Những thắc mắc thường gặp về ăn uống, dược liệu và sức khỏe, trả lời bằng nghiên cứu khoa học có ghi rõ nguồn.
29.651 bài, trang 855 trên 1.483
Tổn thương niêm mạc ở đoạn gần ruột non do bệnh Celiac hoặc viêm ruột là nguyên nhân chính cản trở cơ thể hấp thu folate (vitamin B9). Kém hấp thu vi chất kéo dài dẫn đến suy kiệt dinh dưỡng, đòi hỏi phải phát hiện sớm căn nguyên đường tiêu hóa để phục hồi bề mặt ruột kịp thời.
Sữa hạt là lựa chọn thay thế phổ biến cho sữa bò, nhưng một ly sữa đậu nành bổ sung vi chất thường chỉ đáp ứng khoảng 20,8% nhu cầu vitamin B12 mỗi ngày. Người tiêu dùng cần đọc kỹ nhãn dinh dưỡng và kết hợp đa dạng thực phẩm để tránh nguy cơ thiếu hụt vi chất thiết yếu này.
Dầu cá thông thường chiết xuất từ thịt cá chủ yếu bổ sung omega-3, trong khi dầu gan cá tuyết lấy từ gan cá nên chứa thêm hàm lượng cao vitamin A và vitamin D tự nhiên. Do vitamin A tan trong mỡ và tích lũy trong cơ thể, lạm dụng dầu gan cá tuyết liều cao kéo dài tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc.
Gan động vật chứa lượng lớn vitamin B12 tốt cho tạo máu và miễn dịch, nhưng việc ăn quá nhiều có thể gây ngộ độc vitamin A tan trong dầu. Retinoid dư thừa tích tụ tại gan dễ dẫn đến phản ứng viêm, xơ hóa nhu mô gan và suy giảm chức năng gan nghiêm trọng.
Người ăn chay bán phần bắt đầu đối mặt nguy cơ thiếu vitamin B12 khi cắt giảm mạnh thực phẩm động vật tự nhiên hoặc lạm dụng đồ giả thịt chế biến sẵn nghèo vi chất. Nếu lượng B12 nạp vào dưới ngưỡng khuyến nghị 2 microgam/ngày, cơ thể sẽ dần cạn kiệt dự trữ, gây ứ đọng homocysteine và tăng nguy cơ tổn thương thần kinh.
Bổ sung acid folic liều cao kết hợp cùng kẽm không giúp cải thiện chất lượng tinh dịch hay tăng tỷ lệ sinh con ở nam giới điều trị hiếm muộn. Tuy nhiên, folate vẫn giữ vai trò sinh học thiết yếu giúp ngăn ngừa đứt gãy ADN tinh trùng khi được duy trì ở mức sinh lý hợp lý.
Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy nam giới dùng vitamin B6 và B12 liều cao kéo dài, đặc biệt là người hút thuốc lá, đối mặt với nguy cơ ung thư phổi tăng gần gấp đôi. Nguy cơ này liên quan trực tiếp đến việc lạm dụng viên bổ sung đơn lẻ liều cao thay vì chế độ dinh dưỡng hàng ngày.
Nấu chín cá béo ở nhiệt độ cao, đặc biệt là chiên ngập dầu, làm suy giảm và oxy hóa đáng kể lượng omega-3 quý giá như EPA và DHA. Ngược lại, các phương pháp chế biến dùng nhiệt vừa phải như hấp, luộc hoặc nướng lò giúp bảo toàn gần như nguyên vẹn nguồn chất béo có lợi này.
Dầu cá omega-3 liều can thiệp 2-4g/ngày giúp hạ 20-50% lượng mỡ máu triglyceride rõ rệt, nhưng có thể làm tăng nhẹ chỉ số LDL-cholesterol. Bệnh nhân có mỡ máu cao cần hiểu đúng ngưỡng liều điều trị y khoa và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng.
