Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
4.671 bài, trang 122 trên 234
Chế độ ăn ít đạm (LPD) là can thiệp y khoa bắt buộc dành riêng cho bệnh nhân suy thận mạn nhằm giảm ứ đọng độc tố ure máu, hoàn toàn không phải phương pháp thanh lọc cơ thể cho người bình thường. Tự ý kiêng khem đạm có thể gây suy dinh dưỡng thể phù, teo cơ bắp và suy giảm miễn dịch nghiêm trọng.
Ăn nhiều chất xơ thường khiến người mắc hội chứng ruột kích thích đau bụng nặng hơn do vi khuẩn đại tràng lên men nhanh các carbohydrate chuỗi ngắn (FODMAP), sinh khí ồ ạt gây trướng ruột. Thay vì dùng xơ không hòa tan, việc chọn chất xơ hòa tan sinh ít khí như psyllium giúp cải thiện tiêu hóa an toàn.
Người bệnh trĩ nên ưu tiên chất xơ nhầy từ hạt é, hạt chia hoặc mồng tơi để làm mềm và tạo độ trơn cho phân, hạn chế ma sát lên búi trĩ. Cám lúa mì giàu xơ thô giúp kích thích nhu động ruột nhưng chỉ nên bổ sung lượng nhỏ kèm nhiều nước.
Bổ sung inulin mỗi ngày giúp nuôi dưỡng vi khuẩn có lợi và thúc đẩy sản sinh axit béo chuỗi ngắn, tạo tín hiệu tích cực lên trục ruột - não. Dù vậy, các bằng chứng về khả năng cải thiện tâm trạng hiện mới dừng lại ở mức sơ bộ trên động vật, đòi hỏi người dùng cần thận trọng khi áp dụng.
Nhiều bằng chứng dịch tễ quy mô lớn ghi nhận chế độ ăn giàu chất xơ giúp giảm nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng và u tuyến tiền ung thư. Quá trình lên men chất xơ tạo ra các axit béo chuỗi ngắn, hỗ trợ bảo vệ niêm mạc ruột. Dù vậy, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào vị trí tổn thương và yếu tố lối sống đi kèm.
Nhiều người bệnh đái tháo đường type 2 tăng lượng đạm để hạ đường huyết sau ăn. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy chế độ ăn giàu đạm chủ yếu hỗ trợ cải thiện kháng insulin và mỡ máu, chứ không giúp hạ đường huyết vượt trội, thậm chí tiềm ẩn rủi ro cho chức năng thận nếu dùng quá mức.
Củ dền chứa nitrat, hoạt chất sinh học betalain và chất chống oxy hóa giúp hỗ trợ giảm nhẹ cholesterol xấu LDL trong một số thử nghiệm lâm sàng ngắn hạn. Tuy nhiên, bằng chứng tổng hợp cho thấy tác dụng này không ổn định và hoàn toàn không thể thay thế nhóm thuốc statin điều trị rối loạn mỡ máu.
Nghiên cứu khoa học xác nhận cải xoăn chỉ tiềm ẩn nguy cơ gây bướu cổ khi ăn sống lượng cực lớn kèm theo tình trạng thiếu hụt iod. Với nồng độ goitrogen rất thấp ở mức ăn thông thường, loại rau này hoàn toàn an toàn cho hoạt động tuyến giáp của người khỏe mạnh.
Người bệnh thận mạn giai đoạn 3 nên giảm đạm ở mức khoảng 0,8 g/kg cân nặng mỗi ngày để làm chậm suy thận. Việc cắt giảm đạm cần có sự hướng dẫn y tế, bảo đảm đủ năng lượng tổng thể nhằm tránh suy dinh dưỡng và biến chứng teo cơ.
Ngộ độc protein xảy ra khi lượng đạm vượt quá khả năng xử lý nitơ của gan, thường xuất hiện nếu đạm chiếm trên 35% tổng năng lượng khẩu phần hoặc vượt 5 g/kg/ngày. Mức nạp an toàn tối đa khuyến nghị cho người khỏe mạnh là khoảng 2 đến 2,5 g/kg/ngày.
