Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.141 bài, trang 304 trên 1.458
Uống mật ong khi trào ngược dạ dày là mẹo dân gian phổ biến, nhưng khoa học hiện chưa có bằng chứng xác nhận mật ong giúp giảm tiết axit. Ngược lại, lượng đường đậm đặc có nguy cơ kích thích dạ dày tiết thêm dịch vị, trong khi các tổn thương niêm mạc do trào ngược đòi hỏi điều trị y khoa bài bản.
Mơ xanh chứa nhiều axit hữu cơ và hợp chất làm se dễ kích thích dạ dày, trong khi mơ chín chuyển hóa thành đường tự nhiên, dịu nhẹ cho tiêu hóa và cung cấp chất chống oxy hóa phenolic dồi dào có lợi cho đường ruột.
Chiết xuất từ vỏ và lá mận rừng (*Rhamnus*) cho thấy khả năng ức chế nhiều vi khuẩn gây nhiễm trùng da trong ống nghiệm, bao gồm tụ cầu vàng kháng thuốc MRSA. Tuy nhiên, các dữ liệu này mới dừng ở mức thí nghiệm *in vitro* và trên động vật, hoàn toàn chưa đủ bằng chứng lâm sàng để người bệnh tự ý dùng bôi ngoài da.
Lá mật gấu được nhiều người dùng để hỗ trợ hạ đường huyết, nhưng vị đắng và nỗi lo quá liều luôn là băn khoăn lớn. Hiện chưa có nghiên cứu xác lập ngưỡng liều khô tối đa mỗi ngày; người dùng cần sơ chế sạch sẽ, vò rửa kỹ và chỉ dùng lượng vừa phải dưới sự tư vấn của bác sĩ.
Vỏ cây chi Mận rừng chứa dẫn xuất anthraquinone có tác dụng kích thích nhuận tràng mạnh. Tuy nhiên, việc tự ý dùng vỏ cây thô kéo dài tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc biểu mô thận, nhiễm hắc tố đại tràng và rối loạn điện giải nghiêm trọng dẫn đến tiêu cơ vân.
Quả của các loài thuộc chi mấm (Capparis), điển hình như cây nụ bạch hoa (Capparis spinosa), có thể ăn được nhưng thường không dùng tươi do vị đắng nồng và chứa các hợp chất tự nhiên như alkaloid hay glucosinolate. Trong ẩm thực truyền thống, các bộ phận của cây phải trải qua quy trình ngâm muối, lên men hoặc ngâm giấm nhằm đảm bảo an toàn và giảm vị đắng khó chịu.
Nhiều lời đồn cho rằng mần ri trắng giúp hạ đường huyết hiệu quả, nhưng các nghiên cứu khoa học hiện chỉ mới ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, kháng viêm trên động vật và kháng nấm. Tác dụng hạ đường huyết chỉ được thử nghiệm ở các loài cùng chi trên chuột, hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người.
Quả mận gai từ lâu được dân gian dùng để cầm tiêu chảy và giảm viêm ruột nhờ vị chát đặc trưng. Dưới góc nhìn khoa học, hàm lượng tannin và polyphenol dồi dào giúp làm se niêm mạc và chống viêm tại chỗ, nhưng các bằng chứng hiện tại vẫn thiếu thử nghiệm lâm sàng quy mô trên người.
Hiện chưa có thử nghiệm lâm sàng so sánh độ an toàn giữa việc đắp ngoài da và uống nước sắc mạy chỉ chăm. Tuy nhiên, các phân tích khoa học cho thấy thảo dược này chứa nhiều hoạt chất gây độc tế bào; do đó, uống nước sắc tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc nội tạng cao hơn, còn đắp lá tươi lại dễ gây kích ứng da và nhiễm trùng.
Hiện chưa có nghiên cứu lâm sàng riêng trên cây mạy chỉ chăm, nhưng các bằng chứng khoa học cho thấy thảo dược giàu polyphenol có thể ức chế mạnh các enzyme cytochrome P450 ở gan. Việc tự ý dùng chung thảo dược đậm đặc với thuốc kê đơn tiềm ẩn nguy cơ làm biến đổi nồng độ thuốc và gây hại gan.
