Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.668 bài, trang 78 trên 234
Người bệnh thận mạn có thể ăn cá quả nhờ nguồn đạm nạc sinh học cao và chất béo có lợi, nhưng bắt buộc phải tính toán định lượng chặt chẽ. Việc kiểm soát khẩu phần thịt cá giúp cung cấp đủ dinh dưỡng mà không làm tích tụ phospho hay tăng gánh nặng lọc cho thận suy.
Các peptide sinh học chiết xuất từ thực phẩm và cá ngựa cho thấy tiềm năng ức chế cytokine tiền viêm, giảm phù nề và bảo vệ sụn khớp trên mô hình thí nghiệm, mở ra triển vọng hỗ trợ điều trị viêm khớp an toàn nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn phác đồ y khoa chuẩn.
Cá mòi chứa hàm lượng purine cao, nằm trong nhóm hải sản người bị tăng axit uric và bệnh gút cần ăn ít lại. Bạn không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối cả đời, nhưng phải tránh ăn lúc đau cấp, ăn khẩu phần nhỏ và nên luộc bỏ nước để giảm bớt lượng purine nạp vào cơ thể.
Ăn gỏi cá mè sống tiềm ẩn nguy cơ cao nhiễm sán lá gan nhỏ *Clonorchis sinensis*, ký sinh trùng gây tổn thương gan, xơ gan và ung thư đường mật. Tại đồng bằng Bắc Bộ, tập quán ăn cá sống khiến tỷ lệ nhiễm bệnh duy trì ở mức cao. Cách phòng ngừa triệt để nhất là ăn chín uống sôi.
Asen vô cơ trong gạo trắng là mối lo ngại có thật đối với sức khỏe lâu dài. Tuy nhiên, người tiêu dùng có thể chủ động giảm tới 50-70% lượng độc chất này bằng cách vo kỹ gạo dưới vòi nước sạch và áp dụng kỹ thuật nấu nhiều nước rồi chắt bỏ phần nước thừa.
Thói quen húp nước dùng phở khi còn sôi sùng sục làm tăng đáng kể nguy cơ tổn thương niêm mạc và ung thư thực quản. Các nghiên cứu dịch tễ học khẳng định chất lỏng trên 65 độ C gây chấn thương nhiệt mạn tính, đặc biệt nguy hiểm ở người châu Á và người có thói quen ăn nhanh.
Dây càng cua (chi *Cryptolepis*) chứa alkaloid cryptolepine có hoạt tính sinh học mạnh, xen kẽ ADN và ức chế enzyme tế bào. Dù có tiềm năng kháng ký sinh trùng, việc tự ý sắc nước uống liều cao kéo dài tiềm ẩn nguy cơ độc tính phôi thai và gây quá tải gan thận.
Người bệnh gút hoàn toàn có thể ăn cá chép nhờ hàm lượng purin ở mức trung bình, nhưng cần giới hạn khẩu phần dưới 100g mỗi bữa. Việc ưu tiên ăn thịt cá luộc, bỏ nước hầm và tránh dùng chung với rượu bia giúp kiểm soát nồng độ axit uric máu an toàn.
Nghiên cứu cho thấy cà trái vàng có khả năng ức chế enzyme chuyển hóa tinh bột và hạ đường huyết trên chuột. Tuy nhiên, chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người xác nhận tác dụng này. Người bệnh không nên tự ý dùng thảo dược thay thế thuốc điều trị theo chỉ định.
Quả cà tàu tươi chứa nhiều glycoalkaloid và solasodine có khả năng phá hủy màng tế bào, dẫn tới ngộ độc cấp. Việc tự ý tiêu thụ quả dại này tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng gây viêm loét ruột, đau bụng, tiêu chảy dữ dội và ức chế hệ thần kinh trung ương.
Nhiều người có thói quen hái quả cà trái vàng tươi sắc uống mỗi ngày để giải độc, nhưng việc này tiềm ẩn rủi ro ngộ độc glycoalkaloid nghiêm trọng. Dữ liệu khoa học cho thấy các hợp chất glycoalkaloid trong quả chi Cà có độc tính màng tế bào cao và nguy cơ gây dị tật phôi thai khi dùng liều cao.
Nhiều người có thói quen dùng cà phấn tàu (Desmodium adscendens) sắc uống kéo dài để bồi bổ sức khỏe. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học hiện nay cảnh báo việc lạm dụng nồng độ cao tiềm ẩn rủi ro giảm khả năng sống của tế bào gan, thận, tương tác thuốc nguy hiểm qua enzym chuyển hóa.
Ăn cà chua mỗi ngày cung cấp lycopene và chất chống oxy hóa hỗ trợ mạch máu, giúp giảm nguy cơ tăng huyết áp. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy hiệu quả hạ áp chỉ ở mức nhẹ và không đồng nhất, tuyệt đối không thể thay thế thuốc điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
Người tiểu đường hoàn toàn ăn được cà rốt nhờ tải lượng đường huyết (GL) ở mức rất thấp, dù chỉ số GI nấu chín ở mức trung bình. Khi ăn lượng vừa phải và giữ nguyên bã xơ, cà rốt giải phóng đường từ từ, không làm đường máu tăng đột ngột.
Nhiều lời đồn cho rằng chổi xuể có thể chữa đau dạ dày, ức chế vi khuẩn Helicobacter pylori và phục hồi niêm mạc. Tuy nhiên, khoa học hiện đại chưa ghi nhận bất kỳ bằng chứng nào về hiệu quả của cây này; việc tự ý dùng thay thế phác đồ y khoa tiềm ẩn nguy cơ khiến vết loét trầm trọng hơn.
Cà chua chứa rất ít purine nhưng nghiên cứu dịch tễ ghi nhận loại quả này có liên quan đến việc tăng nhẹ acid uric máu. Dù cơ chế sinh học kích hoạt cơn gút cấp chưa hoàn toàn sáng tỏ, người bệnh gút có tiền sử nhạy cảm vẫn cần theo dõi phản ứng cơ thể khi sử dụng.
Cà chua chứa nhiều lycopene giúp ức chế tế bào ung thư trong phòng thí nghiệm và giảm nhẹ nguy cơ qua một số nghiên cứu quan sát. Tuy nhiên, các thử nghiệm lâm sàng chưa ghi nhận tác dụng điều trị hay hạ chỉ số PSA, nam giới không nên coi cà chua là thuốc chữa bệnh.
Các nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn khẳng định thói quen uống cà phê thường xuyên có liên quan đến việc giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2. Tác dụng bảo vệ này phụ thuộc vào liều lượng dài hạn, xuất hiện ở cả cà phê thường lẫn loại đã tách caffeine nhờ các hợp chất thực vật tự nhiên.
Bôi dịch tiết con bà chằn trị mụn cóc là mẹo dân gian truyền miệng nguy hiểm. Hoạt chất cantharidin trong bọ cánh cứng có khả năng tiêu hủy mô mụn cóc nhưng đòi hỏi nồng độ y tế chuẩn hóa nghiêm ngặt. Việc đập nát hoặc bôi trực tiếp dịch bọ sống lên da dễ gây phồng rộp diện rộng, loét sâu và hoại tử mô.
Cà tím chứa lượng oxalate nhất định có thể ảnh hưởng đến người có tiền sử sỏi canxi oxalate. Tuy nhiên, người bệnh không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối nếu biết cách sơ chế luộc bỏ nước, bổ sung đủ canxi trong bữa ăn và uống nhiều nước để hạn chế hấp thu oxalate vào thận.
