Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.061 bài, trang 69 trên 1.454
Lá xương sông là rau gia vị quen thuộc nhưng dùng quá nhiều có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày, tiêu chảy hoặc dị ứng quá mẫn do lượng lớn tinh dầu. Người có tiền sử bệnh tiêu hóa, cơ địa mề đay, trẻ nhỏ dưới 3 tuổi cần đặc biệt thận trọng khi ăn.
Cây xạ vàng và xạ đen đều thuộc chi Dây gối (*Celastrus*), thường bị nhầm lẫn trên thị trường thảo dược. Xạ đen (*Celastrus hindsii*) có nhiều nghiên cứu về chống oxy hóa và độc tế bào, trong khi xạ vàng đại diện cho các loài cùng chi khác với thành phần hóa học riêng biệt.
Cây xạ đen chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa tốt trong phòng thí nghiệm, nhưng lời đồn chữa khỏi viêm gan B và xơ gan là thiếu căn cứ khoa học. Người bệnh gan không nên bỏ điều trị y khoa để dùng thảo dược thô.
Xơ mướp phơi khô nấu nước thanh nhiệt là thói quen dân gian phổ biến, nhưng cấu trúc xơ sợi rất dễ nhiễm nấm mốc nếu sơ chế sai cách. Nấm mốc sinh độc tố bền nhiệt không thể loại bỏ bằng đun sôi. Người dùng cần chọn quả lành lặn, phơi khô kiệt và bảo quản dưới 25 độ C để đảm bảo an toàn.
Saponin trong vỏ cây xơ là nhóm hoạt chất tự nhiên có hoạt tính sinh học mạnh nhưng tiềm ẩn nguy cơ độc tính đường uống. Nhờ đặc tính tạo bọt và phá màng, chúng có thể gây kích ứng niêm mạc tiêu hóa nặng và phá hủy hồng cầu ngay ở nồng độ thấp trong thử nghiệm, đòi hỏi người dùng phải vô cùng thận trọng.
Đun hãm xạ đen sai cách ở nhiệt độ quá cao hoặc kéo dài thời gian có thể làm oxy hóa và phân hủy các hợp chất polyphenol quý giá, khiến nước trà bị chát đắng. Nắm vững kỹ thuật kiểm soát nhiệt độ từ 80-85 độ C và thời gian hãm hợp lý sẽ giúp bảo toàn chất chống oxy hóa và giữ vị êm dịu.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo ngậm nhựa xương rồng ông để cắt cơn đau răng cấp tốc. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học cho thấy nhựa của loài cây này chứa hoạt chất kích ứng mạnh, tiềm ẩn nguy cơ gây viêm loét, bỏng niêm mạc miệng và chưa từng được kiểm chứng an toàn qua thử nghiệm lâm sàng.
Uống nước cây xạ vàng thay nước lọc mỗi ngày là thói quen của nhiều người nhằm thanh lọc cơ thể. Tuy nhiên, việc lạm dụng nước thảo dược dài ngày không giúp bồi bổ thận mà có thể gây rối loạn điện giải và suy giảm chức năng lọc do tăng gánh nặng thải trừ các hợp chất ngoại lai.
Xích thược được dân gian truyền tai có khả năng làm tan cục máu đông, nhưng khoa học hiện đại chứng minh dược liệu này chủ yếu có tác dụng chống đông và ức chế kết tập tiểu cầu trên mô hình thực nghiệm, hoàn toàn không làm tiêu tan huyết khối tức thì.
Nhiều người truyền tai nhau mẹo bôi trực tiếp tinh dầu thạch xương bồ lên da để dễ ngủ, nhưng đây là quan niệm sai lầm. Y văn chưa có bằng chứng xác nhận hiệu quả này, trong khi hành vi bôi tinh dầu đậm đặc tiềm ẩn nguy cơ viêm da tiếp xúc và rủi ro độc tính toàn thân.
