Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
7.354 bài, trang 315 trên 368
Rửa mũi bằng nước muối sinh lý không làm mỏng niêm mạc nhưng thói quen lạm dụng rửa nhiều lần trong ngày với áp lực mạnh có thể làm trôi lớp nhầy tự nhiên, gây khô rát, kích ứng và chảy máu mũi. Việc nắm rõ nồng độ, nhiệt độ và tần suất an toàn giúp bảo vệ khoang mũi tối ưu.
Súc miệng bằng dung dịch chứa cồn khi đang đau họng sẽ làm khô rát thêm và cản trở hồi phục. Cồn hút nước từ mô biểu mô, làm bong tróc tế bào và kích ứng trực tiếp niêm mạc đang viêm buốt. Người bệnh nên chuyển sang sản phẩm không cồn và bù đủ nước.
Nhỏ nước cốt tỏi tươi vào mũi trị viêm mũi dị ứng là mẹo dân gian nguy hại, có thể gây bỏng hóa chất độ 2 và hoại tử niêm mạc do các hợp chất lưu huỳnh hữu cơ đậm đặc. Người bệnh tuyệt đối không làm theo để tránh hủy hoại đường thở.
Tuyệt đối không nên uống thuốc tây chung với nước mã đề vì lượng chất nhầy dồi dào trong thảo dược này sẽ hút nước, tạo màng gel bao bọc lấy dược chất. Hiện tượng này cản trở sự phân rã và làm giảm đáng kể khả năng hấp thu thuốc vào cơ thể.
Dùng mè đất nhám phơi khô đúng cách thường giúp bảo toàn và tối ưu khả năng chiết xuất các hợp chất chống oxy hóa như polyphenol và flavonoid tốt hơn so với cây tươi. Để giữ trọn vẹn dược tính kháng khuẩn và kháng viêm, thảo dược nên được phơi trong bóng râm thoáng mát thay vì phơi dưới nắng gắt.
Nhiều người có thói quen hái lá mã đề tươi giã nát đắp lên vết thương hở để tiêu sưng, cầm máu. Tuy nhiên, hành động này tiềm ẩn rủi ro nhiễm trùng rất cao do vi khuẩn, nấm mốc trên lá tươi chưa qua xử lý vô trùng, hoàn toàn khác với các chiết xuất thảo mộc chuẩn hóa đã được y học kiểm chứng.
Nhiều người có thói quen hái lá mã tiên thảo giã nát đắp lên vết thương hở để cầm máu và kháng viêm. Dù chiết xuất từ loài cây này có hoạt tính sinh học tốt trong phòng thí nghiệm, việc đắp lá tươi chưa tiệt trùng lên da rách lại tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng, hoại tử mô và nhiễm trùng huyết.
Nhiều người có thói quen pha nước muối thật mặn để súc họng vì nghĩ rằng sẽ diệt khuẩn tốt hơn, nhưng điều này dễ làm bỏng rát và tổn thương niêm mạc. Nồng độ chuẩn an toàn nhất cho họng là dung dịch đẳng trương 0,9%, tương đương 9 gram muối hòa tan trong 1 lít nước ấm.
Uống nước lá mã đề thay nước lọc hàng ngày có thể gây hại nghiêm trọng cho thận. Do mã đề có tính chất lợi tiểu mạnh, việc lạm dụng sẽ gây mất nước tế bào, rối loạn cân bằng điện giải natri và kali, từ đó ép thận làm việc quá tải và làm suy giảm chức năng thận.
Xông hơi mũi họng bằng nước ấm và tinh dầu giúp làm loãng đờm và dễ thở, nhưng dùng nước quá nóng có thể gây bỏng sâu đường thở và phù nắp thanh thiệt nguy hiểm. Để an toàn, chỉ nên dùng nước ấm từ 40–45 độ C, giữ khoảng cách tối thiểu 25–30 cm và không trùm kín mặt.
