Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 815 trên 1.483
Các viên uống isoflavone liều cao không mang lại hiệu quả rõ rệt cho tim mạch hay ngăn loãng xương cục bộ, đồng thời tiềm ẩn rủi ro rối loạn men tụy và tăng ure máu. Chuyên gia khuyến cáo nên ưu tiên thực phẩm đậu nành tự nhiên giàu chất xơ, vitamin và chất béo lành mạnh thay vì dùng viên chiết xuất cô đặc.
Nghiên cứu cho thấy đạm đậu nành chứa isoflavone có thể giúp ngăn ngừa tích tụ mỡ bụng và mỡ dưới da ở phụ nữ sau mãn kinh, nhưng hiệu quả phụ thuộc cơ địa từng người và dạng sử dụng chứ không giúp đốt mỡ nhanh chóng.
Nhờ quá trình ép khuôn và chắt bỏ nước trong khâu chế biến, phần lớn đường galactooligosaccharides (thuộc nhóm FODMAP) hòa tan đã bị loại bỏ, giúp đậu phụ khối ít gây chướng bụng, đầy hơi hơn nhiều so với việc ăn đậu nành nguyên hạt ở người mắc hội chứng ruột kích thích.
Người suy giáp không cần kiêng tuyệt đối đậu nành, nhưng protein đậu nành có thể cản trở hấp thu thuốc levothyroxine. Để bảo đảm hiệu quả điều trị, người bệnh nên uống thuốc trước bữa ăn 1 giờ hoặc chờ sau ăn 4 giờ, đồng thời duy trì lượng dùng ổn định để bác sĩ dễ dàng điều chỉnh liều phù hợp.
Nhiều nam giới lo ngại uống sữa đậu nành gây nữ hóa tuyến vú và giảm sinh lực phái mạnh do chứa isoflavone. Tuy nhiên, các phân tích gộp lâm sàng trên hàng nghìn người khẳng định đậu nành không làm hạ testosterone hay tăng estrogen. Ngoại trừ hai ca cá biệt lạm dụng quá mức, nam giới khỏe mạnh dùng lượng vừa phải hoàn toàn không lo ngực to bất thường.
Ăn thực phẩm đậu nành thường xuyên có liên quan đến việc giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng ở phụ nữ và hỗ trợ giảm ung thư đại tràng gần ở nam giới. Tuy nhiên, hiệu quả bảo vệ phụ thuộc lớn vào phương pháp chế biến, trong đó các món đậu nành chiên rán ngập dầu có thể làm tăng nguy cơ polyp đại trực tràng.
Các nghiên cứu khoa học dài hạn khẳng định trẻ em uống sữa đậu nành ở mức độ ăn uống thông thường không làm tăng nguy cơ dậy thì sớm. Nỗi lo ngại xuất phát từ hợp chất phytoestrogen, nhưng hoạt tính sinh học của chúng rất yếu và thậm chí lượng tiêu thụ đậu nành hợp lý còn liên quan đến mốc dậy thì muộn hơn ở trẻ.
Sữa đậu nành chứa lượng đạm xấp xỉ sữa bò nhưng tự nhiên rất ít canxi. Nhờ bổ sung muối canxi cacbonat, sữa đậu nành tăng cường đạt tỷ lệ hấp thu canxi tương đương sữa bò, trở thành nguồn dinh dưỡng thay thế tốt cho người ăn chay hoặc không dung nạp đường sữa.
Nước mắm truyền thống cung cấp nguồn axit amin tự do và peptide chống oxy hóa dồi dào từ cá cơm ủ chượp, nhưng chứa lượng muối rất cao (25-30%). Người tiêu dùng không nên dùng nước mắm để bổ sung đạm thay thịt cá, mà cần kiểm soát lượng dùng hợp lý để bảo vệ hệ tim mạch.
Tiêu thụ cá và bổ sung omega-3 giúp giảm nhẹ nguy cơ trầm cảm thông qua cơ chế kháng viêm thần kinh dọc trục não - ruột. Tuy nhiên, hiệu quả này đạt tối ưu ở mức dùng vừa phải và chỉ đóng vai trò hỗ trợ lối sống chứ không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa.
