Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.840 bài, trang 44 trên 242
Nhiều thai phụ tìm đến trà trần bì (vỏ quýt khô) như một mẹo dân gian để giảm bớt cảm giác buồn nôn khi ốm nghén. Tuy nhiên, y học hiện nay vẫn thiếu hụt các nghiên cứu lâm sàng chứng minh tính an toàn và liều lượng tối đa của loại trà này cho phụ nữ mang thai.
Qua lâu từ lâu đã được y học cổ truyền dùng để nhuận phế, giảm ho. Dù các nghiên cứu thực nghiệm hiện đại bước đầu ghi nhận khả năng kháng viêm và giảm co thắt đường thở của dược liệu này, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa đầy đủ để khẳng định hiệu quả thay thế thuốc điều trị.
Mướp rắn (qua lâu trắng) chứa nhiều hoạt chất sinh học được ghi nhận có khả năng hạ đường huyết trong các thử nghiệm tiền lâm sàng trên chuột. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị để dùng nước ép mướp rắn.
Quy bản (yếm rùa) cho thấy tiềm năng thúc đẩy tăng sinh và khoáng hóa tế bào xương trong các nghiên cứu trên chuột và ống nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng quy mô lớn trên người hiện vẫn chưa đầy đủ, người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thế phác đồ điều trị loãng xương chuẩn.
Người đang dùng thuốc tiểu đường uống thêm qua lâu trắng có nguy cơ bị tụt đường huyết quá mức do hiệu ứng cộng hưởng làm hạ glucose máu. Các nghiên cứu trên động vật cho thấy thảo dược này kích hoạt thụ thể insulin và tăng hấp thu đường, dễ tương tác bất lợi với thuốc điều trị nếu không có chỉ định y khoa.
Nhiều người kết hợp thảo dược với thuốc Tây y mà không biết nguy cơ tương tác. Dù chưa có nghiên cứu riêng trên qua lâu nhân, các dữ liệu khoa học cho thấy thảo dược nói chung có thể tương tác phức tạp với thuốc chống đông và thuốc hạ áp, làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc biến đổi tác dụng điều trị.
Cao quy bản thường được truyền tai là vị thuốc quý giúp dưỡng âm, cân bằng nội tiết tố và giảm các rối loạn tiền mãn kinh. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tác động của yếm rùa lên tế bào gốc và mô xương động vật, chưa có bằng chứng xác nhận khả năng điều hòa buồng trứng ở phụ nữ.
Cùi trắng phật thủ chứa nhiều chất xơ albedo và pectin hòa tan có thể hỗ trợ điều hòa lipid và nuôi dưỡng lợi khuẩn. Tuy nhiên, do đặc tính hút nước tạo độ nhớt cao và khả năng lên men sinh khí mạnh, ăn quá nhiều cùi phật thủ có thể dẫn đến trướng bụng, đầy hơi và cản trở hấp thu vi chất.
Các nghiên cứu khoa học ghi nhận chiết xuất lá và hoa phượng tím có hoạt tính kháng một số vi khuẩn như *E. coli* trong ống nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có bất kỳ thử nghiệm lâm sàng nào trên người chứng minh hiệu quả điều trị nhiễm khuẩn đường ruột, người dân tuyệt đối không nên tự ý dùng thay thuốc.
Cây phèn đen được dân gian truyền tai nhau về công dụng hạ đường huyết, nhưng các nghiên cứu hiện tại mới chỉ ghi nhận hoạt tính này trên chuột thí nghiệm. Do hoàn toàn thiếu thử nghiệm lâm sàng trên người, người bệnh không nên tự ý dùng dược liệu này thay thế thuốc điều trị.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất từ một số bộ phận của cây phật thủ (*Citrus medica*) có thể ức chế enzyme phân giải đường và làm giảm glucose máu trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có, người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc điều trị.
Phòng phong chứa các hoạt chất có khả năng kháng viêm và điều hòa miễn dịch trên động vật thí nghiệm, nhưng việc dùng độc vị để trị viêm mũi dị ứng trên người vẫn thiếu bằng chứng lâm sàng xác đáng. Người bệnh không nên tự ý sử dụng thay thế phác đồ y khoa chuẩn.
Nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận chiết xuất phục linh và hoạt chất acid pachymic có thể cải thiện độ nhạy insulin trên chuột và kích thích tế bào hấp thu đường. Dù vậy, thảo dược này chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người và không thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Phèn chua chứa muối nhôm giúp làm se và tắc tạm thời ống tuyến mồ hôi, kiểm soát hiệu quả mồ hôi nách nhẹ đến vừa nhưng chỉ mang tính chất hỗ trợ triệu chứng bề mặt tạm thời chứ không thể điều trị dứt điểm nguyên nhân gây mùi.
Phèn đen chứa hàm lượng polyphenol và hoạt chất kháng khuẩn cao giúp làm dịu sưng đau, nhưng quan niệm thảo dược này chữa khỏi sâu răng, viêm lợi là sai. Thảo mộc chỉ hỗ trợ ức chế vi sinh vật bề mặt, không thể thay thế điều trị nha khoa chuyên sâu.
Các nghiên cứu trên chuột cho thấy chiết xuất lá và các bộ phận trên mặt đất của cây phượng vĩ có khả năng hỗ trợ hạ đường huyết tương đương thuốc điều trị. Tuy nhiên, bằng chứng hiện mới dừng lại ở động vật, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người nên người bệnh tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Furanocoumarin trong bưởi gây ức chế mạnh enzyme CYP3A4, làm tăng nguy cơ ngộ độc thuốc hạ mỡ máu và tiểu đường. Dù phật thủ thuộc chi Cam chanh, hiện chưa có dữ liệu đối đầu trực tiếp về hàm lượng furanocoumarin ở loại quả này so với bưởi, nên người dùng thuốc điều trị mạn tính cần thận trọng.
Phô mai chứa nhiều canxi và peptide ức chế men chuyển hỗ trợ mạch máu, nhưng lại giàu natri tiềm ẩn nguy cơ tăng áp lực tuần hoàn. Người cao huyết áp không cần kiêng hoàn toàn nhưng nên dùng lượng vừa phải, chọn loại ít béo, ít muối và không dùng thay thế thuốc điều trị.
Phòng phong và khương hoạt đều là hai vị thuốc quen thuộc thuộc họ hoa tán (Umbelliferae/Apiaceae), thường có mặt trong các bài thuốc trị cảm mạo, đau nhức xương khớp. Dù cùng hỗ trợ giảm đau và kháng viêm, thành phần hóa học của phòng phong nổi bật với nhóm chromone và coumarin, giúp điều hòa miễn dịch và giảm viêm khớp; trong khi cả hai vị thuốc đều có khả năng ức chế enzym chuyển hóa thuốc CYP3A cần đặc biệt lưu ý khi sử dụng phối hợp.
Nhiều lời đồn thổi cho rằng cây phèo heo (còn gọi là tai tượng, diệp hạ châu gai hoặc Enterolobium) có thể trị dứt điểm đái tháo đường. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có chỉ dừng lại ở thử nghiệm chiết xuất thực vật trên chuột, khoảng cách đến người còn xa và tuyệt đối không được bỏ thuốc điều trị chuẩn.
