Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.840 bài, trang 83 trên 242
Dây đau xương được dân gian ca tụng là bài thuốc quý trị bệnh xương khớp. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm và giảm đau trên động vật thực nghiệm, chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô trên người và không thể thay thế phác đồ điều trị thoái hóa khớp.
Cây dó hẹp chứa nhiều hoạt chất sinh học tiềm năng như triterpenoid và phenolic, có khả năng kháng viêm và giảm tổn thương gan trên mô hình tế bào và động vật gặm nhấm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, người dân không nên tự ý dùng thay thế thuốc điều trị.
Tắm lá dã quỳ là mẹo dân gian phổ biến giúp giảm ngứa ngoài da. Thực nghiệm cho thấy dịch chiết dã quỳ có khả năng kháng tụ cầu khuẩn và ức chế phản ứng viêm, song không có tác dụng tiêu diệt ký sinh trùng cái ghẻ. Việc tự ý tắm nước lá có thể gây kích ứng và làm chậm trễ điều trị y khoa.
Chiết xuất từ chi Clematis (dây ông lão) thể hiện hoạt tính giảm đau, kháng viêm và giảm tổn thương sụn trên mô hình động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, y học hiện vẫn chưa có đủ thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao trên người để khẳng định hiệu quả điều trị đau xương khớp an toàn.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy dây đau xương chứa nhiều alkaloid và glycoside có khả năng ức chế các cytokine gây viêm như TNF-alpha, IL-1beta và điều hòa con đường truyền tín hiệu tế bào. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng hiện nay mới dừng ở mức tiền lâm sàng và người bệnh cần thận trọng khi sử dụng.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất lá dây xanh có tác dụng giảm đường huyết và bảo vệ tế bào gan, thận trên chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng loại lá này thay thế thuốc điều trị đái tháo đường.
Nhiều người có thói quen kết hợp thảo dược như dây toàn với thuốc tây nhằm tăng hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, việc dùng chung các dược liệu chưa rõ cơ chế với thuốc chuyển hóa qua gan tiềm ẩn nguy cơ ức chế enzym Cytochrome P450, làm chậm đào thải thuốc và tích tụ độc tính nguy hiểm.
Dây đau xương chứa các hoạt chất có khả năng làm giảm đường huyết trên mô hình động vật và ức chế enzym chuyển hóa thuốc tại gan. Khi dùng chung với thuốc điều trị đái tháo đường, người bệnh có thể đối mặt với nguy cơ hạ đường huyết quá mức và gia tăng gánh nặng lên chức năng gan.
Chiết xuất từ lá dây xanh bước đầu cho thấy khả năng làm giảm tích tụ mỡ gan, chống lại stress oxy hóa và giảm viêm trong các mô hình thí nghiệm tiền lâm sàng. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người để xác nhận hiệu quả điều trị thực tế.
Dây săng máu (*Celastrus paniculatus*) chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào thần kinh trên mô hình thực nghiệm. Dù vậy, khác với bạch quả đã có nghiên cứu lâm sàng, bằng chứng của dây săng máu hiện chỉ dừng lại ở động vật và chưa thể thay thế các liệu pháp điều trị y khoa chuẩn mực.
Nước sắc dây hương (bò khai) chứa nhiều hợp chất tự nhiên nhưng tiềm ẩn rủi ro tụt huyết áp và nguy cơ độc tính phôi thai. Phụ nữ mang thai, người có huyết áp thấp và người đang dùng thuốc điều trị cần đặc biệt thận trọng, tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để tránh ảnh hưởng xấu tới sức khỏe.
Các hoạt chất alkaloid trong dây lõi tiền như cepharanthine mang hoạt tính sinh học đa dạng nhưng có khả năng gây độc tế bào mạnh mẽ ở nồng độ nhất định. Việc tự ý dùng thảo dược thô tiềm ẩn nhiều rủi ro, người dân không nên tự điều trị khi chưa có hướng dẫn y khoa.
Nhiều lời đồn truyền tai cho rằng dây tơ mành có khả năng điều trị dứt điểm hen suyễn hoặc thay thế thuốc giãn phế quản cấp cứu. Thực tế khoa học chỉ ghi nhận một số nghiên cứu chiết xuất thực vật bước đầu trên động vật, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người chứng minh dây tơ mành thay thế được phác đồ y khoa.
Dù cùng thuộc họ Cà, dây toàn và các loài cà gai leo có dữ liệu nghiên cứu về gan rất khác nhau. Trong khi cà gai leo và các loài liên quan có nhiều bằng chứng thực nghiệm giúp giảm men gan và chống oxy hóa, dây toàn hiện chủ yếu được ghi nhận về hoạt tính điều hòa miễn dịch trên động vật.
Dây thìa canh có thể hỗ trợ hạ đường huyết lúc đói và giảm chỉ số HbA1c trong các thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện tại chưa đủ mạnh để khẳng định thảo dược này có thể thay thế thuốc điều trị đái tháo đường theo toa.
Nhiều người truyền tai nhau cách dùng dây thuốc cá để trị ghẻ do đặc tính diệt ký sinh trùng dân gian. Tuy nhiên, y văn hiện đại không ghi nhận loại cây này trong điều trị, trong khi việc bôi đắp lên các vết xước da do cào gãi tiềm ẩn nguy cơ ngấm độc nghiêm trọng vào cơ thể.
Dây thìa canh (*Gymnema sylvestre*) có khả năng hỗ trợ giảm đường huyết nhưng khi phối hợp cùng thuốc điều trị đái tháo đường, đặc biệt là nhóm sulfonylurea hoặc insulin, có thể gây tương tác dược lực học làm tụt đường huyết quá mức. Người bệnh cần hiểu rõ cơ chế và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Các hoạt chất chiết xuất từ dây quai bị đã ghi nhận khả năng hạ thân nhiệt trên mô hình chuột thí nghiệm, nhưng thảo dược này chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người. Việc tự ý dùng dây quai bị chữa sốt virus tiềm ẩn nhiều rủi ro và làm lỡ thời gian điều trị y khoa chuẩn.
Dây ký ninh chứa hoạt chất có khả năng ức chế ký sinh trùng sốt rét trên mô hình tế bào và động vật gặm nhấm. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng thử nghiệm trên người và thảo dược này có nguy cơ gây độc cho gan, tuyệt đối không được dùng thay thế thuốc điều trị sốt rét chuẩn.
Canh dây mảnh bát là món ăn thanh mát quen thuộc, sở hữu nhiều polyphenol và chất chống oxy hóa hỗ trợ ức chế phản ứng viêm, giảm peroxy hóa lipid trên mô hình thí nghiệm. Dù vậy, món canh này chỉ đóng vai trò hỗ trợ lối sống, không thể thay thế phác đồ điều trị mỡ máu cao từ bác sĩ.