Kẽm trong thịt đỏ có sinh khả dụng vượt trội so với các loại đậu nhờ không bị ức chế bởi phytate, giúp cơ thể dễ dàng hấp thu vi chất thiết yếu để duy trì tế bào miễn dịch bẩm sinh, tối ưu hóa kháng thể và ngăn ngừa phản ứng viêm mạn tính.
Các bằng chứng độc tính học và phân tích khoa học cho thấy đậu nành biến đổi gen thương mại có mức độ an toàn và giá trị dinh dưỡng tương đương với đậu nành truyền thống. Người tiêu dùng hoàn toàn có thể yên tâm sử dụng các sản phẩm hợp pháp trong chế độ ăn hàng ngày mà không lo ngại về độc tính sinh học.
Người suy thận mạn không cần kiêng cá tuyệt đối mà nên ưu tiên chọn loài có tỷ lệ phospho trên protein thấp và giàu omega-3, kết hợp kỹ thuật luộc bỏ nước đầu nhằm giảm tải cho thận mà vẫn phòng ngừa suy dinh dưỡng.
I-ốt rất cần thiết cho tuyến giáp nhưng dung nạp quá nhiều từ rong biển và hải sản có thể làm tăng nồng độ TSH, gây rối loạn chức năng giáp hoặc làm trầm trọng thêm bệnh lý. Để bảo vệ sức khỏe, người tiêu dùng cần kiểm soát tần suất ăn, tránh lạm dụng thực phẩm bổ sung từ tảo biển.
Cá hồi tự nhiên và cá hồi nuôi cung cấp hàm lượng omega-3 tương đương nhau trên cùng khẩu phần, nhưng cá nuôi chứa tổng lượng chất béo cao gấp 4 lần. Dù cá nuôi tích tụ chất ô nhiễm hữu cơ cao hơn, mức độ trên thị trường nhìn chung vẫn nằm trong ngưỡng dung nạp an toàn.
Đậu nành lên men như natto, tempeh giúp phân giải phytate và hỗ trợ hấp thu khoáng chất tốt hơn so với đậu nành thô. Dù vậy, đậu phụ truyền thống vẫn mang lại lợi ích giảm nguy cơ bệnh mạn tính tương đương, không nhất thiết phải thay thế hoàn toàn.
Sữa công thức đậu nành bảo đảm dinh dưỡng cho trẻ phát triển bình thường nhưng chỉ được chỉ định y khoa trong bệnh galactosemia, bất dung nạp lactose nặng hoặc dị ứng đạm sữa bò sau 6 tháng tuổi. Cha mẹ không nên dùng đại trà cho trẻ sơ sinh do hàm lượng phytoestrogen cao và sữa không có tác dụng phòng ngừa dị ứng.
Cua biển và ghẹ cung cấp nguồn canxi, kẽm, magie dồi dào cùng lượng đạm cao, ít béo cho cơ thể. Tuy nhiên, do môi trường sống đại dương, chúng tích tụ lượng natri nội sinh đáng kể. Người tiêu dùng cần lưu ý lượng muối ẩn tự nhiên này khi chế biến nhằm tránh gây áp lực lên tim mạch và huyết áp.
Cá da trơn và mỡ cá tra chứa hàm lượng dồi dào axit béo không bão hòa đơn (MUFA) và omega-3, mang lại tác động tích cực đến chuyển hóa mỡ máu. Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng cho thấy mỡ cá không trực tiếp làm hạ đường huyết, đòi hỏi người bệnh tiểu đường phải kiểm soát lượng ăn và chế biến đúng cách.
Nhờ hàm lượng đạm dồi dào và lượng nước tự nhiên, trứng luộc đạt chỉ số no cao vượt trội so với bánh mì trắng, kích thích giải phóng hormone no và giúp cơ thể kiểm soát cơn thèm ăn hiệu quả trong suốt nhiều giờ.
