Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.076 bài, trang 197 trên 1.454
Bông so đũa là món ăn quen thuộc trong bữa cơm của người Việt. Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận dịch chiết so đũa hỗ trợ giảm đường huyết và cải thiện đề kháng insulin trên chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả điều trị đái tháo đường.
Quả và ngọn su su là nguồn bổ sung folate tự nhiên lành mạnh, ít calo, hỗ trợ quá trình tổng hợp DNA và sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, chế độ ăn từ thực phẩm thường khó đáp ứng đủ nhu cầu axit folic thai kỳ, đồng thời thai phụ cần chế biến chín kỹ ngọn rau để bảo đảm an toàn.
Nhiều người có thói quen uống Ssanghwa-tang liên tục mỗi ngày để bồi bổ cơ thể, nhưng liệu thói quen này có gây hại cho gan thận? Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dùng liều quá cao có thể làm biến đổi bilirubin và nước tiểu, do đó việc tự ý dùng kéo dài không kiểm soát tiềm ẩn rủi ro cho các tạng chuyển hóa.
Uống trà tâm sen liên tục nhiều tháng có thể gây quá tải cho gan do tích tụ các alkaloid hoạt tính mạnh như neferine và liensinine. Nghiên cứu tế bào cho thấy nồng độ cao neferine làm cạn kiệt chất chống oxy hóa glutathione và gây stress oxy hóa ty thể, đòi hỏi người dùng chỉ nên dùng ngắt quãng và có thời gian tạm nghỉ.
Nhiều nghiên cứu và phân tích gộp xác nhận thảo dược St. John’s Wort có hiệu quả cải thiện trầm cảm mức độ nhẹ đến vừa tương đương một số thuốc chống trầm cảm thông thường, đồng thời ít tác dụng phụ hơn. Tuy nhiên, thảo dược này không dùng cho trầm cảm nặng và tiềm ẩn nguy cơ tương tác thuốc nguy hiểm.
Dùng rễ và búp sim cầm tiêu chảy là kinh nghiệm dân gian có cơ sở nhờ hoạt chất tannin làm se niêm mạc. Tuy nhiên, việc tự ý uống nước lá chát khi bị tiêu chảy do nhiễm trùng ruột có thể giữ lại độc tố và vi khuẩn, gây chướng bụng dữ dội cùng nhiều biến chứng nguy hiểm.
Hiện tượng tê ráp, căng cứng da tay sau khi gọt vỏ su su phần lớn bắt nguồn từ viêm da tiếp xúc kích ứng do nhựa thực vật tác động trực tiếp lên lớp biểu bì, không phải độc tính nguy hiểm hay dị ứng miễn dịch toàn thân. Biết cách sơ chế đúng giúp phòng ngừa hoàn toàn tình trạng này.
Cây so đũa ăn hoa nấu chín rất an toàn, nhưng lá và vỏ cây chứa hàm lượng saponin tự nhiên có thể gây vỡ hồng cầu và ức chế tiêu hóa. Việc tự ý uống nước ép lá tươi liều cao hoặc sắc vỏ cây làm thuốc tiềm ẩn rủi ro tán huyết và ngộ độc.
Trà Ssanghwa đóng chai tiện lợi chỉ là thức uống giải khát nhẹ với hàm lượng hoạt chất paeoniflorin rất thấp, trong khi thang thuốc thảo dược sắc truyền thống chứa nồng độ dược chất cô đọng từ củ rễ nguyên bản. Người dùng cần hiểu rõ sự khác biệt để lựa chọn đúng mục đích, tránh ngộ nhận về tác dụng trị liệu.
Quả sung tươi giàu chất xơ thô, calo thấp và dồi dào khoáng chất tự nhiên như canxi, sắt cùng chất chống oxy hóa phenolic. Khi chế biến thành sung muối chua, món ăn tích lũy lượng natri rất cao, có thể lấn át lợi ích tự nhiên và gây bất lợi cho người huyết áp cao, bệnh thận hoặc viêm loét dạ dày.
