Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 863 trên 1.483
Tranh cãi giữa việc dùng mỡ lợn hay dầu thực vật kéo dài nhiều năm qua trong căn bếp của người Việt. Các bằng chứng khoa học cho thấy mỡ động vật làm tăng mỡ máu xấu và biến cố tim mạch ở phần lớn dân số, trong khi dầu thực vật giàu chất béo chưa bão hòa mang lại lợi ích kiểm soát lipid vượt trội hơn.
Chế độ ăn ít carbohydrate (low-carb) giúp giảm cân và cải thiện chỉ số mỡ máu như triglyceride và HDL, nhưng có thể làm tăng cholesterol toàn phần và LDL-C, đặc biệt khi thay tinh bột bằng chất béo bão hòa hoặc áp dụng trên những người có thể trạng gầy, chỉ số khối cơ thể thấp.
Chất béo chuyển hóa công nghiệp là hiểm họa lớn đối với sức khỏe tim mạch khi làm tăng cholesterol xấu (LDL-C), giảm cholesterol tốt (HDL-C) và kích hoạt phản ứng viêm nội mạc mạch máu. Vì tác hại trực tiếp làm gia tăng đột biến tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn thành phần nguy hại này khỏi nguồn cung thực phẩm.
Chế độ ăn rất ít carbohydrate (low-carb) giúp giảm cân và hạ đường huyết ngắn hạn, nhưng việc cắt giảm tinh bột quá mức tiềm ẩn nhiều rủi ro. Người bệnh đái tháo đường đang dùng thuốc hạ đường huyết, người có bệnh lý thận, người rối loạn chuyển hóa mỡ hoặc có nguy cơ tim mạch cần đặc biệt thận trọng.
Bột protein dế và côn trùng ăn được cung cấp nguồn đạm hoàn chỉnh với giá trị sinh học và độ tiêu hóa cao tương đương protein truyền thống. Tuy nhiên, người có cơ địa dị ứng tôm, cua hoặc mạt bụi nhà cần hết sức thận trọng do nguy cơ dị ứng chéo nghiêm trọng từ các dị nguyên chung.
Miến đậu xanh hoặc miến dong nguyên chất ít làm tăng đường huyết nhất nhờ tỷ lệ amylose cao và tốc độ tiêu hóa chậm. Ngược lại, bún tươi và mì tôm chứa tinh bột bị hồ hóa sâu qua quá trình chế biến nhiệt, khiến đường huyết sau ăn dễ tăng nhanh hơn.
Nước than củ sen (kohren) được phong trào thực dưỡng ca tụng như bài thuốc cầm máu vạn năng, nhưng khoa học hiện đại chỉ mới ghi nhận sự biến đổi hợp chất tăng đông máu trong phòng thí nghiệm trên lá sen. Việc tự ý uống than củ sen để trị xuất huyết toàn thân chưa có cơ sở lâm sàng và tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Bổ sung một lượng nhỏ giấm lỏng trước hoặc trong bữa ăn giàu tinh bột giúp giảm 20-30% mức tăng đường huyết sau ăn. Axit axetic tác động thông qua cơ chế ức chế men tiêu hóa amylase và làm chậm quá trình tháo rỗng dạ dày, giúp tinh bột phân giải từ từ.
Polyol là chất tạo ngọt hỗ trợ kiểm soát đường huyết và giảm calo hiệu quả, nhưng có thể gây đầy hơi, sôi bụng và tiêu chảy thẩm thấu nếu dùng quá mức. Mức độ dung nạp phụ thuộc vào liều lượng và cấu trúc từng loại polyol, đòi hỏi người dùng cần hiểu rõ để sử dụng an toàn.
Chất xơ hòa tan hỗ trợ cải thiện men gan, giảm đề kháng insulin và cân bằng hệ vi sinh đường ruột ở người mắc gan nhiễm mỡ không do rượu. Tuy nhiên, dưỡng chất này phát huy hiệu quả cao nhất khi kết hợp cùng việc giảm cân khoa học và chế độ vận động bền bỉ.
