Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.071 bài, trang 196 trên 1.454
Ăn su hào sống giữ trọn enzym myrosinase và lượng isothiocyanate chống oxy hóa quý giá, trong khi luộc kỹ làm nhiệt phân hủy enzym và thất thoát dưỡng chất. Tuy nhiên, hấp ngắn từ 2-4 phút là phương pháp lý tưởng giúp vừa bảo tồn hoạt chất sinh học, vừa giảm chất kháng giáp goitrin.
Phụ nữ mang thai không nên tùy tiện ăn quả sim hay uống nước lá sim. Dù cây sim chứa nhiều hoạt chất sinh học tự nhiên, hiện nay y học hoàn toàn chưa có nghiên cứu đầy đủ về độ an toàn và độc tính sinh sản trên người mang thai.
Bắc sài hồ (*Bupleurum chinense*) thuộc họ Hoa tán giàu hoạt chất saikosaponin, trong khi Nam sài hồ (*Pluchea pteropoda*) thuộc họ Cúc thích nghi ven biển. Hai loài có cấu trúc di truyền và thành phần hoạt chất hoàn toàn khác biệt, người bệnh không thể tùy tiện dùng thay thế cho nhau.
Nghiên cứu sơ bộ cho thấy quả cây si chứa nhiều hợp chất isoflavonoid và polyphenol có hoạt tính chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, do dữ liệu an toàn sinh học ở người còn hạn chế, các nhà khoa học chưa khuyến cáo sử dụng loại quả này làm thực phẩm ăn hằng ngày.
Người bệnh đái tháo đường có thể ăn sung ngọt tươi ở lượng vừa phải nhưng cần hạn chế tối đa sung khô. Quá trình sấy khô cô đặc lượng carbohydrate, khiến đường huyết sau ăn dễ tăng vọt, trong khi quả tươi nhiều nước và chất xơ giúp làm chậm hấp thu đường tốt hơn.
Cây si (*Ficus benjamina*) là loại cây cảnh trồng trong nhà rất quen thuộc, nhưng mủ và bụi trên cây lại chứa các dị nguyên tiềm ẩn. Với người có cơ địa dị ứng hoặc nhạy cảm với mủ cao su tự nhiên (latex), loại cây này có thể kích hoạt các cơn hen phế quản, viêm mũi hoặc nổi mề đay.
Sung ngọt chứa hàm lượng đường fructose tự do thuộc nhóm FODMAP, dễ gây đầy hơi và đau bụng ở người hội chứng ruột kích thích kém hấp thu loại đường này. Tùy thuộc vào cơ địa và phân nhóm bệnh, việc ăn sung ngọt có thể an toàn hoặc làm nặng triệu chứng, đòi hỏi người bệnh phải thận trọng lắng nghe cơ thể.
Người mắc bệnh thận mạn giai đoạn nặng không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối quả su su hay loại bỏ hoàn toàn rau củ. Thay vì cắt giảm cực đoan, bệnh nhân cần kiểm soát khẩu phần cá nhân hóa, áp dụng phương pháp sơ chế luộc hoặc ngâm kỹ để giảm bớt khoáng chất kali, đồng thời tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị.
Sim rừng giàu tanin và polyphenol – các hoạt chất tự nhiên tạo vị chát có khả năng liên kết tạo phức chelate với sắt non-heme trong đường ruột. Việc dùng chung sim rừng với thuốc sắt làm giảm hấp thu vi chất, khiến hiệu quả bồi bổ thiếu máu suy giảm rõ rệt.
Cây si (*Ficus microcarpa*) và cây sanh (*Ficus benjamina*) là hai loài cùng chi nhưng khác nhau rõ rệt về cấu trúc vi phẫu, hoạt chất và nguy cơ sức khỏe. Trong khi cây sanh tiềm ẩn nguy cơ gây dị ứng hô hấp cao, cả hai loài đều hấp thụ nhiều kim loại nặng từ khói bụi đô thị, khiến việc tự ý dùng làm thuốc dân gian chứa nhiều rủi ro.
