn.
Tinh dầu hoa cam đắng (Neroli) được khoa học chứng minh có khả năng hỗ trợ giảm lo âu và ổn định nhịp tim, huyết áp ngắn hạn trong các tình huống căng thẳng y tế. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện nay vẫn giới hạn ở quy mô mẫu nhỏ và không thay thế được điều trị chuyên khoa.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược thô kết hợp thuốc tây mà không biết nguy cơ tương tác thuốc qua gan. Các hoạt chất thực vật có thể ức chế hoặc kích hoạt enzyme cytochrome P450, làm biến đổi nồng độ thuốc điều trị trong máu, dẫn đến ngộ độc hoặc thất bại điều trị nguy hiểm.
Rễ cam toại chứa nhiều diterpene có khả năng ức chế mạnh tế bào ung thư trong ống nghiệm. Dù vậy, độc tính kích ứng cao và nguy cơ phá hủy tế bào lành khiến vị thuốc này chưa thể dùng làm thuốc điều trị ung thư trên người.
Nhiều người có thói quen hãm lá cam thảo dây uống thay nước mỗi ngày vì vị ngọt thanh mát, dễ chịu. Dù thảo mộc này chứa các hoạt chất chống oxy hóa, việc dùng liên tục tiềm ẩn nguy cơ tích lũy độc tính abrin hiện diện ở mọi bộ phận cây, do đó không nên uống hằng ngày.
Cam toại có tác dụng trục dịch, lợi tiểu trên mô hình động vật nhưng chứa độc tính đường ruột và gan rất mạnh. Nguy cơ viêm loét, hoại tử biểu mô ruột cấp tính cao khiến vị thuốc này không thể tùy tiện sử dụng, người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng chữa tràn dịch.
Cam thảo đất chứa nhiều hoạt chất sinh học hỗ trợ hạ đường huyết và thanh nhiệt, nhưng có thể gây nguy hiểm cho người hay tụt đường huyết, huyết áp thấp, suy thận và người thể hàn. Dùng sai đối tượng dễ dẫn đến choáng váng, tụt huyết áp kịch phát hoặc rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng.
Cam thảo đất chứa các hoạt chất kích thích tiết insulin và ức chế enzym phân giải đường tương đương thuốc tây. Việc tự ý uống chung thảo dược này với thuốc điều trị đái tháo đường có thể tạo ra tương tác hiệp đồng nguy hiểm, làm tụt đường huyết đột ngột và đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.
Nghiên cứu trên cây cam thảo đá bia (*Telosma procumbens*) tại Việt Nam ghi nhận sự hiện diện của 18 hợp chất polyoxypregnane glycoside mới, nổi bật với hoạt chất ngọt gấp 1.000 lần đường sucrose. Tuy nhiên, mọi dữ liệu hiện chỉ dừng lại ở bước phân lập cấu trúc hóa học in vitro, chưa có bằng chứng lâm sàng về khả năng chống oxy hóa trên người.
Cam thảo đá bia có vị ngọt đậm tự nhiên nhờ hợp chất polyoxypregnane glycoside, nhưng uống mỗi ngày thay nước lọc tiềm ẩn nguy cơ quá tải gan thận, kích ứng dạ dày do tích tụ hợp chất đắng và saponin, hoàn toàn không an toàn cho sức khỏe.
Rau cam thìa mọc hoang được nhiều người hái ăn nhờ hương vị lạ và chất chống oxy hóa tự nhiên, nhưng ẩn chứa nguy cơ tích tụ acid oxalic gây hại bài tiết, vị đắng gắt khó tiêu và nguy cơ nhiễm kim loại nặng từ đất ô nhiễm nếu chế biến sai cách.
Cây cam xũng (*Sauropus rostratus*) được dân gian dùng trị ho, viêm họng. Khoa học bước đầu ghi nhận chiết xuất từ chi cây này có hoạt tính kháng viêm trên tế bào và động vật, nhưng người bệnh cần dùng thận trọng do thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người.
