Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.646 bài, trang 568 trên 1.483
Thiên ma là dược liệu Đông Á quen thuộc chứa hoạt chất chính gastrodin, được chứng minh giúp giảm cường độ đau nửa đầu và làm dịu cơn chóng mặt. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng hiện nay chủ yếu đến từ các thử nghiệm quy mô nhỏ, đòi hỏi người bệnh phải thận trọng và tham vấn bác sĩ.
Uống nước sắc vỏ cây chai để cầm tiêu chảy là mẹo dân gian phổ biến nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro sức khỏe. Nồng độ tannin đậm đặc trong vỏ cây có thể gây cồn cào, kích ứng niêm mạc dạ dày và cản trở hấp thu sắt, khiến cơ thể dễ thiếu máu và mệt mỏi kéo dài.
Nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất cây cối xay giàu chất chống oxy hóa, giúp giảm tổn thương tế bào gan trước hóa chất độc hại và paracetamol. Tuy nhiên, tác dụng giải độc gan chưa được kiểm chứng lâm sàng trên người, người dân không nên lạm dụng để thay thế thuốc chữa bệnh.
Nhiều người tin dùng thiên ma để phòng ngừa sa sút trí tuệ và Alzheimer, nhưng giới khoa học khẳng định các dữ liệu tích cực mới chỉ dừng lại trên mô hình động vật thí nghiệm. Chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chứng minh vị thảo dược này giúp con người ngăn chặn được bệnh Alzheimer.
Cây trương quân (trung quân) từ lâu được lưu truyền trong dân gian như một vị thuốc trị sốt rét. Khoa học hiện đại phát hiện các hoạt chất alkaloid chiết xuất từ loài cây này có tác dụng ức chế ký sinh trùng sốt rét trong ống nghiệm, song người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thay thế thuốc chuẩn.
Roi đỏ và roi trắng đều mọng nước và giàu chất xơ pectin, nhưng roi đỏ vượt trội hơn ở hàm lượng anthocyanin tập trung ở vỏ giúp tăng hoạt tính chống oxy hóa. Tuy nhiên, cả hai giống đều cung cấp các polyphenol quý bảo vệ tế bào, phù hợp cho chế độ ăn lành mạnh hàng ngày.
Chiết xuất từ các loài cây thuộc chi Sổ chứa nhiều triterpenoid như acid betulinic, acid koetjapic cùng các dẫn xuất flavonoid có hoạt tính kháng viêm và chống oxy hóa. Tuy nhiên, mọi bằng chứng khoa học hiện mới dừng lại ở quy mô phòng thí nghiệm in vitro và thử nghiệm động vật, chưa có kiểm chứng lâm sàng trên người.
Quả vả giàu dưỡng chất nhưng dễ gây ngứa rát miệng và cồn cào ruột do chứa enzym protease ficin và tannin làm se. Nắm vững kỹ thuật gọt vỏ, ngâm rửa trong nước chanh muối và xử lý nhiệt đúng cách giúp loại bỏ triệt để mủ chát, đảm bảo an toàn cho hệ tiêu hóa.
So sánh rủi ro y học cho thấy dùng cây cứt lợn bằng đường uống tiềm ẩn độc tính cao với gan và thận, trong khi nhỏ nước ép tươi dễ làm bỏng niêm mạc mũi. Xông hơi hoặc dùng sản phẩm xịt mũi chuẩn hóa tại chỗ là giải pháp an toàn và hạn chế tối đa rủi ro chuyển hóa toàn thân.
Lá canh châu từ lâu được dân gian dùng nấu nước uống thanh nhiệt. Các nghiên cứu gần đây xác nhận loài cây này chứa dồi dào polyphenol và flavonoid, mang lại hoạt tính dọn gốc tự do cùng khả năng chống oxy hóa đáng chú ý trong các thử nghiệm phòng thí nghiệm.