Ăn quá nhiều quả sim tươi có thể gây đầy bụng và táo bón do hàm lượng tannin, polyphenol cao làm săn se niêm mạc ruột và ức chế men tiêu hóa. Để bảo vệ đường ruột, người dùng chỉ nên ăn lượng vừa phải quả sim đã chín thẫm và tránh nuốt nhiều hạt cứng.
Uống St. John’s Wort bị rát da khi ra nắng là do hoạt chất hypericin tích tụ ở lớp biểu bì da. Dưới tác động của tia UVA và ánh sáng nhìn thấy, hypericin bị kích hoạt, thúc đẩy quá trình oxy hóa gây tổn thương tế bào sừng và viêm da.
Bà bầu có thể ăn hoa so đũa nấu chín với lượng vừa phải nếu nguồn gốc sạch. Chưa có bằng chứng hoa so đũa gây sảy thai, nhưng cây có đặc tính hút kim loại nặng và dịch chiết lá mang dược tính mạnh. Thai phụ cần chế biến chín kỹ, tránh ăn sống và không tự ý dùng lá hay vỏ cây.
Phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng Ssanghwa-tang để bồi bổ sức khỏe. Dù bài thuốc này phổ biến trong việc giảm mệt mỏi ở người lớn, hiện chưa có nghiên cứu chứng minh độ an toàn trên thai phụ, trong khi các vị thảo dược hoạt huyết có thể tiềm ẩn rủi ro cho thai nhi.
Nhiều người truyền tai nhau dùng sa nhân tím để an thai khi có dấu hiệu động thai. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận công dụng của sa nhân trong tiêu hóa và giám định loài, hoàn toàn thiếu vắng dữ liệu thử nghiệm lâm sàng và độc tính sinh sản an toàn trên phụ nữ mang thai.
Người bệnh tuyến giáp đang dùng levothyroxine không cần kiêng tuyệt đối đậu nành nhưng phải đặc biệt lưu ý thời điểm ăn uống. Do các sản phẩm đậu nành cản trở ruột hấp thu hormone tuyến giáp tổng hợp, người bệnh cần uống thuốc cách xa các bữa ăn có đậu nành để tránh nguy cơ suy giáp tái phát.
Tự ý dùng St. John’s Wort để điều trị trầm cảm nặng không phải là giải pháp an toàn hay hiệu quả. Các thử nghiệm lâm sàng đối chứng nghiêm ngặt cho thấy chiết xuất thảo dược này không đem lại tác dụng vượt trội so với giả dược ở bệnh nhân trầm cảm nặng, đồng thời có thể gây ra nhiều phản ứng bất lợi mới.
Bông so đũa trắng và tím đều thuộc loài *Sesbania grandiflora*, chứa nhiều flavonoid quý như quercetin, kaempferol và các protein có hoạt tính chống oxy hóa. Dù hoa tím thường được kỳ vọng chứa nhiều sắc tố, hiện chưa có nghiên cứu đối đầu xác định sự chênh lệch anthocyanin giữa hai màu, do đó cả hai giống đều là nguồn thực phẩm giàu dưỡng chất.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc quả sim rừng giúp hạ đường huyết và trị tiểu đường. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học thực nghiệm hiện có chưa từng ghi nhận thử nghiệm trực tiếp trên quả sim rừng (*Rhodamnia trinervia*). Người bệnh tuyệt đối không bỏ thuốc điều trị để dùng sim rừng.
Chiết xuất cây xô thơm dù mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Bốn nhóm đối tượng gồm người bệnh động kinh, người suy giảm chức năng gan thận, phụ nữ mang thai và người chuẩn bị phẫu thuật tuyệt đối không nên tùy tiện sử dụng để tránh tác dụng phụ nguy hiểm.
