Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
3.837 bài, trang 95 trên 192
Chi Tetrastigma, tiêu biểu là dây quai bị (*Tetrastigma hemsleyanum*), chứa nguồn flavonoid dồi dào với nhiều tiềm năng chống oxy hóa, kháng viêm và ức chế virus trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn còn thiếu hụt, người dân không nên xem thảo dược này là thuốc chữa bách bệnh.
Nhiều lời đồn thổi xem dây thuốc cá (Millettia pachyloba) như phương thuốc thần kỳ tiêu diệt ung thư. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học đến nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính độc tế bào của một số hợp chất trong phòng thí nghiệm (in vitro), chưa từng thử nghiệm lâm sàng trên người bệnh.
Dù dây hương chứa flavonoid và acid phenolic có khả năng kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, hiện chưa có bằng chứng khoa học chứng minh dược liệu này chữa khỏi viêm tiết niệu ở người. Thậm chí, độc tính từ alkaloid pyrrolizidine trong cây còn tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho gan nếu tự ý sử dụng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất lá dây xanh có tác dụng giảm đường huyết và bảo vệ tế bào gan, thận trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng loại lá này thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Chiết xuất từ lá dây xanh bước đầu cho thấy khả năng làm giảm tích tụ mỡ gan, chống lại stress oxy hóa và giảm viêm trong các mô hình thí nghiệm tiền lâm sàng. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả điều trị thực tế.
Chiết xuất từ cây thuộc chi Rourea (họ Dây khế) bước đầu thể hiện tác dụng giảm đau và ức chế các chất gây viêm như TNF-alpha và IL-1beta trong các mô hình thực nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người, vì vậy người bệnh không nên tự ý sử dụng để chữa bệnh.
Rễ dây khai (*Coptosapelta flavescens*) chứa các hợp chất quinone và chất chống oxy hóa có tiềm năng kháng viêm thực nghiệm. Tuy nhiên, tác dụng ức chế ký sinh trùng sốt rét *Plasmodium* của dược liệu này hiện chưa có bằng chứng lâm sàng trên người, người dân không được tự ý dùng thay thế thuốc trị bệnh.
Dầu hạt săng máu (*Celastrus paniculatus*) được nhiều người kỳ vọng giúp tăng cường trí nhớ và bảo vệ não bộ. Dù các nghiên cứu trên chuột ghi nhận tác dụng chống oxy hóa và hỗ trợ nhận thức tích cực, dữ liệu lâm sàng trên người hiện vẫn vô cùng hạn chế, đòi hỏi người dùng phải hết sức cẩn trọng.
Các hoạt chất alkaloid trong dây lõi tiền như cepharanthine mang hoạt tính sinh học đa dạng nhưng có khả năng gây độc tế bào mạnh mẽ ở nồng độ nhất định. Việc tự ý dùng thảo dược thô tiềm ẩn nhiều rủi ro, người dân không nên tự điều trị khi chưa có hướng dẫn y khoa.
Hạt dây táo chứa picrotoxin - hoạt chất gây co giật nguy hiểm do phong tỏa thụ thể GABA-A và chặn dòng ion clorua trong hệ thần kinh. Độc tính mạnh đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu thực nghiệm, người dân tuyệt đối không tự ý dùng loại hạt này làm thực phẩm hay thuốc uống để tránh nguy cơ ngộ độc đe dọa tính mạng.
Dây thìa canh có thể hỗ trợ hạ đường huyết lúc đói và giảm chỉ số HbA1c trong các thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ mạnh để khẳng định thảo dược này có thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường theo toa.
Nhiều lời truyền miệng cho rằng dây tơ mành có khả năng kháng viêm vượt trội, chữa lành các chứng bệnh mạn tính. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy hoạt tính này mới chỉ dừng lại ở thử nghiệm trong ống nghiệm và trên mô hình chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào trên cơ thể người.
Dây lõi tiền thường được dân gian truyền tai nhau như bài thuốc thông tiểu, trị sỏi thận. Dù một số hoạt chất chiết xuất từ chi thảo dược này ghi nhận hiệu quả lợi tiểu trên mô hình động vật, đến nay vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh cây có thể làm tan sỏi ở người.
Cao lá thường xuân là thảo dược phổ biến giúp giảm ho và long đờm nhờ hoạt tính chống co thắt phế quản và chống viêm. Các nghiên cứu lâm sàng ghi nhận hiệu quả cải thiện chức năng hô hấp trên hàng chục nghìn bệnh nhân, nhưng người dùng cần thận trọng nguy cơ kích ứng dạ dày và tương tác thuốc chuyển hóa qua gan.
Các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất từ các loài thuộc chi dây nôi (*Cissus*) có khả năng giảm tổn thương niêm mạc dạ dày nhờ hoạt tính chống oxy hóa, kháng viêm và bảo tồn lớp chất nhầy. Tuy nhiên, dữ liệu này hoàn toàn chỉ mới dừng lại ở thử nghiệm động vật, chưa có bằng chứng kiểm chứng trên người.
Dù dây nôi (*Cissus adnata*) được dân gian truyền tai nhau về công dụng trị đau khớp, các bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở thử nghiệm tiền lâm sàng trên động vật và trong ống nghiệm. Chưa có nghiên cứu lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả chữa khớp của loài cây này.
Các hợp chất đắng clerodane diterpenoid phân lập từ dây ký ninh thể hiện khả năng ức chế phản ứng viêm đáng kể trên tế bào nuôi cấy. Dù vậy, dữ liệu lâm sàng trên người vẫn chưa đầy đủ, trong khi chiết xuất thô từ cây tiềm ẩn nguy cơ kích hoạt phản ứng viêm và đe dọa gây độc tế bào gan.
Cao chiết dây bình bát (danh pháp đồng nghĩa *Melothria maderaspatana* hay *Mukia maderaspatana*) cho thấy khả năng bảo vệ mô gan và hạ men gan trong các thử nghiệm trên chuột. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có; thảo dược này không thể thay thế phác đồ điều trị bệnh gan theo y học hiện đại.
Nhiều tin đồn lan truyền dâu gai có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư, chữa khỏi bệnh nan y. Tuy nhiên, các nghiên cứu hoạt chất mới dừng lại ở mức thử nghiệm tế bào ống nghiệm và trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng chứng minh hiệu quả điều trị ung thư trên người.
Nhiều người quan tâm thành phần hóa học của dây bánh nem (chi *Bowringia*), song các nghiên cứu cung cấp hiện tập trung vào chi *Callicarpa* (tử châu). Bằng chứng cho thấy các loài thực vật này chứa nhóm chất triterpenoid, flavonoid, phenylethanoid glycoside và tinh dầu, có tiềm năng cầm máu trong thử nghiệm thực nghiệm.
