Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 1070 trên 1.483
Cây thạch tùng chứa các hợp chất triterpenoid và alkaloid có khả năng ức chế các chất gây viêm như NO, COX-2 trên mô hình tế bào và động vật thí nghiệm. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng trên người vẫn chưa có và dược liệu này cần liều thử nghiệm rất cao, tiềm ẩn nguy cơ độc tính nếu tự ý sử dụng bừa bãi.
Cây thường sơn chứa độc tính tự nhiên cao với các alkaloid có thể gây tổn thương gan, thận, tim và nôn mửa dữ dội. Để tránh ngộ độc nhầm với các cây rừng khác, người dân tuyệt đối không tự ý hái cây hoang dã làm thuốc, mà cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
Các loại hạt sấy tẩm đường hoặc mật ong đưa vào cơ thể lượng lớn đường tự do, làm tăng chỉ số đường huyết và đẩy cao nồng độ triglyceride. Quá trình tẩm ướp này vô tình triệt tiêu các cơ chế bảo vệ mạch máu, kiểm soát glucose tự nhiên của hạt, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và hội chứng chuyển hóa.
Đậu phộng, hạt dẻ cười, hạnh nhân hay bơ đậu phộng bảo quản nơi ẩm ướt rất dễ nhiễm độc tố nấm mốc aflatoxin. Đây là tác nhân gây đột biến gen và dẫn đến ung thư gan, đặc biệt làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên tới hơn 40 lần ở người nhiễm virus viêm gan B.
Hiện chưa có bằng chứng khoa học xác thực nào chứng minh cây thài lài tím có tác dụng hạ huyết áp hay tác động giãn thành mạch. Các công bố khoa học hiện nay chỉ ghi nhận tiềm năng hỗ trợ chuyển hóa đường huyết, kháng khuẩn và ứng dụng làm sinh vật chỉ thị môi trường. Người bệnh tuyệt đối không bỏ thuốc điều trị để dùng thài lài tím.
Dân gian thường truyền tai mẹo ăn hạt bí ngô để tẩy giun sán tự nhiên. Các nghiên cứu y học hiện đại xác nhận hạt bí chứa cucurbitin cùng nhiều hoạt chất có khả năng làm tê liệt, ức chế trứng và ấu trùng giun trong phòng thí nghiệm, nhưng việc ăn hạt bí thông thường chưa thể thay thế thuốc tẩy giun chuyên dụng.
Người bệnh suy thận mạn không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối các loại hạt khô. Nghiên cứu cho thấy cơ thể chỉ hấp thụ một phần photpho từ thực vật, và việc ăn một lượng nhỏ hạt như óc chó hoặc hạt Brazil trong chế độ ăn kiểm soát tốt giúp bảo vệ tim mạch mà không làm tăng kali hay photpho máu.
Cây thường sơn chứa hoạt chất febrifugine có khả năng tiêu diệt ký sinh trùng sốt rét cực mạnh, nhưng y học hiện đại không thể ứng dụng trực tiếp dược liệu thô do độc tính nghiêm trọng gây nôn mửa, tiêu chảy và tổn thương gan; hiện nay các nhà khoa học chỉ tập trung phát triển các dẫn xuất tổng hợp an toàn hơn.
Hạt mắc khén thuộc chi thực vật Zanthoxylum chứa lượng lớn tinh dầu giàu limonene và các terpenoid có hoạt tính kháng khuẩn, chống nấm và ức chế phản ứng viêm trong thử nghiệm phòng thí nghiệm. Việc nêm nếm loại hạt này giúp món ăn thơm ấm, hạn chế vi khuẩn gây hỏng và hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn.
Rễ và thân thóc lép có đuôi là hai bộ phận chính được dùng trong ẩm thực và thức uống bồi bổ. Các nghiên cứu hiện nay xác nhận rễ chứa nhiều hoạt chất sinh học quý như isoflavone, flavone glycoside giúp hỗ trợ tế bào tạo xương, trong khi phần lá chưa có dữ liệu chứng minh.
