Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
12 bài
Phụ nữ mang thai tuyệt đối không được dùng vị thuốc từ cây qua lâu, đặc biệt là rễ củ (thiên hoa phấn). Dược liệu này chứa protein trichosanthin gây hoại tử tế bào nhau thai, làm sụt giảm nhanh hormone dưỡng thai, kích thích co bóp tử cung dẫn đến sảy thai ở cả giai đoạn sớm và giữa thai kỳ.
Thiên hoa phấn (rễ qua lâu) thường được truyền tụng giúp sinh tân dịch, trị khô khát. Tuy nhiên, các nghiên cứu y khoa hiện tại chưa ghi nhận bằng chứng nào cho thấy dược liệu này phục hồi được tuyến nước bọt. Hiểu đúng nguyên nhân gây khô miệng mạn tính sẽ giúp người bệnh chăm sóc khoang miệng an toàn, tránh lạm dụng thảo dược.
Dùng bột thiên hoa phấn (rễ cây qua lâu) rắc lên da trẻ sơ sinh để trị rôm sảy là thói quen tiềm ẩn nhiều rủi ro. Dù dịch chiết qua lâu có khả năng hỗ trợ lành thương trong phòng thí nghiệm, dạng bột thô lại dễ gây bít tắc lỗ chân lông, làm nặng thêm tình trạng viêm nhiễm và đặc biệt nguy hiểm nếu trẻ vô tình hít phải.
Hạt qua lâu từ lâu được dùng trong y học cổ truyền để làm trơn ruột và giảm táo bón mạn tính nhờ giàu dầu béo cùng hoạt chất polysaccharide. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện đại mới thử nghiệm trên động vật và phòng thí nghiệm, chưa có liều chuẩn cho người cao tuổi nên cần tham khảo bác sĩ trước khi dùng.
Dù chứa tới 62% dầu trong nhân hạt, qua lâu nhân không làm tăng mỡ máu mà còn giúp giảm cholesterol xấu và triglyceride nhờ hàm lượng cao các acid béo không bão hòa đa. Tuy nhiên, người bệnh rối loạn chuyển hóa mỡ cần biết cách chế biến và kiểm soát lượng ăn để tránh dư thừa năng lượng.
Dù củ qua lâu (thiên hoa phấn) từng được dùng trong các bài thuốc Đông Á trị chứng ho dữ dội, các nghiên cứu hiện đại lại chỉ ra hoạt chất trichosanthin trong dược liệu này là một protein có độc tính tế bào cao và gây sẩy thai mạnh. Người bệnh không nên tự ý sắc uống trị ho đờm tại nhà.
Hoạt chất trichosanthin chiết xuất từ qua lâu có khả năng bất hoạt bộ máy tổng hợp protein và kích hoạt cơ chế tự hủy ở nhiều dòng tế bào ung thư cũng như tế bào nhiễm virus. Tuy nhiên, các bằng chứng này mới dừng ở mức độ phòng thí nghiệm và mô hình chuột, chưa thể thay thế thuốc điều trị.
Dữ liệu khoa học cho thấy quả chín và vỏ quả qua lâu là hai bộ phận có tác dụng trực tiếp giúp bảo vệ cơ tim, cải thiện vi tuần hoàn và hỗ trợ trị đau thắt ngực. Trong khi đó, rễ và ruột quả giàu axit amin, đường đa nhưng chưa có bằng chứng đối chiếu trực tiếp về hiệu quả cắt cơn đau thắt ngực.
Nhiều người có thói quen nấu nước rễ qua lâu (thiên hoa phấn) uống thay trà mỗi ngày để thanh nhiệt. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy dược liệu rễ qua lâu trên thị trường rất dễ bị nhầm lẫn giống loài, việc tự ý uống dài ngày không rõ liều lượng có thể gây quá tải và tích tụ độc tính cho gan, thận.
Thiên hoa phấn và quả qua lâu chứa hàng trăm hợp chất sinh học, trong đó có các chất mang hoạt tính đối kháng canxi và chống kết tập tiểu cầu. Việc tự ý kết hợp dược liệu này với thuốc điều trị tăng huyết áp, tim mạch có thể dẫn đến tương tác thuốc khó lường.
Dược liệu qua lâu và thiên hoa phấn được dùng phổ biến, nhưng các hoạt chất điều trị đều tiềm ẩn nguy cơ gây dị ứng và sốc phản vệ không phụ thuộc liều lượng. Nhận biết sớm triệu chứng phát ban, khó thở, tim đập nhanh và tụt huyết áp trong vài phút đến vài giờ đầu giúp cấp cứu kịp thời.
Thiên hoa phấn (rễ cây qua lâu) chứa các hoạt chất giúp kích hoạt thụ thể insulin, cải thiện hệ vi sinh đường ruột và hạ đường huyết trên mô hình động vật. Tuy nhiên, thảo dược này chưa có đủ bằng chứng thử nghiệm trên người để thay thế thuốc điều trị tiểu đường chuyên khoa.
