Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.671 bài, trang 105 trên 234
Chế độ ăn keto giúp hạ HbA1c và hỗ trợ giảm cân hiệu quả ở người đái tháo đường tuýp 2 thừa cân. Dù vậy, người bệnh tuyệt đối không tự ý áp dụng khi đang dùng thuốc điều trị do nguy cơ hạ đường huyết, toan ceton và rối loạn mỡ máu.
Người đái tháo đường tuýp 2 khi tiêu thụ ngũ cốc nguyên hạt, quả mọng hay các loại đậu cần kiểm soát nghiêm ngặt tổng lượng carbohydrate. Dữ liệu khoa học chứng minh việc hạn chế bột đường, ăn đúng thứ tự và kiểm soát hành vi ăn uống giúp hạ HbA1c hiệu quả và bền vững.
Người suy thận mạn không nên tự ý áp dụng chế độ ăn MIND. Lượng lớn rau xanh, hạt khô và ngũ cốc trong thực đơn này chứa hàm lượng kali rất cao, dễ làm bùng phát biến chứng tăng kali máu nguy hiểm khi chức năng lọc của thận đã suy giảm.
Nghiên cứu cho thấy chế độ ăn MIND giàu thực phẩm chống oxy hóa giúp giảm đáng kể nguy cơ xuất hiện triệu chứng trầm cảm và lo âu ở người cao tuổi. Dù vậy, mô hình dinh dưỡng này đóng vai trò hỗ trợ phòng ngừa và nâng cao thể trạng, không thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Người mang gen nguy cơ APOE-ε4 vẫn nhận được lợi ích bảo vệ não bộ từ chế độ ăn MIND. Nghiên cứu khẳng định gen và dinh dưỡng tác động độc lập đến nguy cơ sa sút trí tuệ, do đó chế độ ăn lành mạnh được khuyến nghị cho toàn bộ cộng đồng thay vì chỉ riêng nhóm di truyền.
Chế độ ăn keto có thể hỗ trợ hạ huyết áp và giảm cân nhanh trong thời gian ngắn, nhưng hiệu quả lâu dài chưa rõ ràng và tiềm ẩn nguy cơ rối loạn lipid máu, tổn hại tim hoặc thận. Người mắc bệnh cao huyết áp không nên tự ý áp dụng mà cần tham vấn bác sĩ điều trị.
Tình trạng mất ngủ khi mới bắt đầu ăn keto chủ yếu do biến động nồng độ serotonin và hormone cortisol khi giảm mạnh lượng tinh bột buổi tối. Sự xáo trộn này khiến hệ thần kinh hưng phấn tạm thời trước khi cơ thể thích nghi với trạng thái ketosis để cải thiện giấc ngủ sâu về sau.
Chế độ ăn Địa Trung Hải có thể giúp giảm nồng độ axit uric máu nhờ nguồn chất béo thực vật dồi dào và các chất chống viêm. Tuy nhiên, người bệnh gút cần biến chế độ này bằng cách kiểm soát chặt lượng hải sản và thịt nạp vào, tránh để lượng purin cao kích hoạt các cơn đau khớp cấp tính.
Chế độ ăn keto làm tăng thể ceton trong máu, gây cạnh tranh đào thải acid uric tại ống thận và làm giảm bài tiết chất này qua nước tiểu. Sự ứ đọng acid uric kết hợp cùng khẩu phần giàu purin từ thịt dễ khiến nồng độ urate máu tăng cao, làm khởi phát các cơn gút cấp đau đớn.
Chế độ ăn DASH giúp duy trì độ lọc cầu thận và làm chậm đà suy giảm chức năng thận ở bệnh nhân tiểu đường kèm tăng huyết áp. Bằng chứng khoa học dài hạn cho thấy tuân thủ DASH giúp giảm nguy cơ tiến triển thành bệnh thận giai đoạn cuối, nhờ giảm thịt đỏ và bổ sung đạm thực vật từ hạt và đậu.
