Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
24 bài, trang 1 trên 2
Củ riềng nếp chứa các hoạt chất có khả năng làm chậm tiêu hóa tinh bột và kích thích tiết insulin trên thực nghiệm. Tuy nhiên, các bằng chứng hiện mới dừng ở ống nghiệm và động vật, người bệnh chỉ nên dùng lượng nhỏ hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị.
Củ riềng nếp chứa hoạt chất 1'-acetoxychavicol acetate (ACA) được chứng minh có khả năng ức chế sự nhân lên và thúc đẩy quá trình tự chết của tế bào ung thư vú, đại trực tràng. Tuy nhiên, các kết quả này mới dừng ở mức độ phòng thí nghiệm và mô hình động vật, chưa thể thay thế thuốc điều trị trên người.
Nhiều người đang uống thuốc chống đông máu thường lo ngại việc dùng riềng nếp hoặc chiết xuất thảo dược sẽ gây chảy máu. Dù các nghiên cứu hiện tại chưa ghi nhận tương tác trực tiếp từ riềng nếp, thuốc chống đông như warfarin cực kỳ nhạy cảm với thực phẩm và thuốc dùng kèm, đòi hỏi người bệnh phải hết sức thận trọng.
Riềng nếp và gừng tươi đều là những gia vị kháng khuẩn, chống viêm quen thuộc trong gian bếp Việt. Tuy nhiên, các phân tích khoa học cho thấy gừng tươi vượt trội về khả năng chống oxy hóa và điều hòa miễn dịch, trong khi riềng nếp lại có phổ kháng khuẩn rộng và hỗ trợ nhu động tiêu hóa mạnh mẽ.
Chiết xuất cô đặc từ củ riềng nếp kết hợp với gừng được chứng minh giúp giảm đau khớp gối khi đứng và đi bộ ở mức độ trung bình nhờ khả năng kháng viêm, bảo vệ sụn. Tuy nhiên, thảo dược này chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế được việc tập luyện, giảm cân và điều trị y khoa.
Nhiều người cao huyết áp e ngại vị cay ấm của trà riềng nếp sẽ kích thích làm tim đập nhanh. Thực tế, khoa học chưa ghi nhận riềng nếp làm tăng nhịp tim, nhưng dược liệu này có đặc tính kích thích tâm thần kinh và hạ đường huyết, đòi hỏi người bệnh phải dùng đúng thời điểm và liều lượng.
Củ riềng và củ gừng đều là những gia vị có tính ấm, thường được dân gian dùng để làm dịu dạ dày. Các nghiên cứu bước đầu cho thấy riềng chứa nhiều hoạt chất có khả năng chống nôn, nhưng để phòng ngừa say tàu xe hiệu quả và an toàn trên người, thảo dược này vẫn cần thêm nhiều bằng chứng lâm sàng.
Đắp củ riềng tươi hoặc khô lên da để trị nấm, lang ben tiềm ẩn nguy cơ gây viêm da tiếp xúc dị ứng tại chỗ và phát ban lan rộng toàn thân. Các nghiên cứu y khoa khuyến cáo người bệnh không tự ý bôi thảo dược sống lên vùng da tổn thương mà nên dùng thuốc kháng nấm theo chỉ định của bác sĩ.
Cả riềng và gừng đều chứa hoạt chất kháng khuẩn đường ruột nhưng có thế mạnh riêng. Nghiên cứu cho thấy củ riềng có phổ kháng khuẩn rộng hơn, trong khi củ gừng ức chế đặc hiệu vi khuẩn E. coli gây tiêu chảy, đồng thời vượt trội về khả năng chống oxy hóa và bảo vệ niêm mạc dạ dày.
Đun nấu ở nhiệt độ cao có thể làm hao hụt một phần hàm lượng polyphenol tự nhiên trong thực vật, vì vậy ăn riềng tươi giúp bảo toàn lượng chất chống oxy hóa gốc tốt hơn. Tuy nhiên, khi nấu chín, nhiều hợp chất vẫn giữ được hoạt tính và giúp bảo vệ chất béo trong món ăn khỏi bị oxy hóa.