Nhiều người có thói quen hái lá hoặc rễ cây rẻ quạt trồng làm cảnh để nhai chữa viêm họng, dẫn đến đau bụng quặn thắt, nôn mửa và tiêu chảy cấp. Bằng chứng khoa học cho thấy các loài diên vĩ cảnh có thể chứa hàm lượng hoạt chất gây kích thích co bóp ruột mạnh và tích lũy độc chất, rất dễ gây ngộ độc nếu nhầm lẫn.
Tác dụng kháng viêm và giảm sưng mô mềm của xạ hương dạng bôi ngoài da hiện vẫn chưa có bằng chứng khoa học rõ ràng xác nhận. Thử nghiệm cho thấy phần lớn xạ hương bị giữ lại ở lớp tế bào sừng ngoài cùng và tỷ lệ hấp thu qua da chỉ đạt khoảng 11%.
Thân rễ xạ can chứa nhiều hợp chất isoflavone có hoạt tính phytoestrogen, liên kết trực tiếp với các thụ thể estrogen của cơ thể. Tác động can thiệp nội tiết này đòi hỏi người có khối u hoặc bệnh lý phụ thuộc hormone cần thận trọng, không tự ý sử dụng thảo dược liều cao hoặc kéo dài.
Nhiều người tin rằng xạ hương có thể cấp cứu và phục hồi thần kỳ cho bệnh nhân đột quỵ. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện nay mới dừng lại ở các thử nghiệm trên chuột và phân tích mô phỏng, chưa có nghiên cứu lâm sàng chứng minh hiệu quả trên người; việc tự ý dùng có thể gây nguy cơ nghẹn sặc và xuất huyết nguy hiểm.
Nhiều người truyền tai nhau uống nước sắc lá xương sông để cắt cơn sốt nhanh chóng tại nhà. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy các hợp chất chiết xuất từ chi thảo mộc này mới chỉ được khảo sát sơ bộ trong phòng thí nghiệm, hoàn toàn chưa có nghiên cứu trên người chứng minh công dụng hạ sốt an toàn.
Nghiên cứu khoa học xác nhận isoflavonoid tectorigenin trong xạ can có khả năng kháng viêm nhờ ức chế biểu hiện enzym COX-2, hạ thấp PGE2 và ngăn chặn đường truyền tín hiệu NF-kappaB. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện nay chủ yếu dừng lại trên mô hình tế bào và chuột, chưa đủ dữ liệu lâm sàng khẳng định hiệu quả điều trị trên người.
Bôi nhựa cây xương khô để trị mụn cóc là phương pháp dân gian nguy hiểm và chưa được chứng minh an toàn. Nhựa cây chứa diterpene có hoạt tính sinh học mạnh, tiềm ẩn nguy cơ thúc đẩy khối u và gây viêm loét mô da, hoàn toàn không thể thay thế các phác đồ chuẩn y khoa.
Cây xương khô (cây giao) thường được truyền miệng để trị viêm xoang, nhưng các nghiên cứu khoa học cảnh báo nhựa cây chứa hợp chất este có khả năng đánh thức Epstein-Barr virus (EBV) và gây biến đổi nhiễm sắc thể. Việc phơi nhiễm với nhựa cây được xem là yếu tố nguy cơ liên quan đến u lympho Burkitt.
Nhiều người tin rằng ngửi xạ hương giúp tăng cường sinh lý nam tức thì. Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học cho thấy mùi xạ hương không làm tăng testosterone ở nam giới mà thậm chí còn làm giảm chỉ số này, việc hưng phấn nếu có chỉ là hiệu ứng thư giãn tâm lý tạm thời.
Xạ vàng được đồn thổi là vị thuốc có khả năng ngăn ngừa và chữa khỏi ung thư. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học hiện nay mới chỉ ghi nhận hoạt tính ức chế tế bào khối u của một số dịch chiết trong ống nghiệm và trên động vật, chưa có bằng chứng xác nhận hiệu quả phòng bệnh trên cơ thể người.
