Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
373 bài, trang 5 trên 19
Nước chanh đào chứa lượng citrate tự nhiên giúp ức chế kết tinh canxi oxalat và bổ sung dịch cho thận. Dù vậy, chanh kiềm hóa nước tiểu kém hơn cam, không thể làm tan viên sỏi sẵn có và việc pha nhiều đường có thể làm tăng nguy cơ sỏi niệu.
Nước chanh đậm đặc giàu dưỡng chất nhưng tính axit cao cùng hoạt chất sinh học nhóm citrus tiềm ẩn rủi ro lớn. Bốn nhóm gồm người viêm loét dạ dày, mòn men răng nặng, cơ địa dị ứng họ cam quýt và người đang uống thuốc tim mạch cần hết sức cẩn trọng để tránh biến chứng.
Tuyệt đối không dùng cam thảo dây thay thế cam thảo Bắc. Dù cùng mang vị ngọt, hạt cam thảo dây chứa độc tố abrin cực mạnh gây ngưng trệ tổng hợp protein và tử vong. Nhầm lẫn hai dược liệu này dẫn đến viêm dạ dày ruột xuất huyết, suy đa tạng nguy hiểm.
Uống nước đun cam thảo nam thay hoàn toàn nước lọc suốt cả ngày là sai lầm phổ biến. Dược liệu này có hoạt tính sinh học mạnh, tác dụng lợi tiểu và hạ đường huyết; lạm dụng kéo dài gây quá tải bài tiết cho thận, tăng nguy cơ mất cân bằng điện giải và thiếu hụt nước tế bào.
Uống nước cam thảo đá bia để mát gan, giải độc rượu là kinh nghiệm dân gian được nhiều người truyền tai. Tuy nhiên, khoa học hiện đại chỉ mới ghi nhận loài cây này chứa glycoside tạo vị ngọt đậm, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh tác dụng hạ men gan hay giải độc.
Nước sắc cam thảo đá bia được nhiều người dùng vì vị ngọt đậm tự nhiên, nhưng phụ nữ có thai, người suy thận và trẻ nhỏ tuyệt đối không nên tự ý dùng. Hiện dữ liệu khoa học về độ an toàn và liều lượng của cây này còn rất thiếu, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc khôn lường.
Uống bài thuốc dân gian như cam xũng cùng lúc với thuốc kháng sinh và hạ sốt tiềm ẩn rủi ro tương tác bất lợi. Các hoạt chất thảo dược có thể ức chế hoặc cảm ứng hệ enzym chuyển hóa cytochrom P450 ở gan, làm biến động nồng độ thuốc trong máu, dẫn đến giảm hiệu quả trị bệnh hoặc tăng nguy cơ ngộ độc.
Cây cam xũng thuộc chi *Sauropus* chứa một số hợp chất có khả năng giảm chất trung gian gây viêm trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trực tiếp trên người còn rất thiếu; việc lạm dụng chiết xuất đậm đặc không thể thay thế thuốc điều trị và có nguy cơ tổn thương phổi.
Cam thảo nam (*Scoparia dulcis*) không gây tăng huyết áp vì hoàn toàn không chứa hoạt chất glycyrrhizin gây giữ muối nước như cam thảo bắc (*Glycyrrhiza glabra*). Đây là hai loài thực vật khác biệt, người tiêu dùng cần phân biệt rõ để sử dụng nước thảo mộc an toàn cho tim mạch.
Phụ huynh tuyệt đối không nên cho trẻ uống nước lá cam xũng khi bị ho. Loại lá này hoàn toàn thiếu nghiên cứu khoa học về độ an toàn và hiệu lực, tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc, quá liều và tổn thương gan thận non nớt của trẻ nhỏ.
Camu camu vượt trội hơn sơ ri acerola về cả hàm lượng vitamin C lẫn mật độ polyphenol tự nhiên. Dù vậy, cả hai loại quả đều rất nhạy cảm với nhiệt độ cao kéo dài, đòi hỏi quy trình bảo quản lạnh và chế biến đúng cách nhằm giữ trọn vẹn hoạt tính chống oxy hóa.
Chiết xuất từ quả bứa (Garcinia cambogia) thường được quảng bá giúp giảm cân, nhưng có thể gây tổn thương gan cấp tính, tụt đường huyết và tương tác thuốc nguy hiểm. Người bệnh gan, thận, đái tháo đường hoặc đang dùng thuốc điều trị tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Chiết xuất từ rễ, thân và lá cây cam đàng hoang thể hiện hoạt tính kháng khuẩn rõ rệt trong ống nghiệm, nổi bật là cao chiết lá bằng ethanol ức chế mạnh tụ cầu vàng. Dù vậy, các chuyên gia cảnh báo đây chỉ mới là kết quả thử nghiệm tiền lâm sàng, chưa thể thay thế thuốc kháng sinh điều trị.
Can khương (gừng khô) chứa hoạt chất có khả năng ức chế ngưng tập tiểu cầu và làm tăng nồng độ thuốc chống đông máu trong cơ thể. Việc phối hợp dược liệu này với các thuốc như rivaroxaban, dabigatran hay phenprocoumon có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa, chảy máu cam hoặc ho ra máu nguy hiểm.
Cam thảo đá bia (*Telosma procumbens*) thuộc họ Thiên lý, hoàn toàn không phải cam thảo bắc (*Glycyrrhiza glabra*) thuộc họ Đậu. Vị ngọt cực mạnh của cam thảo đá bia đến từ các pregnane glycoside chứ không chứa hoạt chất glycyrrhizin hay các flavonoid đặc trưng của cam thảo bắc.
Cam thảo nam được dùng nhiều trong dân gian để trị ho, sốt nhờ tính mát. Nghiên cứu thực nghiệm chứng minh chiết xuất cây có hoạt tính giảm đau, kháng viêm và an thần trên mô hình động vật. Dù vậy, dữ liệu thử nghiệm lâm sàng trên người vẫn còn thiếu để khẳng định thay thế thuốc đặc trị.
Cam xũng cùng chi với rau ngót chứa nhiều dinh dưỡng nhưng dùng sai cách dài ngày tiềm ẩn rủi ro lớn. Bài học từ các đợt ngộ độc thực vật chi *Sauropus* cho thấy nguy cơ viêm tiểu phế quản tắc nghẽn, suy giảm chức năng phổi nghiêm trọng do tích lũy độc tính khi uống sống kéo dài.
Chỉ thực từ quả cam đắng non cho thấy khả năng tăng cường co bóp dạ dày ruột và cân bằng hormone tiêu hóa trong nghiên cứu động vật. Tuy nhiên, hiệu quả trên người vẫn cần thêm bằng chứng lâm sàng xác thực, đòi hỏi người bệnh phải thận trọng khi áp dụng.
Cam thảo đã tách glycyrrhizin (DGL) được chứng minh lâm sàng giúp giảm đáng kể triệu chứng khó tiêu chức năng và hỗ trợ bảo vệ niêm mạc dạ dày sau 30 ngày sử dụng. Việc loại bỏ hoạt chất glycyrrhizin giúp người dùng hạn chế tác dụng phụ nguy hiểm như hạ kali máu hay tăng huyết áp do cam thảo tự nhiên gây ra.
Chiết xuất quả bứa (*Garcinia cambogia*) chứa axit hydroxycitric thường được dùng để giảm cân, nhưng liều cao hoặc dùng dài ngày tiềm ẩn nguy cơ tổn thương gan cấp và suy gan. Người dùng cần cẩn trọng với tương tác thuốc và không nên lạm dụng các sản phẩm bổ sung thiếu kiểm soát y tế.
