Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
31 bài, trang 1 trên 2
Hà thủ ô đỏ là vị thuốc quen thuộc nhưng tiềm ẩn rủi ro độc tính gan và tiêu hóa nghiêm trọng. Nghiên cứu khoa học xác định 5 nhóm người gồm bệnh nhân gan, người rối loạn tiêu hóa, phụ nữ mang thai, người dễ dị ứng và người có vấn đề thần kinh nên tránh tự ý sử dụng để bảo vệ sức khỏe.
Hà thủ ô trắng thường được truyền miệng là vị thuốc giúp làm đen tóc và ngăn ngừa bạc tóc sớm giống như hà thủ ô đỏ. Tuy nhiên, các bằng chứng khoa học hiện nay cho thấy loài cây này hoàn toàn chưa có thử nghiệm lâm sàng nào chứng minh tác dụng làm đen tóc ở người.
Hà thủ ô đỏ từ lâu được truyền tai là vị thuốc bổ can thận, làm đen râu tóc, nhưng rủi ro gây tổn thương gan cấp tính do dược liệu này là hoàn toàn có thật. Bệnh nhân có thể phải đối mặt với tình trạng viêm gan nặng, thậm chí suy gan, bắt nguồn từ cả độc tính vốn có lẫn phản ứng nhạy cảm dị ứng đặc ứng theo cơ địa của từng người.
Quan niệm uống hà thủ ô càng đậm đặc càng bổ máu là sai lầm phổ biến. Việc sắc nước quá đặc làm tăng nồng độ tannin và các hợp chất kích thích, dễ gây tổn thương nhu động ruột, đầy trướng, táo bón hoặc tiêu chảy kích ứng và cản trở hấp thu dưỡng chất.
Hà thủ ô trắng chứa các glycoside trợ tim mạnh và hoạt chất gây độc tế bào đã được ghi nhận trong nghiên cứu. Những người mắc bệnh tim mạch, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ và người suy thận cần tránh tự ý sử dụng để phòng ngừa nguy cơ loạn nhịp tim cùng các biến chứng ngộ độc nguy hiểm.
Hiện chưa có nghiên cứu thực nghiệm bán trường diễn trên động vật để khẳng định hà thủ ô trắng gây hại gan thận khi dùng liều cao dài ngày. Các bằng chứng mới chỉ phân lập được glycoside tim có tính gây độc tế bào trong ống nghiệm, do đó người dân cần thận trọng và hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Hà thủ ô có thể gây tổn thương gan cấp qua cơ chế miễn dịch, với các ca bệnh được ghi nhận chỉ sau 3 đến 4 tuần hoặc 2 tháng sử dụng. Người dùng không nên uống kéo dài liên tục, cần ngưng dùng ngay khi có dấu hiệu vàng mắt, mệt mỏi, buồn nôn và phải kiểm tra men gan định kỳ.
Các nghiên cứu khoa học bước đầu cho thấy rễ hà thủ ô trắng có tiềm năng ức chế một số yếu tố gây viêm và hỗ trợ lành vết thương. Tuy nhiên, các tác dụng sinh học này mới dừng lại ở quy mô tế bào và động vật thí nghiệm, hoàn toàn chưa được chứng minh lâm sàng trên cơ thể người.
Hà thủ ô đỏ chính danh và "hà thủ ô trắng" dân gian thuộc hai nhóm thực vật hoàn toàn khác biệt. Nhầm lẫn tên gọi có thể dẫn đến nguy cơ ngộ độc tim mạch khó lường, trong khi ngay cả hà thủ ô đỏ tự nhiên cũng tiềm ẩn độc tính gây tổn thương gan nghiêm trọng nếu dùng sai cách.
Nhiều người ngâm rượu hà thủ ô trắng để bồi bổ sức khỏe nhưng không biết loài cây này chứa các hợp chất glycoside tim mạnh. Khi ngâm vào cồn, độc chất tự do được chiết xuất đậm đặc, khiến việc uống thường xuyên dễ gây tích lũy độc tố, đe dọa trực tiếp tới nhịp tim và tính mạng.