Người mắc bệnh gút không cần kiêng hoàn toàn đậu phụ và đạm thực vật. Bằng chứng khoa học cho thấy purin từ nguồn thực vật không làm tăng nồng độ axit uric hay kích hoạt cơn gút bùng phát như purin từ thịt đỏ và hải sản.
Canh dưỡng sinh đóng gói ngoài quán chứa nhiều dưỡng chất từ củ ngưu bàng, nấm đông cô nhưng tiềm ẩn nồng độ kali hòa tan rất cao do ninh nấu kéo dài. Lượng kali này dễ gây biến chứng tăng kali máu nguy hiểm ở người suy thận mạn tính, đòi hỏi người bệnh phải hết sức thận trọng khi dùng.
Quỹ Nghiên cứu Ung thư Thế giới khuyến cáo không nên ăn quá 500 gam thịt đỏ mỗi tuần và cần hạn chế tối đa thịt chế biến sẵn. Vượt ngưỡng này làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng theo tỷ lệ tuyến tính, đặc biệt cao hơn ở nam giới.
Thịt đỏ và thịt chế biến sẵn gắn liền với nguy cơ mắc bệnh tim mạch, mạch vành và đột quỵ cao hơn so với thịt gia cầm. Dữ liệu khoa học cho thấy việc ưu tiên gia cầm nạc hoặc đạm thực vật để thay thế thịt đỏ giúp giảm thiểu đáng kể các biến cố tim mạch bất lợi.
Người sỏi thận canxi oxalate có thể dùng nước trà thực dưỡng pha loãng nhằm hỗ trợ bù dịch và tiếp nhận các chất chống oxy hóa tự nhiên. Tuy nhiên, người bệnh không nên uống quá đậm đặc, cần duy trì lượng nước dồi dào hàng ngày và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu có bệnh lý đường ruột đi kèm.
Người có tiền sử sỏi thận vẫn có thể ăn củ dền an toàn bằng cách luộc kỹ rồi đổ bỏ nước luộc để loại bớt oxalate hòa tan, đồng thời duy trì thói quen uống nhiều nước nhằm làm loãng nước tiểu và hạn chế nguy cơ tinh thể kết tụ tái phát.
Các nghiên cứu khoa học cho thấy axit rosmarinic trong lá tía tô có khả năng ức chế giải phóng các chất gây viêm, hỗ trợ làm giảm rõ rệt triệu chứng ngứa mũi, chảy nước mắt do viêm mũi dị ứng theo mùa. Tuy nhiên, hàm lượng hoạt chất trong trà tự pha thường biến động lớn, chỉ đóng vai trò hỗ trợ chứ không thay thế thuốc điều trị.
Các hợp chất sinh học và vi chất tự nhiên trong thực vật giúp tăng tiết hormone GLP-1 đường ruột, giảm căng thẳng oxy hóa và cải thiện độ nhạy insulin. Nhờ đó, việc duy trì chế độ dinh dưỡng giàu thực vật xanh hỗ trợ kiểm soát đường huyết sau bữa ăn hiệu quả.
Người có bệnh lý dạ dày khi ăn thực dưỡng ngoài tiệm rất dễ bị đầy trướng và đau thượng vị do lượng chất xơ không hòa tan quá cao từ gạo lứt và củ quả nấu chưa kỹ. Việc chọn món mềm nhừ và nhai kỹ là chìa khóa then chốt để bảo vệ dạ dày.
Đậu nành lên men không làm suy giảm chức năng tuyến giáp ở người đủ iod, nhưng protein đậu nành có thể cản trở hấp thu thuốc levothyroxine. Bệnh nhân suy giáp không cần kiêng tuyệt đối, chỉ cần uống thuốc cách bữa ăn 1-4 giờ.
