Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 585 trên 1.483
Cà trái vàng chứa các hoạt chất tác động mạnh lên kênh canxi thần kinh và chuyển hóa não bộ. Nghiên cứu mới dừng ở chuột thực nghiệm, chưa chứng minh an toàn trên người. Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người dùng thuốc thần kinh và bệnh nhân suy gan thận cần tuyệt đối tránh dùng để phòng ngừa độc tính alkaloid.
Asen vô cơ trong gạo trắng là mối lo ngại có thật đối với sức khỏe lâu dài. Tuy nhiên, người tiêu dùng có thể chủ động giảm tới 50-70% lượng độc chất này bằng cách vo kỹ gạo dưới vòi nước sạch và áp dụng kỹ thuật nấu nhiều nước rồi chắt bỏ phần nước thừa.
Quả cà tàu không có tác dụng chữa bệnh gan mà trái lại chứa độc chất nguy hiểm có thể phá hủy tế bào gan. Việc tự ý nhai sống hoặc sắc nước uống loài quả hoang này tiềm ẩn rủi ro viêm gan cấp, suy gan và ngộ độc tính mạng khó lường.
Cà chua chứa nhiều lycopene giúp trung hòa gốc tự do và hỗ trợ giảm phản ứng viêm đỏ trên da khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời sau nhiều tuần tích lũy. Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ mang tính bổ trợ sinh học nội sinh khiêm tốn, hoàn toàn không thể thay thế cho kem chống nắng hay các biện pháp che chắn thông thường.
Chondroitin sulfate từ sụn vi cá nhám giúp hỗ trợ giảm đau và làm chậm tốc độ thoái hóa khớp gối ở mức độ khiêm tốn theo các thử nghiệm lâm sàng. Dù vậy, hoạt chất này không thể tái tạo hoàn toàn sụn khớp đã tổn thương nặng, đồng thời chất lượng chế phẩm trên thị trường vẫn còn nhiều điểm bất cập.
Squalene từ dầu gan cá nhám là chất chống oxy hóa tự nhiên giúp dưỡng ẩm và bảo vệ bề mặt da hiệu quả. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy uống squalene liều cao không giúp hạ mỡ máu mà ngược lại có thể làm tăng cholesterol toàn phần, gây bất lợi cho tim mạch.
Cà chua chứa lượng kali có độ khả dụng sinh học cao, dễ hấp thu vào máu. Bệnh nhân thận mạn giai đoạn muộn có nguy cơ tăng kali máu nguy hiểm nên không được ăn tùy tiện, cần kiểm soát liều lượng, áp dụng cách luộc hoặc sơ chế giảm kali và tránh các loại sốt chế biến sẵn.
Cà gai leo không thể thay thế thuốc kháng virus trong điều trị viêm gan B mạn tính. Dù có tác dụng hỗ trợ hạ men gan và thanh nhiệt, thảo dược này không thể tiêu diệt virus HBV. Người bệnh tự ý bỏ thuốc đặc trị để uống thảo dược đối mặt nguy cơ bùng phát virus, suy gan và tử vong.
Hành hoa và ngò gai trong bát phở không chỉ là gia vị trang trí mà còn cung cấp lượng polyphenol dồi dào cùng hoạt tính chống oxy hóa mạnh mẽ. Nghiên cứu khoa học xác nhận việc thêm vài gram thảo mộc này vào món ăn giúp tăng khả năng trung hòa gốc tự do và nâng cao giá trị dinh dưỡng của bữa ăn.
Cá diếc sở hữu hàm lượng chất béo thấp, thịt giàu axit amin tự do và nước canh có hoạt tính chống oxy hóa vượt trội, phù hợp cho người giảm cân. Trong khi đó, cá chép cung cấp lượng mỡ và năng lượng dồi dào hơn, thích hợp bồi bổ thể lực và tăng cân.
Nước hầm củ dền, cà rốt chứa hàm lượng nitrat cao, dễ chuyển hóa thành nitrite gây hội chứng methemoglobin máu ở trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi. Tình trạng này khiến tế bào máu mất khả năng vận chuyển oxy, làm trẻ tím tái và ngạt thở. Phụ huynh cần tránh dùng nước hầm củ cho trẻ sơ sinh và không trữ thức ăn dặm quá 24 giờ.
Nhiều người có thói quen dùng sụn cá nhám bồi bổ khớp mà không biết sản phẩm này tiềm ẩn rủi ro khi dùng chung với thuốc tim mạch. Lượng canxi phốt phát tự nhiên trong mô sụn cá cùng tác động ức chế kênh canxi có thể gây tương tác phức tạp, đặc biệt nguy hiểm với người đang điều trị chống đông máu hoặc kiểm soát vôi hóa mạch máu.
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa dây càng cua (dây leo chứa alkaloid mạnh) và rau càng cua (*Peperomia pellucida* - rau ăn sống thanh nhiệt, giàu khoáng chất). Việc hiểu sai nguồn gốc và dùng sai liều lượng hai loài thảo mộc này tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc nghiêm trọng đối với sức khỏe.
Thói quen húp nước dùng phở khi còn sôi sùng sục làm tăng đáng kể nguy cơ tổn thương niêm mạc và ung thư thực quản. Các nghiên cứu dịch tễ học khẳng định chất lỏng trên 65 độ C gây chấn thương nhiệt mạn tính, đặc biệt nguy hiểm ở người châu Á và người có thói quen ăn nhanh.
Dây càng cua (chi *Cryptolepis*) chứa alkaloid cryptolepine có hoạt tính sinh học mạnh, xen kẽ ADN và ức chế enzyme tế bào. Dù có tiềm năng kháng ký sinh trùng, việc tự ý sắc nước uống liều cao kéo dài tiềm ẩn nguy cơ độc tính phôi thai và gây quá tải gan thận.
Dầu gan cá nhám và dầu cá thông thường khác biệt hoàn toàn về bản chất: dầu cá thông thường giàu omega-3 (EPA/DHA) chuyên bảo vệ tim mạch, trong khi dầu gan cá nhám chứa lượng lớn alkylglycerol và squalene giúp kích hoạt miễn dịch và hỗ trợ điều trị khối u, nhưng có thể làm tăng cholesterol nếu dùng liều cao.
Cá hồi vượt trội hơn hẳn cá chép về hàm lượng omega-3 chuỗi dài EPA và DHA, đạt từ 1.117 mg đến 2.568 mg trên 100 g thịt. Cá chép tự nhiên chứa rất ít EPA/DHA và hàm lượng này phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn chất béo trong thức ăn nuôi trồng.
Cây càng cua chứa hoạt chất alkaloid cryptolepine có khả năng ức chế phản ứng viêm mạnh mẽ trên mô hình tế bào và chuột thí nghiệm. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn trên người, do đó người dân không nên dùng loại cây này để thay thế các loại thuốc điều trị bệnh.
Phở gạo lứt hỗ trợ giảm cân nhờ giàu chất xơ và tinh bột tiêu hóa chậm giúp no lâu, nhưng không thể giúp giảm mỡ nếu tổng calo nạp vào vượt mức tiêu hao. Hiệu quả phụ thuộc vào khẩu phần bánh phở, cách nấu nước dùng thanh đạm và lượng protein, rau xanh ăn kèm.
Uống cà phê gần bữa ăn làm giảm mạnh hấp thu sắt non-heme do chứa nhiều polyphenol và acid chlorogenic tạo phức kết tủa với sắt. Thói quen này làm giảm tới một nửa lượng vi chất tiếp nhận, do đó người dùng nên uống cà phê cách bữa ăn ít nhất một giờ.