Nghi ngờ vitamin C liều cao phá hủy vitamin B12 trong ruột non thực chất là sai số kỹ thuật từ các nghiên cứu cũ trong ống nghiệm. Dữ liệu lâm sàng khẳng định yếu tố nội tại bảo vệ B12 hiệu quả, không làm giảm hấp thu hay cạn kiệt kho dự trữ vi chất ở người khỏe mạnh.
Vitamin B12 không phải là chất kích lực tức thì giúp phục hồi năng lượng cho người khỏe mạnh. Nghiên cứu khoa học khẳng định việc bổ sung vi chất này ở người có nồng độ máu bình thường hoàn toàn không giúp giảm mệt mỏi hay tăng cường nhận thức.
Người cao tuổi thiếu vitamin B12 chủ yếu do viêm teo niêm mạc dạ dày làm giảm tiết axit và men tiêu hóa, khiến cơ thể không thể bóc tách vi chất này từ thức ăn, chứ không đơn thuần do khẩu phần dinh dưỡng hàng ngày thiếu chất đạm.
Bổ sung omega-3 khi đang dùng aspirin có thể làm tăng nhẹ thời gian chảy máu và dễ gây bầm tím dưới da do ức chế tiểu cầu cộng gộp. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy sự kết hợp này hiếm khi dẫn tới xuất huyết nặng, người bệnh tim mạch không nên tự ý ngưng thuốc.
Folate (vitamin B9) vừa hỗ trợ duy trì tế bào khỏe mạnh, vừa có thể trở thành con dao hai lưỡi với ung thư đại trực tràng. Bằng chứng khoa học cho thấy vi chất này giúp ngăn ngừa tổn thương ban đầu ở mô lành, nhưng lại có nguy cơ kích thích các khối u hoặc polyp đã hình thành phát triển nhanh hơn.
Nhiều người băn khoăn nên uống dầu cá sáng hay tối để hấp thu tốt nhất. Thực tế khoa học cho thấy đồng hồ sinh học không quyết định hiệu quả của omega-3. Yếu tố then chốt giúp tối ưu hấp thu EPA và DHA chính là uống cùng hoặc ngay sau bữa ăn có chứa chất béo, thay vì uống lúc bụng đói.
Omega-3 giúp cải thiện tốc độ tổng hợp protein cơ bắp ở người già bị teo cơ sarcopenia, nhưng chỉ đóng vai trò chất xúc tác. Dưỡng chất này không thể giúp phục hồi khối cơ nếu thiếu sự kết hợp bắt buộc với việc tập luyện kháng lực và bổ sung đủ lượng đạm hàng ngày.
Ăn trứng gà luộc cung cấp nhiều dưỡng chất quý, nhưng tỷ lệ hấp thu vitamin B12 từ trứng lại thấp hơn nhiều so với thịt và cá. Nguyên nhân là do các protein gắn kết đặc thù trong lòng đỏ và lòng trắng trứng đã cản trở hệ tiêu hóa giải phóng vi chất này.
Hàm lượng DHA trong sữa mẹ liên hệ mật thiết với chế độ dinh dưỡng của người mẹ sau sinh. Bổ sung từ 200-400 mg DHA hoặc tăng cường hải sản giúp nồng độ vi chất này trong sữa mẹ tăng từ 50% đến 123%, hỗ trợ trực tiếp cho sự phát triển hệ thần kinh của trẻ bú mẹ.
Nhiều người lo sợ dầu cá làm loãng máu gây nguy hiểm trong mổ, nhưng các nghiên cứu lâm sàng hiện đại cho thấy bổ sung omega-3 không làm tăng nguy cơ xuất huyết chu phẫu, kể cả ở các ca mổ tim lớn. Do đó, người bệnh không nhất thiết phải ngưng dùng thường quy trước khi phẫu thuật.
Chỉ số thể tích trung bình hồng cầu (MCV) trên xét nghiệm máu là chìa khóa phân biệt nguyên nhân: thiếu sắt thường gây thiếu máu hồng cầu nhỏ (MCV dưới 80 fL), trong khi thiếu vitamin B12 gây thiếu máu hồng cầu to (MCV từ 100 fL trở lên).