Đun nước củ riềng nếp súc miệng trị đau răng, hôi miệng là mẹo dân gian phổ biến. Dù nghiên cứu xác nhận riềng nếp chứa hoạt chất kháng khuẩn mạnh trong ống nghiệm, hiện chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh nước riềng tự đun trị khỏi viêm nướu ở người.
Phụ nữ mang thai 3 tháng đầu hoàn toàn có thể ăn riềng nếp ở lượng nhỏ dùng làm gia vị nấu ăn hàng ngày. Tuy nhiên, mẹ bầu không nên tiêu thụ lượng lớn thực phẩm chứa nhiều riềng nếp hoặc dùng các dạng chiết xuất cô đặc để tránh nguy cơ kích thích tiêu hóa và co thắt tử cung trong giai đoạn nhạy cảm này.
Dù là gia vị quen thuộc, việc dùng chiết xuất riềng nếp kéo dài vẫn cần tuân thủ đúng ngưỡng an toàn để tránh gây hại cho lá gan. Nghiên cứu độc chất học xác định liều tiêu thụ hàng ngày chấp nhận được ở người đối với chiết xuất riềng nếp chuẩn hóa là tối đa 1.800 mg, trong khi các dạng dịch chiết thô tự phát có thể làm tăng men gan và bilirubin.
Riềng nếp chứa hoạt chất giúp ức chế phản ứng viêm ở tế bào biểu mô dạ dày nhiễm vi khuẩn H. pylori trong phòng thí nghiệm. Tuy nhiên, người bệnh dạ dày chỉ nên dùng lượng nhỏ làm gia vị khi bệnh ổn định và tránh lạm dụng lúc niêm mạc đang viêm loét cấp tính.
Củ riềng là gia vị quen thuộc giúp món kho, nướng thêm dậy mùi, nhưng nhiều bà bầu lại e ngại tính ấm nóng của loại củ này có thể gây co bóp tử cung. Thực tế, thai phụ hoàn toàn ăn được món có nêm riềng với lượng gia vị thông thường, miễn là không tự ý sắc uống đậm đặc như thuốc.
Người đang uống thuốc chống đông máu hoặc kháng tiểu cầu không cần kiêng củ riềng trong bữa ăn hàng ngày nếu chỉ dùng lượng nhỏ làm gia vị nấu chín. Tuy nhiên, người bệnh cần tuyệt đối tránh dùng chiết xuất riềng cô đặc, rượu ngâm hoặc thực phẩm chức năng liều cao do hoạt chất trong riềng có thể ảnh hưởng đến quá trình viêm và niêm mạc tiêu hóa.
Thói quen uống nước củ riềng ấm khi đầy bụng, đau rát thượng vị hoàn toàn có cơ sở khoa học. Các nghiên cứu cho thấy hoạt chất flavonoid, diphenylheptane và tinh dầu trong củ riềng giúp giảm viêm, bảo vệ niêm mạc và ức chế thụ thể gây đau dạ dày, nhưng chỉ đóng vai trò hỗ trợ chứ không thay thế thuốc điều trị.
Riềng nếp (*Alpinia galanga*) cho thấy tiềm năng rõ rệt trong việc hỗ trợ tăng nồng độ testosterone và nâng cao khả năng di động của tinh trùng qua các nghiên cứu thực nghiệm và thử nghiệm lâm sàng. Dù vậy, thảo dược này cần được sử dụng đúng cách, đúng liều chuẩn hóa và không thể thay thế hoàn toàn phác đồ y khoa.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy hoạt chất chiết xuất từ củ riềng có tiềm năng ức chế tế bào ác tính nhờ cơ chế kích hoạt chu trình tự hủy apoptosis. Dù vậy, riềng chỉ đóng vai trò gia vị hỗ trợ lối sống lành mạnh, không thể thay thế phác đồ điều trị ung thư.
Nghiên cứu khoa học xác nhận chiết xuất từ riềng nếp có hoạt tính ức chế vi nấm gây hắc lào và nấm da. Tuy nhiên, việc tự ý ngâm rượu riềng tại nhà để bôi trực tiếp tiềm ẩn nguy cơ bỏng rát, viêm da tiếp xúc và không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa chuẩn.