Chỉ số DIAAS là thang đo khoa học mới đánh giá chất lượng đạm dựa trên độ tiêu hóa acid amin thực tế tại hồi tràng. Thay thế cho phương pháp PDCAAS cũ vốn dễ thổi phồng chất lượng đạm, DIAAS giúp phản ánh chính xác lượng dưỡng chất mà cơ thể thực sự hấp thu từ thực phẩm.
Nấu chín rau củ không làm mất đi tổng lượng chất xơ. Dưới tác động của nhiệt độ và nước, một phần chất xơ không hòa tan (cellulose) sẽ chuyển hóa thành chất xơ hòa tan (pectin), giúp cơ thể dễ tiêu hóa hơn mà vẫn bảo toàn giá trị dinh dưỡng.
Quan niệm bánh mì nâu luôn nhiều chất xơ hơn bánh mì trắng là sai lầm phổ biến. Nhiều sản phẩm có màu nâu do được nhuộm bằng chất tạo màu caramel hoặc mật mía từ bột mì trắng tinh luyện, trong khi chỉ bánh mì làm từ bột nguyên cám thực sự mới cung cấp lượng chất xơ vượt trội.
Các phân tích tổng hợp từ cơ sở dữ liệu y khoa Cochrane và nhiều nghiên cứu tiến cứu cho thấy ăn ngũ cốc nguyên hạt thường xuyên giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng. Tác dụng này nhờ chất xơ không hòa tan rút ngắn thời gian phân lưu lại ruột và axit phenolic giúp bảo vệ tế bào niêm mạc.
Cả chất béo lẫn protein đều làm chậm đỉnh đường huyết khi ăn cùng tinh bột, nhưng thông qua hai cơ chế incretin khác nhau: chất béo kích thích GLP-1 nhờ làm chậm rỗng dạ dày nhưng dễ tăng GIP gây kháng insulin, còn protein tối ưu hóa khả năng dọn đường nhờ kích thích mạnh bài tiết insulin.
Xoay vòng carbohydrate (carb cycling) giúp duy trì nhẹ tiêu hao năng lượng khi nghỉ và bảo tồn khối cơ nạc khi ăn kiêng, nhưng không ngăn được nồng độ leptin sụt giảm tự nhiên do thiếu hụt năng lượng. Các dữ liệu thực nghiệm hiện tại cũng không ghi nhận tác động của phương pháp này lên chức năng tuyến giáp.
Ăn khoai tây luộc để nguội giúp kiểm soát đường huyết và no lâu hơn nhờ quá trình thoái hóa tinh bột tạo ra tinh bột kháng loại 3. Lượng tinh bột kháng này làm chậm tiêu hóa, giảm đáng kể phản ứng insulin sau ăn so với khoai tây nóng hay chiên rán.
Uống whey protein trước hay sau buổi tập đều mang lại hiệu quả tăng cơ và phục hồi tương đương nhau. Thay vì lo lắng về "cửa sổ đồng hóa" ngắn ngủi, khoa học chứng minh việc đảm bảo tổng lượng đạm nạp đủ trong cả ngày và phân bổ hợp lý mới là chìa khóa quyết định sự phát triển cơ bắp.
Người béo phì ăn kiêng không nên tính lượng đạm theo cân nặng thực tế trên bàn cân để tránh nạp thừa calo. Tính toán dựa trên khối lượng cơ nạc (LBM) hoặc cân nặng tham chiếu giúp bảo tồn cơ bắp hiệu quả, hạn chế nguy cơ làm giảm độ nhạy insulin và tối ưu tốc độ giảm mỡ.
Nấu canh rong biển bằng nước kiềm không làm mất đi khoáng chất i-ốt quý giá do tính chất vô cơ bền vững của nguyên tố này. Tuy nhiên, đun sôi khiến lượng lớn i-ốt hòa tan trực tiếp vào nước canh, đòi hỏi người dùng cần kiểm soát khẩu phần để tránh vượt ngưỡng an toàn.