Bông so đũa là món ăn quen thuộc nhưng các vi chất như vitamin C và polyphenol rất dễ hao hụt khi tiếp xúc nhiệt độ cao. Dữ liệu thực nghiệm cho thấy kiểm soát thời gian, tránh đun nấu quá lâu và không bỏ nước canh là giải pháp tối ưu để bảo toàn dưỡng chất.
Sao biển chỉ có thể ăn được phần tuyến sinh dục màu vàng cam nằm dọc các cánh tay và bắt buộc phải vứt bỏ toàn bộ nội tạng ở đĩa trung tâm cùng lớp vỏ gai. Cơ quan tiêu hóa của sao biển là nơi tích tụ nồng độ độc tố gây liệt cơ rất cao từ chuỗi thức ăn đáy biển.
Dân gian thường dùng vỏ cây sung để chữa tiêu chảy nhờ tác dụng làm săn se niêm mạc của hợp chất tannin. Nghiên cứu thực nghiệm xác nhận chiết xuất vỏ và lá họ sung giúp giảm co thắt ruột và ức chế tiết dịch trên động vật, nhưng chưa có liều dùng chuẩn hóa trên người và tiềm ẩn nguy cơ hạ đường huyết.
Trà túi lọc St. John’s Wort không thể thay thế viên uống chuẩn hóa do các hoạt chất chủ chốt như hypericin và hyperforin kém tan trong nước, dễ bị thoái hóa nhiệt và biến thiên lớn. Viên chuẩn hóa được sản xuất bằng dung môi chuyên dụng, đảm bảo nồng độ hoạt chất ổn định cho mục đích can thiệp sức khỏe.
Bông và lá so đũa là thực phẩm dân dã quen thuộc nhưng chứa nhiều hoạt chất sinh học mạnh mẽ. Người có nguy cơ hạ đường huyết, tỳ vị hư hàn hoặc tiền sử dị ứng phấn hoa nên thận trọng khi ăn, cần sơ chế kỹ nhụy hoa và nấu chín để tránh ảnh hưởng xấu tới sức khỏe.
Bông so đũa là món ăn quen thuộc trong bữa cơm của người Việt. Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận dịch chiết so đũa hỗ trợ giảm đường huyết và cải thiện đề kháng insulin trên chuột. Tuy nhiên, hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận hiệu quả điều trị đái tháo đường.
Quả và ngọn su su là nguồn bổ sung folate tự nhiên lành mạnh, ít calo, hỗ trợ quá trình tổng hợp DNA và sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, chế độ ăn từ thực phẩm thường khó đáp ứng đủ nhu cầu axit folic thai kỳ, đồng thời thai phụ cần chế biến chín kỹ ngọn rau để bảo đảm an toàn.
Nhiều người có thói quen uống Ssanghwa-tang liên tục mỗi ngày để bồi bổ cơ thể, nhưng liệu thói quen này có gây hại cho gan thận? Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy dùng liều quá cao có thể làm biến đổi bilirubin và nước tiểu, do đó việc tự ý dùng kéo dài không kiểm soát tiềm ẩn rủi ro cho các tạng chuyển hóa.
Uống trà tâm sen liên tục nhiều tháng có thể gây quá tải cho gan do tích tụ các alkaloid hoạt tính mạnh như neferine và liensinine. Nghiên cứu tế bào cho thấy nồng độ cao neferine làm cạn kiệt chất chống oxy hóa glutathione và gây stress oxy hóa ty thể, đòi hỏi người dùng chỉ nên dùng ngắt quãng và có thời gian tạm nghỉ.
Nhiều nghiên cứu và phân tích gộp xác nhận thảo dược St. John’s Wort có hiệu quả cải thiện trầm cảm mức độ nhẹ đến vừa tương đương một số thuốc chống trầm cảm thông thường, đồng thời ít tác dụng phụ hơn. Tuy nhiên, thảo dược này không dùng cho trầm cảm nặng và tiềm ẩn nguy cơ tương tác thuốc nguy hiểm.