Quan niệm dân gian cho rằng ăn thịt gà làm ho nhiều và lâu khỏi là thiếu căn cứ khoa học. Các nghiên cứu cho thấy thịt gà nấu thành súp hoặc cháo ấm giúp ức chế phản ứng viêm, làm loãng dịch đờm và hỗ trợ rút ngắn thời gian mắc bệnh đường hô hấp nếu chế biến mềm, bỏ da và ít dầu mỡ.
Bệnh nhân đang hóa trị tuyệt đối không nên tự ý uống bạch hoa xà thiệt thảo. Nghiên cứu dược lý chứng minh thảo dược này có thể kích thích mạnh enzym gan CYP3A4, đẩy nhanh tốc độ phân hủy thuốc ung thư và làm giảm nghiêm trọng hiệu lực hóa trị.
Ăn ngải cứu xào hay uống nước sắc đều giữ được những dược tính riêng chứ không có cách nào vượt trội hoàn toàn. Nước sắc giúp thu hồi tối đa các polyphenol và flavonoid chống oxy hóa tan trong nước, trong khi món xào với chút dầu mỡ lại giúp cơ thể hấp thu hiệu quả các sắc tố carotenoid kỵ nước.
Hiện tượng ăn mít gây "nóng trong" và nổi mụn thực chất bắt nguồn từ lượng đường tự nhiên làm tăng insulin và yếu tố tăng trưởng IGF-1, kích thích tuyến bã nhờn da mặt tiết nhiều dầu và gây viêm nang lông chứ không phải do mít mang tính nhiệt theo quan niệm dân gian.
Thở bằng miệng khi ngủ làm bay hơi lớp nước bọt bảo vệ, khiến niêm mạc hầu họng khô rát và gây đau họng khi thức giấc. Tình trạng này thường bắt nguồn từ tắc nghẽn mũi hoặc ngưng thở khi ngủ, có thể khắc phục bằng cách làm ẩm không khí, vệ sinh mũi và điều trị dứt điểm nguyên nhân gây nghẹt thở.
Nhiều người có thói quen cố nhịn ho khan khi ngứa họng vì sợ gây phiền hà, nhưng hành vi nén chặt thanh môn trong khi cơ hô hấp co bóp sẽ làm tăng vọt áp lực nội lồng ngực, gây nguy cơ rách vách phế nang và nhiều biến chứng nguy hiểm cho phổi.
Nhiều người băn khoăn nên súc họng trước hay sau khi đánh răng để sạch khuẩn tốt nhất. Các bằng chứng khoa học cho thấy bạn nên đánh răng trước để phá vỡ màng bám cơ học, sau đó súc họng nhằm cuốn trôi vi khuẩn và giúp dung dịch sát khuẩn tiếp cận niêm mạc sâu hơn.
Nhiều người phân vân không biết nên đổi bàn chải ngay khi bắt đầu đau họng hay đợi khỏi hẳn mới vứt bỏ để tránh tái nhiễm. Các bằng chứng y khoa cho thấy vi khuẩn gây bệnh hầu họng có thể bám trên lông chải, nhưng việc thay bàn chải không phải yếu tố quyết định tái phát ở người khỏe mạnh; thời điểm thay tối ưu nhất là sau khi khỏi bệnh hoặc sau 48 giờ dùng kháng sinh.
Nhiều người có thói quen tự mua viên ngậm chứa kháng sinh khi mới chớm đau họng với mong muốn nhanh khỏi bệnh. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên tự ý dùng thuốc này vì đa số viêm họng do virus, việc lạm dụng kháng sinh tại chỗ vừa không hiệu quả vừa gây loạn khuẩn miệng và kháng thuốc.
Người đang uống thuốc huyết áp hoặc thuốc an thần không nên tự ý dùng mã tiên thảo. Hoạt tính hướng thần và tác động lên thụ thể GABA của thảo dược này có thể hiệp đồng với thuốc điều trị, làm tăng nguy cơ an thần quá mức, lơ mơ hoặc gây hạ huyết áp tư thế đứng nguy hiểm.
