Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
9.582 bài, trang 20 trên 480
Chế độ ăn Paleo cắt bỏ hoàn toàn ngũ cốc, sữa và thực phẩm chế biến, tập trung vào thịt nạc, rau củ và hạt. Dù giúp giảm cân và cải thiện đường huyết, cách ăn này tiềm ẩn nguy cơ thiếu canxi và dư thừa đạm. Người bệnh thận mạn, loãng xương, mỡ máu di truyền và phụ nữ mang thai cần tránh áp dụng cứng nhắc.
Eat Clean thường được ca ngợi là lối sống lành mạnh, nhưng khi bị biến thành các quy tắc kiêng khem khắt khe, chế độ này có thể gây hại. Thanh thiếu niên và người có tiền sử rối loạn ăn uống là những đối tượng dễ tổn thương, trong khi phụ nữ mang thai cần hết sức thận trọng với các chế độ loại trừ thực phẩm.
Cả Paleo và Địa Trung Hải đều giúp hạ huyết áp và giảm các chỉ số viêm hsCRP, F2-isoprostane. Tuy nhiên, chế độ ăn Địa Trung Hải sở hữu bằng chứng dịch tễ học vượt trội và bền vững hơn trong việc giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh và tử vong do tim mạch qua nhiều năm theo dõi.
Cắt giảm calo là phương pháp giảm cân phổ biến, nhưng không an toàn cho tất cả mọi người. Các bằng chứng khoa học cho thấy phụ nữ mang thai, người cho con bú, trẻ em, người nhẹ cân và người có tiền sử rối loạn ăn uống tuyệt đối không nên tự ý hạn chế năng lượng để tránh các rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.
Cắt giảm thực phẩm giàu FODMAP giúp xoa dịu chứng đầy hơi, nhưng nếu loại bỏ rau củ mà không bù đắp đúng cách, bạn rất dễ rơi vào tình cảnh táo bón do thiếu hụt chất xơ. Việc lựa chọn nguồn xơ hòa tan phù hợp và duy trì nước từ thức ăn là chìa khóa để bảo vệ hệ tiêu hóa.
Ăn chậm, nhai kỹ từ lâu được xem là bí quyết giúp no lâu và giảm cân. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy thói quen này làm tăng cảm giác no nhưng tác động lên các hormone đói no như PYY, GLP-1 hay ghrelin chỉ ở mức vừa phải và thay đổi tùy thuộc vào cơ địa từng người.
Eat Clean không thể giúp giảm cân nếu bạn không tạo ra thâm hụt calo, bởi cơ thể vẫn tuân theo nguyên lý cân bằng năng lượng. Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy ăn sạch vượt trội hơn thâm hụt calo thông thường; chất lượng thực phẩm chỉ giúp kiểm soát cơn đói tốt hơn để duy trì mức ăn hợp lý.
Chế độ ăn low-carb kéo dài giúp giảm cân nhưng tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt chất xơ, vitamin nhóm B (folate) và magiê do cắt bỏ ngũ cốc tự nhiên. Việc hiểu rõ bằng chứng khoa học giúp người thực hiện chủ động bù đắp dinh dưỡng và lựa chọn thực phẩm an toàn cho sức khỏe.
Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho thấy việc bỏ bữa sáng không tạo ra khác biệt đáng kể đối với cân nặng so với việc ăn sáng. Dù có thể làm giảm nhẹ tổng lượng calo nạp vào, nhịn ăn sáng không giúp giảm mỡ hiệu quả và có thể làm tăng cholesterol xấu cũng như giảm độ nhạy insulin.
Ăn có ý thức mang lại hiệu quả tích cực cho người thường xuyên ăn theo cảm xúc và người mắc chứng rối loạn ăn uống vô độ. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học hiện tại chưa nghiên cứu kỹ thuật này trên bệnh nhân chán ăn tâm thần hay rối loạn ám ảnh cưỡng chế.