Hà thủ ô chứa các hoạt chất như stilbene glycoside có khả năng tác động đến enzym chuyển hóa và giảm tích tụ mỡ. Dù vậy, dữ liệu nghiên cứu hiện nay mới dừng ở mức thử nghiệm tế bào và động vật với cỡ mẫu giới hạn, người bệnh không nên tự ý dùng thay thuốc đặc trị.
Hà thủ ô đỏ cho thấy khả năng hạ cholesterol và triglyceride trong các nghiên cứu trên động vật nhờ hoạt chất stilbene glycoside. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng lâm sàng chứng minh hiệu quả này ở người, trong khi nguy cơ gây tổn thương gan cấp tính đã được ghi nhận trên thực tế.
Hà thủ ô đỏ sống chứa nhiều hoạt chất tự nhiên dễ gây tiêu chảy và tích tụ độc tính cho gan, trong khi hà thủ ô chế đỗ đen trải qua quá trình nhiệt ẩm kéo dài làm biến đổi cấu trúc các hợp chất này. Quá trình chế biến giúp giảm rõ rệt độc tính trên tế bào gan và hạn chế tình trạng nhuận tràng quá mức.
Hà thủ ô sống có độc tính trên gan cao hơn đáng kể so với hà thủ ô chế do chứa nhiều hợp chất dianthrone và stilbene glucoside gây tổn thương tế bào. Dù quá trình chế biến giúp phân giải bớt độc chất, các báo cáo lâm sàng cho thấy hà thủ ô chế vẫn có thể gây suy gan nếu dùng sai cách.
Hà thủ ô thường được dùng để trị tóc bạc sớm, rụng tóc và bồi bổ sức khỏe. Tuy nhiên, các nghiên cứu khoa học cho thấy thảo dược này tiềm ẩn độc tính gây tổn thương gan, rối loạn tiêu hóa và tương tác thuốc. Bốn nhóm người sau đây tuyệt đối không tự ý sử dụng.
Cốt khí củ và hà thủ ô đỏ cùng thuộc họ Polygonaceae nhưng khác biệt rõ rệt về thành phần hóa thực vật, con đường chuyển hóa và tác dụng trị liệu. Cốt khí củ thiên về kháng viêm, hạ mỡ máu và hoạt huyết, trong khi hà thủ ô đỏ thường được dùng bổ huyết và cần chế biến cẩn trọng để kiểm soát nguy cơ hại gan.
Nhiều người truyền tai nhau bài thuốc kết hợp trắc bách diệp và hà thủ ô để trị tóc bạc sớm, nhưng khoa học hiện đại chưa có bằng chứng khẳng định hiệu quả phục hồi sắc tố này. Các nghiên cứu chỉ ghi nhận trắc bách diệp giúp kích thích tế bào nang tóc và giảm thoái hóa melanin do oxy hóa.
Uống hà thủ ô để trị rụng tóc, bạc tóc có thể gây tổn thương gan cấp tính, hoại tử tế bào gan nếu dùng sai cách hoặc dùng củ chưa chế biến. Dù đã qua chế biến, thảo dược này vẫn tiềm ẩn nguy cơ nhiễm độc gan nếu lạm dụng kéo dài.
Hà thủ ô thường được nhiều người tự nấu nước uống hoặc dùng dạng viên để bồi bổ cơ thể. Tuy nhiên, các nghiên cứu y học chỉ ra dược liệu này tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương tế bào gan và kích thích đường ruột, đặc biệt nguy hiểm với người có bệnh gan hoặc tiêu hóa kém.
Hà thủ ô chứa hoạt chất giúp giảm cholesterol xấu, hạn chế tích tụ mỡ gan và ngăn ngừa xơ vữa động mạch trên các mô hình thực nghiệm. Tuy nhiên, người bệnh mỡ máu cao chỉ nên xem đây là giải pháp hỗ trợ, cần dùng đúng dạng đã chế biến và tuyệt đối không tự ý thay thế thuốc điều trị của bác sĩ.