Cây cứt ngựa và cỏ cứt lợn (*Ageratum conyzoides*) là hai loài thực vật hoàn toàn khác biệt về hình thái và hoạt chất sinh học. Nhầm lẫn tên gọi dân gian giữa hai loài này tiềm ẩn rủi ro ngộ độc gan thận do hoạt chất chuyển hóa phức tạp từ dược liệu hoang dã.
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không nên dùng chế phẩm từ cây chai. Do hoàn toàn thiếu dữ liệu an toàn trên người, cùng các nguy cơ co bóp tử cung và độc tính gây dị tật thai nhi từng được cảnh báo ở các chiết xuất vỏ cây, việc tự ý dùng dược liệu này tiềm ẩn hiểm họa khôn lường cho thai kỳ.
Các nghiên cứu phòng thí nghiệm cho thấy chiết xuất vỏ thân cây cóc chứa hàm lượng hợp chất phenolic dồi dào cùng flavonoid tự nhiên, thể hiện năng lực dập tắt gốc tự do mạnh mẽ và hỗ trợ bảo vệ tế bào, mở ra nhiều tiềm năng sinh học giá trị.
Việc tự ý kết hợp dược liệu với thuốc tây tiềm ẩn rủi ro lớn do tương tác chuyển hóa tại gan qua hệ enzym Cytochrome P450 (CYP450). Nếu hoạt chất thực vật gây ức chế hoặc cảm ứng hệ enzym này, nồng độ thuốc điều trị có thể tăng vọt dẫn tới ngộ độc hoặc tụt giảm gây thất bại điều trị.
Cây cứt lợn chỉ có tác dụng hỗ trợ kháng viêm, làm dịu triệu chứng ngạt mũi tạm thời chứ không thể chữa dứt điểm viêm xoang. Thảo mộc tươi còn chứa độc chất pyrrolizidine alkaloid gây hại gan và tiềm ẩn nguy cơ dị ứng nghiêm trọng nếu tự ý dùng.
Quan niệm xông khói nhựa chai giúp sát trùng không khí là sai và thiếu căn cứ khoa học. Các đặc tính kháng khuẩn chỉ được ghi nhận từ dịch chiết hoặc chế phẩm khói ngưng tụ trong bảo quản thực phẩm, việc đốt nhựa trực tiếp trong phòng gây bụi mịn nguy hại cho đường hô hấp.
Cây cứt ngựa được đồn thổi có tác dụng trị dứt điểm viêm khớp, nhưng bằng chứng khoa học hiện nay chỉ ghi nhận hoạt tính kháng viêm, giảm đau trên mô hình tế bào và động vật gặm nhấm. Chưa có thử nghiệm lâm sàng đối chứng trên người, người bệnh không nên tự ý sử dụng.
Mật ong hoa sú vẹt mang hương vị thanh dịu đặc trưng, tích lũy các hoạt chất chống oxy hóa và kháng khuẩn tự nhiên như polyphenol, flavonoid từ cây sú ngập mặn. Loại mật này không có vị mặn của biển, là nguồn dinh dưỡng bổ trợ tốt nhưng không thể thay thế các loại thuốc điều trị bệnh.
Lá trung quân nổi tiếng nhờ đặc tính sợi bền dai khó bắt lửa dùng che chắn lán trại thời chiến. Về dược lý, cây chứa các ancaloit nhóm naphthylisoquinoline có hoạt tính ức chế tế bào ung thư và ký sinh trùng trong ống nghiệm, nhưng chưa phải thuốc chữa bệnh ở người.
Nhiều người có thói quen nấu hoặc vắt nước cây cứt lợn uống dài ngày để trị xoang, viêm họng vì tin vào thảo dược tự nhiên. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy loài cây này chứa alkaloid pyrrolizidine – nhóm độc chất chuyển hóa qua gan, có nguy cơ gây tổn thương tế bào gan, hoại tử mô và ngộ độc nghiêm trọng khi dung nạp đường uống kéo dài.
