Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.648 bài, trang 289 trên 483
Folate tự nhiên từ thực phẩm và axit folic tổng hợp có cơ chế hấp thu khác biệt. Dù axit folic nhân tạo có sinh khả dụng cao hơn gấp 1,7 lần, việc bổ sung quá mức dễ làm tích tụ axit folic chưa chuyển hóa trong máu, tiềm ẩn nguy cơ suy giảm miễn dịch và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Viên axit folic liều cao 5mg không dành cho mọi thai phụ mà chỉ được chỉ định cho trường hợp nguy cơ cao như từng sinh con dị tật ống thần kinh hoặc đang dùng thuốc động kinh. Người mang thai bình thường chỉ cần liều sinh lý 0,4 đến 0,8mg mỗi ngày.
Người béo phì có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt vitamin A chức năng dù lượng dự trữ không thiếu. Sự rối loạn điều hòa protein RBP4 từ mô mỡ và gan cản trở dòng luân chuyển bình thường của vi chất đến tế bào, làm gia tăng nguy cơ kháng insulin và các bệnh lý chuyển hóa tim mạch.
Người ăn chay thuần rất ít khi bị thiếu folate nhờ nguồn rau xanh và hạt họ đậu dồi dào trong khẩu phần ăn hàng ngày. Tuy nhiên, việc thừa hưởng lượng folate dồi dào không đồng nghĩa với đủ chất, bởi người ăn chay vẫn cần chủ động bổ sung vitamin B12 và các vi chất thiết yếu khác.
Rau bina, bông cải xanh, cải thìa, măng tây và cải Brussels là những nguồn cung cấp folate tự nhiên dồi dào nhất. Tuy nhiên, luộc ngập nước có thể làm thất thoát tới 64% vi chất do rửa trôi, trong khi phương pháp hấp chín tới giúp bảo toàn tối đa lượng vitamin B9 quý giá này cho cơ thể.
Người mắc bệnh gan mạn tính không nên tự ý dùng viên uống vitamin A. Gan tổn thương làm tế bào hình sao mất khả năng lưu trữ bình thường, khiến ngưỡng chịu độc hạ thấp. Việc bổ sung không kiểm soát dễ kích hoạt tế bào tạo xơ, tăng tích tụ collagen, đẩy nhanh tiến trình xơ gan và tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
Người chạy bộ đường dài cần lượng đạm cao hơn bình thường để bù đắp tổn thương mô cơ bắp và chống lại quá trình oxy hóa acid amin làm năng lượng. Bổ sung đủ protein sau vận động kết hợp nạp carbohydrate hợp lý là chìa khóa duy trì cơ bắp.
Nghiên cứu cho thấy omega-3 dạng triglyceride tái ester hóa có sinh khả dụng đường uống cao hơn dạng ethyl ester tổng hợp từ 24% đến hơn 50%. Do có cấu trúc tự nhiên, dạng triglyceride dễ phân cắt và hấp thu qua niêm mạc ruột hơn, đặc biệt khi dùng trong các bữa ăn ít chất béo.
Ăn 2 khẩu phần cá mỗi tuần (khoảng 280g), kết hợp cá béo như cá thu hay cá trích, hoàn toàn đáp ứng đủ lượng EPA và DHA cơ bản cho cơ thể. Thói quen này giúp tăng đáng kể chỉ số omega-3 trong máu và bảo vệ sức khỏe tim mạch hiệu quả.
Bổ sung omega-3 chỉ mang lại hiệu quả cải thiện khiêm tốn đối với các triệu chứng của trẻ mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Bằng chứng khoa học khẳng định dưỡng chất này chỉ nên dùng như một liệu pháp bổ trợ, hoàn toàn không thể thay thế thuốc kê đơn y khoa.
DHA giữ vai trò thiết yếu trong việc hình thành cấu trúc não bộ và thị giác của trẻ nhỏ, đặc biệt là trong 1.000 ngày đầu đời. Dù vậy, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy việc bổ sung vi chất này không trực tiếp nâng cao chỉ số thông minh (IQ) dài hạn một cách vượt trội.
Gen BCMO1 chịu trách nhiệm chuyển hóa beta-carotene từ thực vật thành vitamin A có hoạt tính sinh học. Do các đột biến gen đơn nucleotide (SNP) phổ biến làm giảm tới 48-69% hoạt tính enzyme, có đến 45% người khỏe mạnh hấp thu và chuyển hóa rất kém tiền chất này, đòi hỏi chế độ bổ sung dinh dưỡng linh hoạt hơn.
Nhiều người tin đạm thủy phân hấp thu nhanh vượt trội và tăng cơ tốt hơn đạm nguyên vẹn. Các nghiên cứu lâm sàng cho thấy độ thủy phân không làm tăng tốc độ hấp thu amino acid trong máu người so với whey thường, đồng thời hiệu quả đồng hóa cơ bắp giữa hai dạng này là tương đương nhau.
Cơ thể người chuyển đổi axit béo ALA từ hạt chia thành DHA với tỷ lệ cực thấp, thường dưới 1% hoặc thậm chí dưới 0,5% ở người trưởng thành. Do đó, việc chỉ dùng các loại hạt thực vật không thể mang lại nồng độ DHA tương đương với dầu cá biển hay hải sản trực tiếp.
Người ăn chay thuần có thể bổ sung trực tiếp DHA và EPA qua dầu vi tảo biển thay thế cho dầu cá. Do cơ thể chuyển đổi omega-3 từ các loại hạt sang DHA rất thấp, vi tảo là nguồn thực vật duy nhất cung cấp sẵn DHA, giúp bảo vệ mắt, trí não và duy trì sức khỏe tối ưu.
EPA chiếm ưu thế về khả năng ức chế các phản ứng tiền viêm thông qua điều hòa cytokine, rất phù hợp với người bị viêm khớp. Ngược lại, DHA là thành phần cấu trúc then chốt giúp bảo vệ màng tế bào và phục hồi tốc độ dẫn truyền thần kinh của não bộ.
Cắt giảm tinh bột quá mức khiến cơ thể người già thiếu năng lượng, kích hoạt quá trình dị hóa protein cơ bắp để tạo đường. Để phòng ngừa teo cơ vân (Sarcopenia), người cao tuổi cần duy trì đủ lượng carbohydrate phức hợp, chia đều protein trong ngày kết hợp tập kháng lực nhẹ nhàng.
Ăn khoảng 30 gram nhân quả óc chó mỗi ngày giúp bổ sung 1,5 gram axit béo omega-3 ALA, hỗ trợ hạ mỡ máu và cải thiện huyết áp. Dù tỷ lệ chuyển hóa thành DHA hạn chế, việc đưa hạt óc chó vào chế độ ăn thay thế chất béo bão hòa vẫn mang lại lợi ích tim mạch đáng kể.
Sữa mẹ là nguồn cung cấp vitamin A chính cho trẻ 6 tháng đầu đời, nhưng lượng retinol trong sữa non và sữa trưởng thành phụ thuộc chặt chẽ vào chế độ ăn của người mẹ. Nếu bữa ăn của mẹ thiếu hụt, sữa mẹ có thể không đủ để tạo nguồn dự trữ vi chất ở gan cho sự phát triển của trẻ.
Nhiều người kỳ vọng uống dầu cá omega-3 giúp ngăn ngừa suy giảm trí nhớ tuổi già, nhưng các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn cho thấy sản phẩm này không giúp phòng tránh suy giảm nhận thức hay bệnh Alzheimer. Lợi ích chỉ le lói ở người bị thiếu hụt nghiêm trọng.