Hạt óc chó giàu chất chống oxy hóa và axit béo chưa bão hòa, giúp hỗ trợ trí nhớ và phản xạ nhận thức. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện tại cho thấy loại hạt này không thể chữa khỏi hay ngăn chặn hoàn toàn bệnh Alzheimer, người dùng chỉ nên bổ sung điều độ như một phần dinh dưỡng hỗ trợ.
Hạt bí ngô và dầu hạt bí được chứng minh giúp giảm triệu chứng tiểu đêm, tiểu khó và cải thiện dòng tiểu ở nam giới phì đại tuyến tiền liệt mức độ nhẹ đến vừa. Tuy nhiên, thực phẩm này không làm thu nhỏ kích thước tuyến tiền liệt và không thể thay thế thuốc đặc trị khi bệnh nặng.
Dưa hấu hỗ trợ hạ huyết áp nhờ dồi dào axit amin L-citrulline, chất được thận chuyển hóa thành L-arginine để sản sinh nitric oxide giúp giãn cơ trơn mạch máu, kết hợp cùng hoạt chất lycopene và polyphenol. Tuy nhiên, tác dụng này chỉ xuất hiện khi dùng đều đặn dài ngày ở người có huyết áp cao hoặc người lớn tuổi, không có tác dụng hạ áp tức thì sau một lần ăn.
Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy thạch tùng không gây hoại tử tế bào gan, thậm chí chế phẩm từ cây còn giúp giảm men gan khi bị tổn thương cấp. Tuy nhiên, do thảo dược này chứa hơn 200 loại alkaloid phức tạp đòi hỏi gan phải chuyển hóa, việc tự ý sắc nước uống kéo dài vẫn tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.
Người tập gym không cần ăn hạt ngay lập tức sau khi hạ tạ. Nghiên cứu cho thấy nạp dinh dưỡng trong khoảng 1 đến 2 giờ trước hoặc sau buổi tập, hoặc 1 đến 2 giờ trước khi ngủ đều giúp phục hồi cơ hiệu quả, miễn là đảm bảo tổng lượng đạm và calo cả ngày.
Hạnh nhân, hạt dẻ cười và lạc (đậu phộng) là những lựa chọn hàng đầu giúp người bệnh tiểu đường type 2 cải thiện độ nhạy insulin và ổn định đường huyết. Các nghiên cứu cho thấy dùng khoảng 56 g hạt mỗi ngày để thay thế một phần tinh bột giúp giảm đường huyết lúc đói, đường huyết sau ăn và chỉ số HbA1c.
Nhai hạt thì là sau bữa ăn giúp tạo hương thơm tạm thời, hỗ trợ giảm mảng bám và viêm nướu nhờ hoạt chất tinh dầu. Tuy nhiên, mẹo dân gian này không thể chữa khỏi tận gốc chứng hôi miệng xuất phát từ ổ vi khuẩn kỵ khí trên bợn lưỡi hay bệnh nha chu.
Hạt chia hoàn toàn có thể gây tắc nghẽn thực quản đe dọa tính mạng nếu nuốt ở dạng khô rồi mới uống nước. Đặc tính hút nước nở nhanh và tạo khối gel đặc quánh khiến chúng dễ kết tụ thành khối bã thức ăn chặn ngang đường tiêu hóa.
Thường sơn là vị thuốc cổ truyền dùng trị sốt rét, giảm ho và kháng viêm, nhưng chứa nhóm chất alkaloid có độc tính tự nhiên. Tự ý dùng thường sơn quá liều hoặc chưa qua bào chế đúng cách có thể gây nôn mửa, đau bụng, tiêu chảy và dẫn đến tổn thương đa cơ quan gồm gan, thận, tim.
Thái tử sâm là dược liệu có đặc tính bồi bổ hòa hoãn, giúp hỗ trợ cải thiện hệ vi sinh đường ruột và kiện tỳ vị ở trẻ biếng ăn, kém tiêu hóa. Tuy nhiên, cha mẹ không nên tự ý lạm dụng thảo dược này cho trẻ nhỏ mà cần có chỉ định chuyên môn và phối hợp với dinh dưỡng cân bằng.