Paeonol chiết xuất từ vỏ rễ cây mẫu đơn tử ban đã chứng minh khả năng giảm phản ứng viêm rõ rệt trong phòng thí nghiệm và trên động vật thực nghiệm. Tuy nhiên, giới y khoa hiện vẫn chưa có thử nghiệm lâm sàng trên người, do đó chưa thể coi đây là giải pháp thay thế thuốc chống viêm đặc hiệu.
Nhiều nam giới tin rằng dùng mẫu lệ (vỏ hàu) giúp tăng cường sinh lực phái mạnh, nhưng khoa học cho thấy đây là sự nhầm lẫn với thịt hàu. Vỏ hàu thực chất chỉ là nguồn muối canxi vô cơ dùng cho xương, hoàn toàn không chứa hàm lượng kẽm và peptide dồi dào như phần thịt mềm để hỗ trợ cải thiện sinh lý.
Nụ bạch hoa nhập khẩu (*Capparis spinosa*) và mấm rừng bản địa (*Capparis micracantha*) cùng thuộc họ Mấm (*Capparaceae*) nhưng là hai loài khác nhau. Trong khi nụ bạch hoa là gia vị giàu protein, carotenoid và chất chống oxy hóa quercetin đã được chứng minh an toàn, loài mấm rừng bản địa chưa có dữ liệu nghiên cứu về dinh dưỡng và độc tính để sử dụng trong ẩm thực.
Uống rượu mật gấu để trị đau nhức xương khớp là thói quen nguy hại, không có cơ sở khoa học chứng minh hiệu quả. Dịch mật đậm đặc kết hợp với nồng độ cồn cao có thể gây ngộ độc tế bào gan cấp tính, dẫn tới tình trạng tăng bilirubin máu nghiêm trọng, làm tắc nghẽn ống thận và suy thận cấp đe dọa tính mạng.
Mận rừng và các loài cùng chi chứa dẫn xuất anthraquinone có tác dụng nhuận tràng mạnh, thường được dân gian truyền tai nhau để trị táo bón. Tuy nhiên, việc tự ý lạm dụng thảo dược này tiềm ẩn nhiều rủi ro nghiêm trọng như tiêu chảy cấp, mất nước, độc tính thận và rối loạn chức năng đại tràng.
Quả và trà hoa mận gai chứa nhiều polyphenol chống oxy hóa nhưng không phù hợp cho tất cả mọi người. Người bị viêm loét dạ dày, suy thận, người sắp phẫu thuật hoặc có cơ địa dị ứng thực vật họ Rosaceae cần hết sức thận trọng và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thảo dược này.
Rễ mận rừng được đồn thổi có thể tiêu u, trị dứt ung thư, nhưng khoa học chỉ mới ghi nhận hoạt tính diệt tế bào của một vài chất tinh khiết trong ống nghiệm. Hoàn toàn chưa có nghiên cứu điều trị trên người, trong khi việc uống rễ cây này kéo dài có thể gây suy thận cấp.
Tự ý dùng mận rừng cùng thuốc lợi tiểu có thể gây hạ kali máu nghiêm trọng do hoạt chất anthranoid trong dược liệu kết hợp với tác dụng đào thải muối nước của thuốc. Tương tác này làm tăng gấp đôi nguy cơ tử vong do tim mạch, tiêu cơ vân và tổn thương thận, đòi hỏi người bệnh phải hết sức thận trọng.
Chiết xuất lá mảnh cộng được chứng minh có khả năng ức chế enzym chuyển hóa gan CYP3A4, CYP2E1 trong ống nghiệm và dự báo ức chế CYP2D6. Việc tự ý uống thảo dược này chung với thuốc tây có thể làm tăng tích tụ nồng độ thuốc trong máu, tiềm ẩn rủi ro ngộ độc gan và gia tăng tác dụng phụ nguy hiểm.
Nhiều người có thói quen dùng thảo dược song song với thuốc trị tiểu đường mà không lường trước nguy cơ tương tác thuốc. Khi dùng chung các hoạt chất cạnh tranh enzym chuyển hóa tại gan hoặc tác động lên quá trình đào thải, lượng thuốc tồn lưu tăng cao có thể dẫn tới hạ đường huyết nghiêm trọng.