Chế độ ăn low-FODMAP giúp giảm nhanh đầy hơi, chướng bụng nhưng gặp rào cản lớn trong món ăn Việt vì thói quen dùng hành tỏi, đậu đỗ. Nắm rõ danh mục thay thế từ nông sản an toàn như cơm, bún gạo, cải thìa, thanh long và đu đủ giúp kiểm soát đường ruột hiệu quả.
Chế độ ăn low-FODMAP giúp làm giảm triệu chứng đau bụng, đầy hơi ở người mắc rối loạn tiêu hóa, nhưng việc tự ý kiêng khem nghiêm ngặt quá 6 đến 8 tuần tiềm ẩn rủi ro suy giảm nghiêm trọng các chủng lợi khuẩn Bifidobacteria do thiếu hụt nguồn chất xơ prebiotic nuôi dưỡng đường ruột.
Cơ thể có thể dự trữ vitamin B12 ở gan trong vài năm, nhưng chế độ ăn thuần chay kéo dài không bổ sung vi chất sẽ làm cạn kiệt nguồn dự trữ này. Hậu quả là dẫn tới thiếu máu hồng cầu to và các tổn thương thần kinh ngoại biên nghiêm trọng, thậm chí không thể phục hồi.
Chế độ ăn Địa Trung Hải hỗ trợ giảm cân, giảm mỡ bụng và cải thiện chuyển hóa tốt hơn chế độ ăn ít chất béo. Tuy nhiên, hiệu quả giảm mỡ chỉ xuất hiện rõ rệt khi đi kèm với việc kiểm soát hoặc cắt giảm năng lượng vừa phải, thay vì tiêu thụ chất béo không giới hạn.
Nhịn ăn theo khung giờ không phải phương pháp an toàn cho tất cả mọi người. Dữ liệu y khoa cảnh báo 5 nhóm người, bao gồm bệnh nhân đái tháo đường, trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người già suy yếu và người bệnh mạn tính nặng, có nguy cơ gặp các biến chứng nguy hiểm khi tự ý áp dụng chế độ này.
Chế độ ăn chay lacto-ovo thường cung cấp đủ tổng lượng sắt nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ cao làm cạn kiệt lượng sắt dự trữ (ferritin). Nguyên nhân chủ yếu do sắt non-heme từ thực vật có độ khả dụng sinh học thấp và chịu sự ức chế hấp thu từ canxi trong sữa cũng như trứng.
Chế độ ăn Keto giúp giảm cân nhanh trong thời gian ngắn, nhưng dữ liệu theo dõi kéo dài từ 1 năm trở lên cho thấy tỷ lệ duy trì rất thấp, tiềm ẩn nguy cơ tăng mỡ bão hòa gây hại tim mạch và còn nhiều nghi vấn về sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột.
Nhịn ăn 16:8 có thể làm giảm khối lượng nạc nếu áp dụng thụ động mà không vận động, nhưng hoàn toàn không làm teo cơ bắp nếu kết hợp tập luyện kháng lực đều đặn. Việc phân bổ lượng đạm hợp lý theo từng cữ cách nhau 3-5 giờ trong khung ăn giúp tối ưu hóa tổng hợp cơ sợi.
Chế độ ăn Keto đòi hỏi nạp lượng lớn chất béo, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ xơ vữa động mạch. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy việc ưu tiên chất béo chưa bão hòa từ cá béo, dầu hạt thay vì chất béo bão hòa sẽ giúp cải thiện mỡ máu, giảm LDL-C và bảo vệ tim mạch hiệu quả.
Chế độ ăn giảm tinh bột (low-carb) có thể hỗ trợ giảm cân nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ chuyển hóa. Nhóm phụ nữ mang thai, người mắc bệnh thận, bệnh gan hoặc có tiền sử rối loạn ăn uống không nên tự ý áp dụng chế độ này nếu không có chỉ định và giám sát từ bác sĩ.