Nhiều người bệnh suy tim thường kiêng muối tuyệt đối vì sợ ứ nước, nhưng các bằng chứng khoa học cho thấy siết natri quá mức có thể gây hại cho tim và thận. Bệnh nhân suy tim phân suất tống máu giảm cần hiểu đúng mức hạn chế natri an toàn để tránh biến chứng nguy hiểm.
Chế độ ăn Địa Trung Hải giàu omega-3, chất chống oxy hóa và chất xơ giúp cải thiện rõ rệt tình trạng kháng insulin, giảm viêm mạn tính và hỗ trợ điều hòa chu kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ mắc buồng trứng đa nang. Đây là can thiệp dinh dưỡng nền tảng giúp phục hồi sức khỏe chuyển hóa và sinh sản an toàn.
Chế độ ăn DASH không chỉ giúp hạ huyết áp mà còn hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ và giảm nguy cơ mất ngủ. Bằng việc cung cấp dồi dào magie, kali, chất xơ và tiền chất serotonin từ thực vật, DASH giúp làm dịu hệ thần kinh, giảm viêm và hạn chế căng thẳng oxy hóa trong cơ thể.
Chế độ ăn Địa Trung Hải giàu thực vật, dầu ô liu và cá béo giúp cải thiện triệu chứng trầm cảm nhờ tác động kháng viêm và cân bằng trục ruột - não. Nghiên cứu thực nghiệm SMILES chứng minh thay đổi chế độ dinh dưỡng lành mạnh hỗ trợ thuyên giảm bệnh hiệu quả khi kết hợp với điều trị y khoa.
Chế độ ăn keto giàu chất béo bão hòa có thể làm tăng đáng kể nồng độ cholesterol LDL (LDL-C) và ApoB trong máu, đặc biệt ở người trẻ và người thể trạng gầy. Việc nắm rõ cơ chế và theo dõi định kỳ các chỉ số lipid máu giúp phòng ngừa các nguy cơ tim mạch tiềm ẩn.
Chế độ ăn keto giàu đạm và chất béo có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận do làm thay đổi môi trường nước tiểu, thúc đẩy lắng đọng tinh thể canxi oxalat và acid uric. Nắm rõ cơ chế bài tiết, bổ sung đủ nước và kiểm soát khẩu phần chất béo là cách cần thiết để bảo vệ hệ tiết niệu.
Chế độ ăn DASH giúp giảm tới 45% nguy cơ sỏi thận nói chung nhờ làm tăng thể tích nước tiểu và citrate ức chế sỏi. Dù lượng oxalat từ hạt có thể tăng nhẹ qua thận, việc kết hợp đồng thời canxi từ sữa ít béo sẽ giúp trung hòa oxalat ngay tại ruột, ngăn ngừa sỏi hiệu quả.
Ăn tối muộn ảnh hưởng trực tiếp đến giấc ngủ và chuyển hóa năng lượng ban đêm. Bằng chứng khoa học cho thấy bữa ăn khuya nhiều chất béo hoặc giờ ăn thất thường làm gián đoạn giấc ngủ và tăng đường huyết, nhưng thời gian bữa ăn lý tưởng lại khác biệt tùy theo mức độ vận động thể chất.
Chế độ ăn MIND kết hợp giữa Địa Trung Hải và DASH chứa hàm lượng cao chất chống oxy hóa, được khoa học ghi nhận có khả năng làm chậm tốc độ suy giảm nhận thức theo tuổi tác tương đương trẻ hơn 7,5 tuổi và giảm thiểu nguy cơ sa sút trí tuệ.
Chế độ ăn DASH giúp hạ huyết áp, kiểm soát mỡ máu và giảm viêm, từ đó hỗ trợ làm chậm tốc độ suy giảm nhận thức ở người trưởng thành. Tuy nhiên, chế độ ăn hạn chế này không có tác dụng đảo ngược bệnh sa sút trí tuệ đã hình thành và có thể gây suy dinh dưỡng ở người cao tuổi mắc bệnh.
